Akusher-ginekol tezisy


1 Физиологиялық жүктілік. Физиологиялық жүктілікті бақылау
Хаттама коды: PN-O-003 " Физиологиялық жүктілікті бақылау "
Акушерлік-гинекологиялық саладағы медициналық пункттер үшін
АХЖ-10 бойынша коды (кодтары): Z34. Қалыпты жүктілік ағымын бақылау
Анықтамасы: Физиологиялық жүктілік – ұзақтығы 37-42 аптаға созылатын (276-294 күн), нəтижесінде мерзіміне жеткен тірі нəресте дүниеге келетін жүктілік
Жіктемесі: жоқ
Қауіп-қатерлі факторлар: жоқ
ДИАГНОСТИКА
Диагностика критерилері: жүктіліктің гестациялық мерзіміне сəйкес физиологиялық ағымы.
Негізгі диагностикалық шаралар тізімі: тактиканы қара.
Қосымша диагностикалық шаралар тізімі: тактиканы қара.
Жүктілікті бақылау тактикасы
Алғашқы тексеру жүктіліктің 12 аптасына дейінгі мерзімде бірінші медициналық тексерумен бірге өткізіледі.
Жүктіліктің 12- аптасында өткізілетін бірінші медициналық тексеру:
1. Жүкті əйелдің жасы.18-ге дейінгі жəне 35-тен асқан жүкті УДЗ жолданады;
2. Əйелге тексерудің қосымша əдістері туралы мəлімет беру керек, өйткені ол оларды жүргізу қажеттігі туралы шешім қабылдауға тиіс;
3. Жүктінің дене салмағы. Дене салмағының индексі 25,0-ден артық болса глюкозаға төзімділігіне (толеранттылық) тест жəне УДЗ өткізу қажет. Салмағы артық жүктілер рационында калория мен белокты шектеу, сондай-ақ жүктіліктің бастапқы кезеңінде салмақты көп қосқандарға бұл өте тиімсіз, тіпті нəрестенің дамуына зиянды əсер етуі мүмкін;
4. Жүктілік мерзімін анықтау (жүкті 12-14 аптада УДЗ өтеді. ):
- Соңғы етеккір мезгілі, оның сипаты (етеккір сипаты əдеттегіден өзгеше болған жағдайда УДЗ-ге жолдау қажет).
- Нəтижесі оң болған жағдайда, жүктілікті анықтауға арналған тест уақыты.
- Етеккір оралымының реттілігі (тым ретсіз).
5. Əйел жүктіліктен сақтандыратын дəрілер ішкен бе (жүктіліктің дəл алдында қабылдаған ба?);
6. Алдыңғы жүктілік ағымы:
- Алдыңғы жүктілік ұзақтығы (36 аптадан кем немесе 42 аптадан артық болса, УДЗ қажет)
- Алдыңғы жүктілікті ауырлатқан бауыр ішілік холестаз, уыттану (əрқашан УДЗ өткізіледі)
- Босану ұзақтығы (кесар тілігі), вакуум көмегімен сорып шығару (тар жамбас)
- Босанудан қорқу
- Босану кезіндегі нəресте салмағы (4,5 кг-нанартық немесе 2,5 кг-нан кем болса, УДЗ, глюкозаға төзімділікке тест)
- Туған баланың денсаулық жағдайы (туа біткен ауытқулар, хромосомдық патология, нəрестенің өлі тууы)
- Алдындағы аборттар (2, одан да көп )
- Алдындағы аурулары жəне денсаулыққа байланысты басқа мəселелері
- Жүктілік кезінде дəрі қабылдауы (дəрілерді шектен көп қабылдау, тератогенді, психотроптық дəрілерді қабылдауы)
- АҚ (с.б.б. 140/90мм. жиі жоғарылауы)
- Зəр жолдарының инфекциясы (сақтандырушы ем жүргізу, жүктіге кеңес беру)
- Сусамыр (глюкозаға төзімділікке тест өткізу қажет)
- Тромбоз, эмболиялар, гепатит, жүрек тоқтауы, субарахноидалық қанқұйылу, қатерлі ісік (жүктіні арнайы маманға немесе УДЗ мейілінше тез жіберу керек)
- Қояншық, геморрагиялық аурулар, жүрек, тыныс алу ағзаларының, бүйрек немесе бауыр жүйке жүйесі аурулары, қалқанша без қызметінің бұзылуы, құяң, ішек аурулары (жүктіні арнайы маманға жіберу керек немесе оны одан ары бақылау тактикасы жөнінде кеңес алу қажет)
7. Жүктіліктің ерте мерзімінде диагностикалық шаралар өткізу қажет патология (ата-анасының бірінде немесе алдында туған балада хромосомдық өзгерістер, жанұя мүшелерінде тұқым қуалайтын ауру, алдында туған балада немесе жанұяның басқа мүшелерінде нефроз, анэнцефалия, менингомиелоцеле немесе ОЖЖ (ЦНС) басқа патологиясы). Бедеуліктен емдеу (дəл осы жүктілік алдында)
- Шылым шегу (айқын құмарлық)
- Кəсіптік зияндылықтар
- Əлеуметтік мəселеле.
- Аллергия
- Жатырға операция
8. Іншекті екі қолмен жəне айнамен тексеру, ең бірінші мақсаты жұқпалар болу мүмкіндігін анықтау. Жүктіліктің кеш мерзімінде іншекті екі қолмен тексеру үлкен сақтықпен жүргізіледі, жатыр мойнын мүмкіндігінше аз тітіркендіру. Бұл тексеру жатыр тонусының жоғарылығында немесе жүктіде іштің төменгі жағында бату сезімі болғанда жүргізіледі. Бұл сезім мерзімінен бұрын босануды меңзейді;
9. Жүкті əйелдер консультациясына əр келгенінде, жатыр мойнының ұзындығын анықтау үшін, айнамен абайлап қарауға болады. Айнамен тексеру жатыр мойнының ашылуы мен қағанақты анықтауға да мүмкіндік береді;
10. Іншек жəне жатыр аңқасы жұқпалардың болуына тексеріледі (жытыр мойнының эрозиясы, жыныс жолдарынан иісті шығындылардың бөлінуі). Қажет болса,тікелей іншек шығындыларына калий гидроксиді ерітіндісін тамызғаннан кейін одан балық иісінің білінуіне тест өткізіледі, сонымен қоса микроскоппен жатыр жағындысін негізгі жасушаларға жəне трихомонадаға тексереді. Іншек қышыса, саңырауқұлақтарды анықтау үшін жағындылардын микроскопиясын пайдалануға болады (іншек қабырғаларынан ақ шығындыларды қырнау) немесе өсіндіні себу əдісі. Тексеру сəтінде мойын жолдарынан қанды шығындылар болса немесе науқас оған шағымданса, материалды хламидия, соз инфекциясына тексеруге алу керек.
1 кесте. Жатырдың жүктілік кезіндегі көлемі
Жүктілік аптасыЖатыр көлемі
6-шыЖатыр көлемі елеулі үлкеймеген
8-ші9 см.
12-ші12 см.
16-шыЖатыр түбі қасаға жігінің жоғарғы жақтауы мен кіндік қашықтығының ортасында орналасқан
20-шыЖатыр түбі кіндік деңгейінде орналасқан
Жатыр көлемі аменорея ұзақтығымен сəйкес келмеген жағдайда, əйелді УДЗ-ға жіберу керек.
Басқа ұсыныстар:
- Нəрестенің жүрек соғуын анықтау керек. Ол УДЗ немесе “Малыш” аппаратымен жүктіліктің ең ары кеткенде 14-аптасында анықталуға тиіс;
- Жүктіге қалыпты жүктілік 42 аптаға созылуы мүмкін екені түсіндіріледі;
- Қан анализі (1-ші келгенде 6 параметрде);
- Гемоглобин деңгейі 110 г/л төмен болса, қанның сарысулық темір құрамын анықтайды;
- Зəр анализі келген сайын;
-1-ші келгенінде іншектің тазалық дəрежесін анықтау үшін жағынды ;-1-ші келгенінде RW;
-1-ші келгенінде АИТВ (ВИЧ) (қалауы бойынша);
- Терапевтің, стомотологтың, эндокринологтың тексеруі;
- Жасы 35-тен асқан жүктіні генетиктің консультациясына жіберу (қосымша тексеру).
Қорытынды (бақылаулық) тексеру жүктіліктің 14-15-аптасында.
-Жүктінің келісімімен қанын сарысулық АФП-ға тексереді.
Қорытынды (бақылаулық) тексеру жүктіліктің (22)-24-(26) апта мерзімінде.
-Тексеру мақсаты – мерзімінен бұрын босану қаупі дəрежесін бағалау;
-Тексеру барысында жатыр түбінің тұру биіктігін өлшеу маңызды (көп ұрықты жүктілік болуы мүмкін);
-Жүктінің анамнезінде мрзімінен бұрын босану мүмкіндігіне меңзеу болса, ол медициналық тексеруге жіберіледі. 20-22 аптада УДЗ (туа біткен даму ақауларында болмайды).
Жүктіліктің (26)-28-(30) апта мерзімінде өткізілетін екінші медициналық тексеру:
-Жүктіліктің осы мерзімінде жатыр түбінің тұру биіктігін өлшеу жəне УДЗ арқылы көпұрықты жүктілікті түбегейлі растау қажет. Бұдан басқа, екінші медициналық тексеру кезінде кешеуілді уыттану белгілерін мақсатты түрде анықтау қажет;
-Бұрын жүкті болған əйелдерден нəрестенің бұрынғы жүктілік пен қазіргі жүктіліктің осы мерзіміндегі мөлшерін салыстыру сұралады;
-Тексеру барысында айқандалатыны:
1. Жүктінің өз жұмысын қаншалықты орындай алатыны.
2. Салмағының шектен тыс ұлғаю себебі (кешеуілді уыттануы (преэклампсия).
Акушерлік тексеру.
Жатыр көлемі (орташа мəннен 2 см.артық емес ауытқу рұқсат етіледі ).
1. Мойын жолы (каналы) (ішкі аңқа 1 саусақты өткізеді).
2. Нəрестенің алда жатуы (көлденең немесе бөксемен жатуы жатыр дамуының анмалиясын меңзейді).
3. Нəрестенің мөлшері мен салмағын салыстырады немесе келесі түрде сипаттайды:
к – жүктілік мерзімімен салыстырғанда нəресте мөлшері кіші;
қ – жүктілік мерзімімен салыстырғанда нəресте мөлшері қалыпта;
ү – жүктілік мерзімімен салыстырғанда нəресте мөлшері үлкен.
Жүктіліктің соңғы мерзімінде жүктілердің бəріне скринингтік УДЗ жүргізуге болмайды, алайда нəресте кіндігі тамырларындағы қан жүруіне допплерография жасау жоғары қауіп тобындағы жүктілердің перинаталдық өлім-жітім жиілігін азайтуға мүмкіндік береді.
-Қан анализі (эритроциттер, ЭТЖ (СОЭ), лекоциттер, ұйығыштығы).
-Зəр анализі.
-RW (30 аптада)
-іншектің тазалық дəрежесін анықтау үшін жағынды 30 аптада
Қорытынды (бақылаулық) тексеру жүктіліктің (30)-32-(33) апта мерзімінде.
-Бұл қараудың мақсаты – нəресте өсуін айғақтау, бұл үшін жатыр түбінің тұрған биіктігі өлшенеді.
-Нəресте мөлшерін бағалау (жоғары қара).
-Нəрестенің алда жатуын анықтау (бөксемен жатуы мүмкін).
-Ерекше қауіп факторы бар жүктілерде жүктіліктің 33-35 апта мерзімінде нəрестенің қимылдау белсенділігін бақылау ұсынылады (алдыңғы жүктілікте нəресе өлуі, жүктілердің бауыр ішілік холестазы, сусамыр немесе глюкозаға төмен төзімділік). Нəрестенің өздігінен қимылдауын жүктіліктің 41 аптасынан ерте санау ұсынылмайды, себебі бақылаудағы тексерулерде олардың мəліметі расталмайды.
-Нəрестенің қимылын санау.
1. Қимыл ұйықтар алдында бір сағат бойы саналады. Норма болып нəрестенің 1 сағат ішінде ең кемі 10 қимыл жасауы саналады. Егер нəресте қимылы 10-нан кем болса, санау тағы 1 сағат жалғастырылады, нəрестенің 10 айқын қимылы білінбесе, жүктіні тікелей əйелдер консультациясына жіберу керек.
2. Нəрестенің қимылын күні бойы да санауға болады.
3. Жүктіні өлшеу, АҚ өлшеу, зəрінде белокты анықтау.
Жүктіліктің (35) – 36 – (37) апта мерзімінде өткізілетін медициналық тексеру.
Тексеру мақсаты – нəрестенің бөксемен жату ықтималдығын анықтау,нəрестенің өсуін айғақтау, жыныс ағзаларының ұшықтық инфекциясын ашу.
Келесі белгілерге көңіл аударылады:
1. Нəрестенің қимыл белсенділігі;
2 Қышудың болуы жүктілердің бауыр ішілік холестазын меңзеуі мүмкін; бұл жағдайда аш қарында қан сарысуында АЛТ жəне өт қышқылының болуын анықтайды.
3. Акушерлік тексеру;
4. Жатыр көлемі (орташа мəннен 2 см.артық емес ауытқу рұқсат етіледі );
5. Сыртқы жыныс мүшелері (ұшықтық жұқпадан қауіпенгенде, яғни күлдіреу немесе жаралар болса, жүктіге ол туралы ескертіп, тиісті зерттеу үшін материал алу);
6. Жатыр мойны сыртқы аңқасының жағдайы;
7. Нəрестенің алда жатуы (бөксемен жатуы);
8. Нəрестенің мөлшері (жоғары қара);
-Қан анализі (36 аптада);
-Зəр анализі;
-RW (36 аптада);
-Іншектің тазалық дəрежесін анықтау үшін жағынды 36 аптада
Қарау босанғаннан 5-12 аптадан кейін.
1. Алғашқы патронаж перзентханадан шыққаннан кейін 7-10 күнде өткізіледі.
2. Жатыр мойны сыртқы аңқа аймағында эктопия болса,етеккір қайта басталғанда, цитологиялық зерттеу үшін Папаниколау бойынша жағынды алынады. 6 айдан кейін жағынды қайта алынады да, қажет болса ем тағайындалады. Эктопияның өзі емдеуді талап етпейді.
3. Жұқпаның белгілері болғанда, қажетті зерттеулер жүргізілуі тиіс.
Босанғаннан кейінгі қарау мақсаты.
1. Жүктілікке қарсы құралдар қабылдау қажеттігін анықтау жəне сақтану тəсілін таңдау. Қалыпты мөлшердегі жатырға ЖІҚ (ВМС) енгізуге болады. Екі жəне одан көп дені сау балалары бар немесе жасы 35-тен асқан əйелдер күйеуінің келісімімен хирургиялық тұлдауға құқылы.
2. Нəжіс ұстамаудың дамуы мүмкін ( нəжіс немесе газ ұстау қабілетінің төмендеуі). Босанғаннан кейінгі депрессия белгілерінің болу мүмкіндігі.
- Келесі тестер өткізіледі: Қанда гемоглобин деңгейін , ЭТЖ (СОЭ), АҚ өлшеу; жүктілік кезінде зəр жолдарында жұқпа болған жағдайда, зəрге бактериологиялық тексеру жүргізіледі.
- Балада қандай да бір тұқым қуалаушылық патологияның бар екеніне күдік туған жағдайда, əйелді медициналық генетика маманына кеңеске жіберу керек.
2 Жүктілікті үзу қаупі.Клиникасы .Этиологиясы.ЖТД тактикасы
Анықтамасы
Өздігінен түсік тастау (ӨТт) – жүктіліктің 22 аптасына дейін əбден жетілмеген, өмір сүруге қабілетсіз, немесе салмағы 500г дейін нəрестенің тууымен аяқталып, өз бетімен үзілуі.
Эпидемиология: ӨТт жиілігі жүктілігі анықталған 15 пен 44 жас аралығындағы əйелдердің 15-20 пайызын құрайды, ӨТт шынайы жиілігі табиғи сұрыптауды ескергенде, 50 пайызды құрайды.
Жіктемесі
1. ӨТт кезеңіне қарай:
- ӨТт қаупі – түрлі қарқынды ауырсындыру белгілері, жыныс жолдарынан жатыр мойнының құрылымдық өзгерістерінсіз қаншымақ бөлінуі;
- Басталған ӨТт – ауырсындыру белгілері, жыныс жолдарынан жатыр мойнының құрылымдық өзгерістерімен қоса шамалы қаншымақ бөлінуі;
- Өздігінен түсік тастау (аборт в ходу) - іш астының толғақ тəрізді ауыруы, жатыр мойнының делатациясы негізінде (фонында) жыныс жолдарынын қаншымақ бөлінуі;
- Толық өздігінен түсік тастау – жатыр қуысынан ұрық жұмыртқасының толық шығуымен аяқталады;
- Орындалмаған (болмаған ) ӨТт – жатыр қуысында өмірге қабілетсіз ұрық жұмыртқасының 3 апта жəне одан ұзақ мерзімге қалып қоюы;
- Жұқпалы ӨТт - жұқпалар белгісімен ілеседі;
- Дағдылы ӨТт - ӨТт жағдайлары 2 жəне одан көп рет.
2. Мерзіміне қарай: ерте ( жүктіліктің 12 аптасына дейін) жəне кешеуілдеген (жүктіліктің 13-22 апталарында).
•ЭПИДЕМИОЛОГИЯ
ӨТт жиілігі жүктілігі анықталған 15 пен 44 жас аралығындағы əйелдердің 15-20 пайызын құрайды, ӨТт шынайы жиілігі табиғи сұрыптауды ескергенде, 50 пайызды құрайды.
ДИАГНОСТИКА
Диагностика критерилері
Анықтау сипат белгілері:
- Жүктіліктің 22 аптасына дейін жыныс жолдарынан қан кету жəне іш астының толғақ тəрізді ауыруы;
- Айнамен қарағанда, жатыр мойнынан қан ағу анықталады;
- Екі қолмен тексергенде, ішкі аңқа жабық, жатыр жүктілік мерзіміне сай үлкейген, жұмсарған, аздап ауырсындырады.
Негізгі диагностикалық шаралар тізімі:
- Жатырды УДЗ;
- Жағындылерді созға, трихомониазға жəне ашытқы саңырауқұлақшаларға тексеру.
Қосымша диагностикалу шаралар тізімі:
- ИФА – хориондық гонадотропин;
- ИФА – ұшық;
- ЦМВ, хламидиоз, микоплазманы, уреплазманы;
- Зəрдегі 17 - кетостероидтарды анықтау, мойын каналынан өсінді тексеру.
•ЕМДЕУ ТАКТИКАСЫ
Емдеу тактикасы
Жүктіліктің бірінші триместрінен бастап:
1. Емнің негізін психологиялық қолдау, төсек тəртібін сақтау (көбірек жату), дене еңбегімен зорығуды болдырмау.
2. Ауырланған акушерлік анамнез құбылысында – прогестерон 100 мг күніне 4 рет немесе дидрогистерон 40 мг бірден, соңынан əр 8 сағатта 10 мг-нан, дротаверин 1 таблеткадан (40 мг) күніне 3 рет.
3. Қаншымақ бөлінуінде – натрий этамзилаты 1 таблеткадан күніне 3 рет, ол тоқтағанша.
4. Зəр-жыныс жолдары инфекциясы табылғанда – жүктілік мерзімінің 12 аптасынан кейін арнаулы ем.
5. Гиперандрогенияда – дексаметазон таблеткаланған (мөлшері зəрдегі 17-кетостероидтар деңгейіне байланысты.)
6. Дағдыға айналған өздігінен түсікте ауруханаға міндетті түрде жатқызу қажет.
Негізгі дəрі-дəрмектер тізімі:
1. * Прогестерон 100 мг капс.
2. * Дротаверин 40 мг., 80 мг. табл.
3. Этамзилат 250 мг табл .
4. * Дексаметазон 500 мкг табл.
Қосымша дəрі-дəрмектер тізімі: жоқ
Ем тиімділігінің индикаторлары: симптомдарды басу, өмір сарасын жақсарту, асқынулар жиілігін төмендету.
* – Негізгі (өмірге маңызды) дəрілік заттар тізіміне кіретін препараттар.
•ГОСПИТАЛИЗАЦИЯ
Госпитализациялауға көрсетімдер:
- жыныс жолдарынан қан кету қарқынының күшеюі;
- 7 күн емдегенде түсік түсу қаупінің жойылмауы;
- түспеген түсік;
- инфекцияланған түсік;
- дағдыға айналған өздігінен түсік.
•ПРОФИЛАКТИКА
Біріншілік профилактика: ауру дамуына əсер ететін қауіп-қатерлі факторларды жою бойынша профилактикалық шаралар.
3. Ерте гестоз. Жүкті әйелдердің құсуы . Клиника. Классификация. Стационарлық емге көрсеткіш.
Жүктілік кезіндегі гестоз ауруы — қазіргі акушерлік саладағы өзекті проблеманың бірі және аурулардың арасында алдыңғы орындарда тұр.
Гестоз — әйелдердің жүктілік кезіндегі асқынған ауру түрі, ол ана ішіндегі нәрестенің ең маңызды органдары мен жүйке жүйесі функциясының бұзылуымен сипатталады.
Гестозбен ауырған әйелдерде созылмалы түрдегі бүйрек және гипертония аурулары қалыптасады. Сондықтан аурудың алдын алу шараларын қолданған жөн. Мұндай аналардан туған балаларда дене пішіні және психоэмоционалды даму жағынан бұзылыс туындайды.
Жүктілік гестозы екіге бөлінеді: алғашқы және кеш.
Алғашқы гестоз жүктіліктің алғашқы үш айлығында құсу және ауыздан сілекей ағуы секілді белгілер арқылы анықталады. Гестоздың пайда болуына іштен туа біткен және жүре пайда болған нейроэндокринді айналым жүйесінің жетіспеушілігі (гипоксия, инфекция, улану, тұқым қуалау факторлары) және де әйелдерде кездесетін патологиялық аурулар (жүрек-қан тамыры аурулары, гипертония ауруы, гипотония, қант диабеті, пиелонефрит, гломерулонефрит, т.б.) әсер етеді.
Ерте гестоздар жүктіліктің алғашқы айларында пайда болады.
Жүкті әйелдің құсуы. Бұл жиі кезедеседі. Әйелдердің 80-85% жүктілік кезінде таңертеңгі мезгілде жүрегі айнып, анда-санда құсатын болады, бірақ жалпы жағдайы өзгермейді. Бұл гестозға жатпайды, тек жүктіліктің бір белгісі болып есептеледі. Ал гестоз кезінде әйел тәулігіне бірнеше рет жүрегі айнып, лоқсып, құсып, тәбеті төмендеп, жалпы жағдайы нашарлайды. Клиникалық белгілеріне байланысты үш түрге бөлінеді: 1) жеңіл; 2) орташа; 3) ауыр.
Жеңіл түрінде күніне 3-4 рет құсады (көбіне тамақ ішкеннен кейін). Тамақ ішу қабілеті сақталады, кейде ащы-тұщы тағамдарды сүйсініп жейді. Жалпы жағдайы өзгермейді.
Орташа түрінде әйел тәулігіне 10 және одан да көп рет құсады, жүрегі айнып, тамақ ішуі нашарлайды, ал ішсе, жедел құсып тастап отырады. Содан әлсіреп, жүдей бастайды. Сонымен бірге жүйке жүйесінде, зат және көмір сутегінің алмасуында өзгеріс болып, кетоацидоз пайда болады. Дене қызуы көтеріліп, жүрек пен тамыр соғуы жиілейді. Уақытында дұрыстап емделмесе, келесі ең ауыр түріне көшеді.
Құсықтың ауыр түрін тоқтатусыз құсық деп те атайды. Бұнда құсықтың саны 20-дан да асады, жүрегі айнитыны сонша, тамақты ойлағаннан, иісінен құсатын болады. Кейде бұған сілекей ағу қосылады. Соның салдарынан ағза сусызданып, әлсізденіп, жүдейді. Кейде салмағы 8-10 кг дейін кемитін болады. Ағзада зат алмасуының ақырына дейін тотықтырылмаған қалдықтар көбейіп, қанда мочевина, қалдық азот және креатиннің мөлшері көбейеді, зәрде ацетон пайда болады, дене қызуы көтеріліп, тамыр соғысы жиілейді, ол 100-120-ға дейін жетеді. Дем алғанда аузынан ацетонның иісі шығып, әйел есінен тануы (кома) мүмкін. Ауруды анықтау жолдары жоғарыдағы белгілерге байланысты болады.
Емдеу жолдары.Гестозды, орташа, ауыр түрлерін тек емханада емдеу керек. Емі жан-жақты болуы қажет.
1. Жүйке жүйесінің жұмысын қалыпқа келтіру үшін бром, кофеин дәрілерін береді, электроанальгезия, электроұйқы, психотерапия қолданады.
2. Құсықты басатын аминазин, спленин, дроперидол дәрілерін қолданады.
3. Ағзаның улануына қарсы қажетті мөлшерде сұйықтықтар құйылады. Науқастың ауыр жағдайы кезінде тәулігіне 2500-3000 мл дейін сұйықтықты ақырындап, тамшылатып көк тамырға жіберу керек. Оларға гемодез, полиглюкин, реополиглюкин, глюкоза, аскорбин қышқылы, желатиноль, белок препараттары жатады, кейде гемоглобин азайғанда, қан кұю қажет. Физиотерапиялық әдістерді де қолданады: кальций, броммен мойынға электрофорез жасау, эндоназалдық гальванизация және витаминдер беріледі. Егер ем қонбай, әйелдің жағдайы, қан, зәр анализдері нашарласа, жүктілікті үзу белгіленеді.
4.Кеш гестоз. Преэклампсия. Классификация, диагностика. ЖТД іс – әрекеті. Гестоз — әйелдердің жүктілік кезіндегі асқынған ауру түрі, ол ана ішіндегі нәрестенің ең маңызды органдары мен жүйке жүйесі функциясының бұзылуымен сипатталады.
Жүктілік гестозы екіге бөлінеді: алғашқы және кеш
Кеш гестоз – жүктіліктің екінші жартысында көп мүшелік қызметтердің жетіспеушілігімен көрініс беретін синдром.
Преэклампсия - бұл жүкті әйелдердегі әдетте АҚ мен протеинурияның көтерілуімен көрінетін көп жүйелі синдром.
Жүктіліктің жеңіл формадағы бұл асқынулары әйелдердің 3% кездеседі, және көбіне анасы мен нәрестенің денсаулығына айтарлықтай әсер етпейді.
Преэклампсияның ауыр формасы жүкті әйелдердің 1-2% кездеседі.
Бұл кезде, ең алдымен бүйрек, бауыр, қан ұйыту жүйесі және ми, сонымен қатар бала жолдасы зақымданады. Преэклампсияның ауыр формасы анасы мен нәрестенің денсаулығына айтарлықтай зиянын тигізіп, тіпті өлімге де әкелуі мүмкін. Дамыған елдерде эклампсия 2000 жүкті әйелдің біреуінде, дамып келе жатқан елдерде - жиілігі 1/100 ден 1/1700 дейінгі босануларда кездеседі. ҚР гестоз жүкті әйелдердің 15-27 % кездеседі. Эклампсия дүние жүзіндегі ана өлімінің ең басты себебі болып отыр (10-15%). Преэклампсияның пайда болуы себептерін түсіндірудің барлық әректі ешқандай нәтиже бермеді. Бүгінгі күні бұл асқынудың дамуының 30-дан аса теориясы белгілі. Профилактикасының тиімді әдісін іздеуден де, әзірше еш нәтиже шықпады. Сонымен, нәтижелілігі дәлелденген бірден-бір емдеу әдісі - анасы мен жаңа туған нәрестеге орынды көмек көрсете алатын, емдеу мекемелеріндегі босандыру болып отыр.
Жіктемесі:
Клиникалық диагнозМКБ-10
Созылмалы гипертензияО10: О10.0, О10.1, О10.2, О10.4, О10.9
Жүкті әйелдердегі ісінулерО12.0
Преэклампсияның жеңіл сатысы О11, О12, О12.1, О12.2, О13, О16
Преэклампсияның орташа сатысыО14, О14.0
Преэклампсияның ауыр сатысыО14.1, О14.9
ЭклампсияО15, О15.0, О15.1, О15.2, О15.9
Диагностика критерилері
Шағымдар мен анамнез
Шағымдар спецификалық емес және гестоздың көрінісінен және ауырлық сатысына байланысты. Бас ауруына, жүрек айнуына, эпигастрия кезіндегі ауыру сезіміне, кенеттен пайда болған ісікке, зәр шығуыдың азаюына, іштегі нәрестенің қимылдау сипаты өзгеруіне, теріде себебсіз қан құйылу пайда болуына немесе мұрыннан қан жиі кетуіне жасалған шағымдарға ерекше көңіл бөлу керек.
Физикалық тексерулер
Гипертензия
Гипертензия диагнозы диастоликалық қысым бір рет өлшегенде сынап бағанасынан 110 мм асса немесе тең болса немесе арасына 4 сағат салып екі рет өлшегенде сын. бағ. 90 мм асқанда немесе тең болғанда қойылады.
Систоликалық АҚ бастапқыдағыдан сын. бағ. 30 мм көбейсе, бірақ сын. бағ. 160 мм көп болмаса.
Ауыр гипертензия
Диастоликалық АҚ бір рет өлшегенде сын. бағ. 120 мм асса немесе тең болса немесе арасына 4 сағат салып екі рет өлшегенде 110 асса немесе тең болса.
Систоликалық АҚ бастапқыдағыдан сын. бағ. 30 мм көбейсе, бірақ сын. бағ. 160 мм көп болмаса.
Диастоликалық қысым сын. бағ. 90 мм және систоликалық сын. бағ. 140 мм болса, шекаралық болып саналады, бұл кезде ол ауру болып саналмайды, тек қана анасы мен іштегі нәрестенің хал-жағдайын мұқият бақылаудың қажеттігін көрсетеді.
АҚ көрсеткіштері өсуіне қарамастан, жүктіліктің көпшілігі жақсы өтеді, бұл - гипертензия кей жағдайда жатыр-бала жолдасы қан айналымына қан тамырлық қарсыласу жағдайында оң әсер ететінін көрсетеді және компенсаторлық механизм болып саналады.
Ісінулер
Бір қалыпты ісінулер физиологиялық ағымда өтіп жатқан жүктілігі бар әйелдердің 50-80% байқалады. Анасы мен іштегі нәресте үшін ісіксіз өтіп жатқан преэклампсиядан гөрі ісінулермен өтіп жатқан преэклампсия көбірек қауіпті болып табылады. Тез үдейтін генерализделген ісіктер, әсіресе бел маңындағы, болжаудың жаман белгілері болып табылады.
Протеинурия
Протеинурия 24 сағат ішінде немесе арасына 4 сағат салып алынған 2 сынақта 300 мг тең болған немесе асқанға дейін патология болып саналмайды. Бұдан басқа, зәр шығару жолдарындағы инфекцияның барлығын жоққа шығару қажет. Жүкті әйелдердегі патологиялық протеинурия ішкі ағзалардың зақымданғанының алғашқы белгісі.
Орташа дәрежедегі преэклампсияға тән протеинурия 300 мг-нан 5 г-ның арасында; ауыр дәрежедегі преэклампсия үшін - 5 г асқанда болады.
Ауыр преэклампсияға тән:
1. Гипертензияның ауыр формасы қосылған протеинурия.
2. Гипертензияның кез келген формасы қосылған нашарлататын симптомдардың бірі:
- церебральдық симптомдар (бастың ауыруы,көрудің бұзылуы);
- олигурия (30 мл/сағаттан аз);
- эпигастраль аймағындағы ауыру сезімдері;
- құсу;
- жайылған ісіктер (әсіресе кенеттен пайда болған);
- тромбоциттер саны 100 *1млрд/л аздау;
- бауыр қызметінің бұзылуы;
- өкпенің ісінуі;
- іштегі нәрестенің гипотрофиясы.
Ми симптоматикасының шеткі формалары - тырыспалар, ессіз күй (кома) эклампсияға тән.
Преэклампсияның ауырлық сатысы өте анық көрінетін клиникалық немесе зертханалық белгілерінен анықталады.
Емдеу тактикасы
Қабылдау бөлімінде ауыр преэклампсия белгісі бар жүкті әйелді бірден кезекші дәрігер қарайды. Госпитальдау және емдеу туралы шешімді жауапты акушер-гинеколог дәрігер мен анестезиолог-реаниматолог дәрігер бірлесе қабылдайды. Босанудың басталауы немесе қағанақ суы ағып кетуі байқалса, жүкті әйелді бірден босану бөліміне жатқызады. Басқа жағдайларда жүкті әйел ПИТ-ке ауыстырылады. Жүкті әйелдің бөлімдегі кез келген орын ауыстыруы каталкамен ғана жүзеге асырылады.
Қабылдау бөліміндегі акушер жүкті әйелді (босанатын әйел) емдеу басталғанан және оны ПИТ-ке немесе босандыратын бөлмеге ауыстырғанан кейін құжаттарын толтырады.
Босандырудың әдісі мен мерзімі туралы сұрақты шешуге арналған іншектік тексеру, гемодинамика тұрақтанғаннан кейін жасалады.
Ем мақсаттары
Емдеу мақсаты - жүкті әйелдің өміріне қауіп төндіретін асқынуларды болдырмау (тырыспалар, миға қан құйылу, ессіз күй (кома), полиоргандық жетіспеушілік, HELLP-синдромы, жедел ДВС-синдром және ә.қ.), мүмкіншілігіне қарай, өмір сүре алатын нәрестені дүниеге келтіру, босанғаннан кейінгі кезеңде әйелге орынды реабилитация жасау.
5.Қалыпты орналасқан плацентаның уақытынан бұрын ажырауы(ҚОПУБА). Этиология.Клиника . Диагностика.ЖТД іс-әрекеті.
Плацента нәресте туғаннан кейін бөлінеді, кейбір жағдайларда жүктілік , босану кезеңдерінде плацента жатыр қабырғасынан бөлініп, ана мен баланың өміріне қауіп төндіреді. жүктіліктің осындай асқынуын қалыпты орналасқан плацентаның уақытынан бұрын ажырауы дейді. Жиілігі 0,1-0,5%.
Этиология:
•жатыр қабаттарының аурулары-(ұзаққа созылған қабыну, ісік, жатыр тыртығы)
•қағанақ суы көбейгенде, егіз жүктілікте
•жүрек қан-тамыр аурулары және гестоздар
•экстрагениталды аурулар(артериялды гипертензия, артериалды гипотония, жүрек ақаулару, бүйрек ақаулары, қант диабеті, қалқанша безі аурулары, туберкулез, мерез және т.б.)
•АВО жүйесі және резус-фактор бойынша анасы мен ұрықтың қанының изосерологиялық сәйкессіздігі
•қабыну аурулары, көптеген оперативті араласулар
Клиника: жыныс жолдарынан қан, іштің ауырсынуы, ұрықтың жедел гипорксиясы. ҚОПУБА кезінде қан кету: сыртқы, ішкі, аралас. Жатырдың пальпациясында гипертонус, толғақ арасында жатырдың босаңсуы жоқ. Қынаптық зерттеу кезінде жатыр мойны сақталған, сыртқы ернеуі жабық.ъ
Диагностика: негізгі: қан тобы және резус-фактор, жалпы қан анализы, коагулограмма, қосымша: УЗИ,КТГ.
Тактика:
1.АҚҚ және ЖСЖ өлшеу.
2.лабораториялық зерттеу үшін қан алу
3.қуықты катетеризациялаудиурезды сағат сайын бақылау
4.ылғалданған кислородты ингаляция
5.лабораториялық зерттеу жүргізу: гемоглобин, ттромбоцит, фибриноген, АЧТВ, МНО.
6.қан тобын және резус фактор анықтау.
Акушерлік іс-әрекет:
•көрсеткіш бойынша фетоплцентарлы комплекс УДЗ жүргізу
•көрсеткіш бойынша кардиотокография
•амниотомия, ұрық жағдайын және босанушыны мониторингілеу
6.Плацентаның төмен орналасуы. Этиология.Клиника . Диагностика ЖТД іс - әрекеті.
Плацентаның төмен орналасуы жүктіліктің ең жиі және қауіпті асқынулары.Жиілігі 0,4-0,6%.Плацента ұлпасы жатырдың алдыңғы немесе артқы қабырғасына, ішкі жатыр мойын тесігінен 5-7 см жоғары орналасады.плацентаның төмен орналасуы деп плацента ұлпасыныңм жатырдың төменгі сегментінде жапсырылып, оның ішкі ернеуін тұтас және жартылай жауып жатуын айтады.Екі түрі бар:
1.Толық төмен орналасу.Плацента ұлпасы жатырдың ішкі ернеуін түгелімен жауып жатады, бұл плацентаның орталық орналасуы деп аталады.
2.жартылай төмен орналасу.ішкі ернеу жартылай жабылып , тек қана іргелес жағынан плацента ұлпасы анықталады.
Себебі: жатырдың шырышты қабатының қабынуының салдарынан дегенеративтік өзгерістердің болуы.Осыған байланысты ұрық өзіне ыңғайлы орын іздеп, жаьырдың төменгі бөлігіне қарай жылжып жабысады.Бұл асқыну көбіне бірнеше жүкті болған, көп түсік тастаған ,қабыну процестері, жатыр ісігі бар әйелдерде кездеседі.
Клиника:жатырдан қан кету жүктіліктің екінші жартысында, 27-28 апталарда кездеседі.жүктіліктің сонғы айларында жатырдың төменгі сегменті пайда болады.жүктілік өскен сайын төменгі сегмент ұлғая береді, плацента жатыр қабырғасынан біртіндеп ажырап бөлінеді.сол жерден қан кетеді.
Плацентаның төмен орналасуы келесі белгі- жүктіліктің үзілу қаупі, нәрестенің жүрек соғысының нашарлауы, жатырда дұруыс орналаспауы.
Диагностика. Жүктіліктің екінші жартысында периодты түрде пайда болатын қан кету. УДЗ ұрықтың дұрыс орналаспауын анықтайды. 3 реттік УДЗ бақылау жжүргізеді.
Тактика.Плацентаның төмен орналасуында жүктіліктің 24 аптасынан жоғары стационарда бақылау жүргізеді. Қатаң төсектік режим, жатыр тонусын төмендететін препараттар, қан кетудің алдын алу.босанушы мен ұрықтың жағдайын бақылай отырып консервативті ем жүргізіледі.егер плацентаның толық төмен орналасуы болса, ұрық жағдайы нашарласа кесар тілігі жүргізіледі.\
7.Босанған әйелдердің сүт бездері және жатыр инвалюциясы. Мастит профилактикасы.
Сүт бездерінің функциясы босанғаннан кейін жоғарғы даму сатысына жетеді.Пролактин әсерінен сүт безі қанмен жақсы қамтамасыз етіледі.Күрделі рефлекторлық және гормональды жағдай әсерінен сүттің секрециясы жүреді.Нәрестені анасының кеудесіне алғаш рет бергенде лактация механизмі басталады.Лактацияның сақталуы емуге байланысты.Босанғаннан кейінгі 1ші тәулікте сүт бездерінен уыз бөлінеді.Ол нәрестенің АІШ жүйесін толыққанды сүтке дайындайды.Уыз-сарғыз сұйықтық, сілтілі реакция береді.Уыздың құрамы ақуыз (9%), минералдар(0,5%), көмірсу(4,5%),майлардан (3,5-4%) тұрады.
Жатыр инвалюциясы. Жатыр бұлшықеттерінің жиырылуына байланысты оның көлемі кішірейеді. Жатыр инвалюциясы қалыптасу үшін қуық және жатыр қуысы бос болуы керек.Жатырдың анық көлемін УДЗ жүргізу арқылы білуге болады.Алғашқы 3-4 кунде жатыр қуысы стерильды болады. Оған фагоцитоз бен жасушадан тыс протеолиз қатысады.
Лохия.Босанғаннан кейінгі бөлініс.6 апта көлемінде 500-1500 мл лохия бөлінеді. pH бейтарап және сілтілі.2-3 күндері лохиялар қызыл түсті.3-4 күндері қанды-серозды түрде болады.Толыққанды эндометрий 6аптадан кейін қалыпқа келеді.
Мастит профилактикасы. Мастит- сүт бездерінің қабынуы.Ауру жедел және созылмалы дамиды. Маститтің алдын алу ерте жүктілік кезінен басталғаны жөн. Болашақ аналардың денсаулығын мұқият тексеріп, эндогенді инфекция ошақтарын санациялау қажет.Әсіресе бірінші рет босанушы әйелдерде баланы емізу, омырауды күту, денешынықтыру ережелерімен таныстыру қажет.Жаңа туған нәрестелерді, аналарын іріңді хтрургиялық инфекциядан сақтауда перзентханада санитарлы-эпидемиологиялық тәртіп мұқият сақталуы керек. Мына жағдайды қатаң ұстау керек:
•қабыну және сызаттардың алдын алу үшін емшек ұшына қамқорлық жасау керк
•сүт безінің қатаюының алдын алу үшін жиі емізу және сауып отыру керек
•емізгенде балаға емшекті дұрыс беру
•емшекпен емізуді күрт узбеу, сәбиді емшектен біртінден айыру
8.Босанғаннан кейінгі қан кетудің алдын алу
Босанудан кейінгі қан кетудің алдын алу негізі- босанудың үшінші кезеңін белсенді жүргізу болып табылады.Ол қан кету қаупін 2,5-3 есе төмендетіп, босаған әйелдерді қадағалауға мүмкіндік береді.
3 кезеңді белсенді жүргізу.
Алдыңғы иықтың тууылуымен 10Б окситоцин бұлшықетке енгізіледі.
кіндікбауды тракциялау арқылы плацентаның туылуы
•нәресте туылғаннан 1 минуттан кейін аралыққа жақын қысқыш салынады
•бір қолымен қысылған кіндікбауды тартылған күйде ұстау керек
•екінші қолды қасаға үстіне қойып, жатырды тұрақтандырады,бақылап кіндікбаудан тарту барысында жатырды қасағаға қарама қарсы итеру керек(жатырдың айналып кетуін алдын алады).
•жатырдың қатты жиырылуын күтіңіз(2-3минут), жатыр жиырылғанын сезген бойда немесе кіндікбаудың ұзаруын байқаса аса сақтықпен кіндікбауды өзіне қарай плацента туылуы үшін тарту керек, кіндікбаудан тарту барысында жатырды қарама қарсы бағытта итеруді жалғастыру
•3 тракцияда бала жолдасы туылады.Бұл 5минут аралығында жүргізіледі.
•плацента туылғаннан кейін оның бүтіндігін тексеру қажет.
Босанғаннан кейінгі қалыпты қан кету 500мл-ге дейін, кесар тілігі кезінде 1000мл-ге дейін.
9.Бактериальды вагиноз. Этиология. Клиника.диагностикасы мен емі
Бактериальды вагиноз –қынаптық бөліндідегі концентрациясы 109—1011 КОЕ/мл ГЭ/мл жететін лактофлораның кенет төмендеуі немесе жойылуын және оның анаэроб немесе гарднереллалардың полимикробты ассоциациясына ауысуымен сипатталатын қабынулық емес инфекциялық ауру.
Этиология. 16-40 жастағы дені сау әйел адамдарда вагинальды биоценозда негізгі рөлді лактобактериялар алады.Олар қынап микрофлорасының 95 % құрайды. Қынап микрофлорасының құрамына лактобактериялардан басқа, қалған 5 % құрайтын , 300 астам микроорганизмдер кіреді.Репродуктивті периодтағы әйелдің қалыпты қынап микрофлорасының құрамы.
Грам оң таяқша Lactobacillus spp., Corynebacterium spp., Eubacterium spp., Bifidobacterium spp., Propionibacterium spp., Clostridium spp.
Грам теріс облигатты анаэробты таяқшалар (14-55%) Bacteroides spp., Fusobacterium spp., Prevotella spp., Porphyromonas spp., Leptotrichia spp.
Грам оң кокк (30-80%) Peptostreptococcus spp., Peptococcus spp., Staphylococcus spp., Micrococcus varians, Enterococcus spp., Streptococcus viridans и др.
Грам теріс кокк Veilonella spp., Acidominococcus fermentans, непатогенные Neisseria spp. (не gonorrhoeae)
Энтеробактерия Echerihia coli, Klebsiella spp., Enterobacter spp., Citrobacter spp. и др.
Клиникасы.Бактериальды вагиноз негізгі шағымы жыныс жолдарынан көп мөлшерде ақ немесе сұр түсті бөлініске,көбіне жағымсыз балық иісті.Бөлініс менструация алдында немесе жыныс қатынастан кейін көбейеді.Айнамен қарағанда бөлініс көбіне көбік тәрізді, маөталы тампонмен жеңіл алынады. Басқа шағымдары —қышыну, зәр шығару бұзылысы, жыныстық қатынас кезінде ауырсыну— сирек кездеседі және жиі қосымша басқа аурумен байланыты.Бактериальды вагинозы бар әйелдерде кһбінесе шағымдары болмайды.Сонддықтан екі вариантта қарастырады: симптомсыз және клиникалық көріністерімен.
Диагностика әдістері: Amsel критерийі:
Критерий № анықтама БВ белгісі
Клиникалық I Қынапты айнамен қарау,кольпоскопияКөп мөлшерде гомогенді,ақ-сұр ,жағымсыз иісті бөлініс
Клинико-лабораторлы II Индикаторлы таяқшамен қынап рН анықтау рН >4,5
III Тест КОН (whiff test) –қынап бөліндісіне пробиркада 10% КОН қосу Спецификалық иіс болуы
Лабораторлы IV Бөлініс микроскопиясы нативті препарат немесе Грамм бойынша бояу "кілтті клеткалар" табылуы
•Nugent баллы бойынша Грамм бойынша бояу арқылы бөлініс микроскопиясының қорытындысына негізделген. 0-10 балл мен бағаланады.0-3 қалыпты биоценоз, 4-6 аралық жағдай, 6 дан көп бактериальды вагиноз.
Емі. 5-нитроимидазол қатары препараттары (метронидазол, орнидазол, секнидазол т.б.) вагинальды немесе пероральды, клиндамицин (вагинальды немесе пероральды).
Емнің перспективтібағыты болып табылады: Вагинальды пребиотиктер, вагинальды лактофлораның өсуін стимулдеу( Вапигель, Лактагель).
10.Кандидоз Этиология. Клиника.диагностикасы мен емі
Кандидоз — ашытқы тәрізді саңырауқұлақтармен қоздырылатын терінің, шырышты қабаттың, ішкі органдардың жұқпалы ауруы.
Этиологиясы. Науқастарда кең тараған түрлері — Candida albicans және Candida tropicalis. Ашытқы тәрізді саңырауқұлақтың түрі Candida albicans — бір клеткалы микроорганизм, сопақша немесе домалақ формалы. Псевдомицелийлері бар (жіпшелері). Candida тобы саңырауқұлақтарының басқа шынайы ашытқылардан айырмашылығы:
• псевдомицелия бар
•аскоспор (клетка ішінде қаллталы спора) болмауы
•культуральды ерекшеліктері
Клиникасы. Алғашқы белгілері — үдемелі және басылмайтын аралықтың және қынаптың қышынуы. Кейде қышыну қиындық әкеліп,тітіркену шақырады және ұйқы бұзылады. Қынапта күйдіру сезімі болуы мүмкін. Жыныс мүшелерінің кілегей қабығында ақ, ірімшікті бөліністер болады. Қынаптың және сыртқы жыныс органдарының қызаруы болады. Ер адамдарда анатомиялық және физиологиялық ерекшеліктеріне байланысты кандидоз симптомдары әйелдерге қарағанда аз мазалайды
Әйелдердегі симптомдары :
•сыртқы жыныс мүшелері аймағында күйдіру және қышыну сезімі;
•қынаптан ақ ірімшікті бөлініс;
•жыныстық қатынас кезінде ауырсыну;
•зәр шығарудағы ауырсыну.
Диагностикасы
Культуральды тексеру саңырауқұлаққа қарсы препараттар штаммдар сезімталдылығын анықтайды. Жағынды алу мына схемамен жүргізіледі: стандартты әдіс бойынша тампонмен материалды «CANDICHROM II» хромогенді ортасы бар әйнекке жағады,жағынды қорытындысын қарағанда міндетті түрде әр түрлі саңырауқұлақ сандарын қарайды. (сандық анализ).
«CANDICHROM II хромогенді ортасын қолдану біріншілік жағынды үшін негізгі қоздырғыш Candida albicans тікелей идентификация өткізуге және басқа ашытқы саңырауқұлақтарды анықтауға мүмкіндік береді.
Емі. Аурудың жеңіл ағымында жергілікті ем препараттары тағайындалады: Ломексин (фентиконазол) капс. 1000 мг біррет интравагинальды. Мысалы, кандидозды вульвовагиниттің жеңіл ағымында (қынаптың және сыртқы жыныс мүшелерінің зақымдалуы) кейде жергілікті ем де жеткілікті. Ауыр жағдайларда , вагинальды кандидоз рецидивінде, жүйелі және жергілікті антимикотиктердің комбинирленген терапиясы қажет: флуконазола, 150 мг ішке, және Ломексин (фентиконазол) 1000 мг бірретті интравагинальды. Кандида саңырауқұлақтарының активациясы кезінде қынапта анаэробты бактериялардың өсуі күшейеді, сондықтан құрамында саңырауқұлаққа қарсы нитроимидазол және басқа антимикробты (Неотризол)кең спектрлі жергілікті препараттар тағайындалады.
Рецидивті кандидоз емі:
Вагинальды таблетка Неотризол немесе Полижинакс 1 табл. 1рет тәул. түнде 8-16 күн
Вагинальды капсула фентиконазолмен («Ломексин») 600 мг —1 және 4 күн (екі капсула).
Флуконазол (Дифлюкан, Микосист, Флюкостат)- 150 мг ішке 1, 4, 7 күн, кейін 6 ай бойы аптасына 1 капсуладан.
11.Атрофиялық кольпит.Этиология. Диагностика мен емі.
Вагинит (кольпит)– бұл қынаптың қабынулы ауруы. Этиологиясына байланысты: спецификалық(инфекциямен шақырылған, жыныс жолдарымен бөлінетін);• спецификалық емес (спецификалық емес инфекция, механикалық,• термиялық, химиялық, эндокринді факторлар).
Клиникасы. Сыртқы жыныс органдары мен қынап аймағында ауырсыну, қышыну,күйдіру сезімдері • зәр шығару кезіндег күшейетін көп мөлшерде қынаптық бөліністер;• жалпы әлсіздік.• Анамнез: медикамент, гигиеналық заттар қолдану;• бірнеше сексуальды партнерларының болуы;• қорғанусыз жыныстық қатынас;• қантты диабет, күйіктер және т.б.•
Диагностикасы:
Вульвовагинит: қынаптан және беткейінен бөліндіні бактериоскопиялық тексеру. ПЦР – диагностика ИППП ға тексеру
Инструментальды тексеру : вагиноскопия қыздарда – қабынудың рецидивті түрінде
Емі
Медикаментозды емес емі – жоқ.
Медикаментозды ем: metronidazole: 250 mg пероральды күніне 3 рет 7 күн немесе 500 мг 2 рет күніне 7 күн. Клиндамицин 2% крем бірретті интравагинальды 5 г (1 аппликатор) түнде 7 күн немесе вагинальды свечи 100 мг 1 рет күніне 3күн немесе клиндамицин 300 мг 2 рет күніне 7 күн per os.
Тинидазол – 2 г күніне 3 күн немесе 1 г күніне 5 күн per os.
Рецидивті формасында: Метронидазол 500 мг 2 рет күніне 4күн; Метронидазол гель 1% 5 гр нан (1 аппликатор) интравагинальды 1 рет күніне түнде 10 күн,кейін 3-6 айда аптасына 2 рет. Трихомонадный вагинит Метронидазол 2 г немесе тинидазол 2г (альтернативті терапия) per os бірретті және бірден. Жыныстық партнерін емдеу емнің эффективтілігін жақсартады.
Кандидозды вагинит: жергілікті терапия тағайындалады. Клотримазол Clotrimazole: 100 mg интравагинальды 1 рет күніне түнде 7 күн. Ем пероральды немесе жергілікті болуы мүмкін. Ем қысқа курспен (1-3 күн). Жыныстық партнерін емдеу қажеті жоқ.
Аллергиялық вагинит гормональды емес қынаптық крем және гелдер, қынап рН қалыптастыру үшін және қынаптағы тітркендіруді және қынаптық ылғалды көп мөлшерін басуға . Негізгі емдік препараттар: Метронидазол 500 мг, гель 1%• Клиндамицин 2%, таблетка 300 мг, вагинальды свечи 100 мг• Тинидазол 500 мг, таблетка• Вutoconazole 2% крем,• Сlotrimazole 1%, 100 мг, вагинальды таблетка• Miconazole 2%, вагинальды свечи 100 мг.• Tioconazole 6,5% крем• Fluconazole 150 мг• Nystatin 100,000, вагинальды свечи• Қосымша емдік препараттар: Супрастин, күшті қышыну кезінде антигистаминді препараттар
Зақымдалған эпителий регенерациясын стимулдейтін препараттар: Витамин С,• Витамин А пероральды немесе интравагинальды қолдану.
12. Балалық кезеңдегі жыныс жүйесінің қабынбалы ауруларының ерекшеліктері.
ЭТИОЛОГИЯ Жыныс органдарының спецификалық емес қабыну прцессі дамуында негізгі себебі қыз балалардың ағзасының қорғаныш жүйесінің артық жұмысы болып табылады.Басқа да факторлар әсер етеді: иммунитеттің төмендеуі,анасындағы босану жолдарының дисбиозы, нәрестенің қалыпты бейімделу периодының бұзылысы, нәрестенің кілегейлі қабаттарының микробиоценозының бұзылысы, ОРВИ жиі ауыруы,мұрынжұтқыншақтың лимфоидты аппараттының гипертрофиясы.Баланың денсаулығына экологиялық әсерлер, тағамның сапасының өзгеруі әсер етеді.
Спецификалық емес бактериальды вульвовагиниттің рецидивінде қыз балалардың 82% жағдайда экстрагенитальной патология дамиды.
Клиникасы
Вульвовагинит зәр шығарудан кейінгі күйдіру сезімімен ,сыртқы жыныс органдары аймағында дискомфорт, қышыну, ауырсынумен және вульваның минимальды пастоздылығынан гиперемияға дейінгі катаральды көріністермен сипатталады.
Вульвовагинит шағымдарсыз және айқын клиникалық көріністермен латентті ағымды болуы мүмкін..
Жедел вагиниттен созылмалы вагинитке ауысудың негізгі симптомы жыныс жолдарынан бөлініс болып табылады.
ДИАГНОСТИКА
Вульвовагиниттің клиникалық көрінісі:
• жыныс жолдарынан бөлініс:
—ірің тәрізді;
—қан аралас;
—ірің қан аралас;
—ірімшік тәрізді.
• Вульваның гиперемиясы мен ісінуі;
• дискомфорт
• Вульва ауырсынуы;
• дизурия;
• Вульва мен қынаптың қышынуы.
ФИЗИКАЛЬНОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ
•Гинекологиялық қарау
•Ректоабдоминальды тексеріс
Жыныс жолдарынан бөліністі визуальды бағалау.
Лабораторлық және инструментальдық тексеріс:
Толық клиникалық тексерістер:
•Клиникалық қан анализі,
•Жалпы зәр анализі,
•Нечипоренко бойынша зәр анализі.
•Вагиноскопия.
•УДЗ.
•Қынаптық бөліністі микроскопиялық тексеру.
•ПЦРдиагностика ИППП.
•Серологиялық тексеру.
Емі
Спецификалық емес бактериальды вульвовагиниттің емін негізгі инфекциялық ошақты алшақтаудан бастау кереки (ауызжұтқыншақ және мұрынжұтқыншақтың созылмалы аурулары, пиелонефрит, гельминтоз, және т.б.).
• Қынапты антисептик ерітінділерімен инстилляция ;
• антибактериальную терапия
•Саңырауқұлаққа қарсы препараттар қолдану;
• Эубиотиктер қолдану;
• десенсибилизирлеуші терапия;
•Адаптогендер қолдану;
• витаминноминералды комплекс.
Жергілікті ем — қынапты антисептик ерітінділерімен жуу(нитрофурал, октенисепт, диоксидин, мирамистин, инстиллагель, колларгол, сульфацетамид, бензидамин) катетермен, гексикон —0,5–1 вагинальды свечи 2 рет тәулігіне 10 күн бойы.
Антибиотикотерапия комплексінде антимикотикалық, антигистаминді препараттар, эубиотик немесе пробиотиктер қолданады. Сонымен қатар иммуномодуляторлар: ИФН α2 мен свечи 2 рет тәулігіне қынапқа немесе тік ішекке 20 күн бойы.
Жалпы ем созылмалы инфекция ошағын санациялаумен байланысты, тері ауруларын емдеу, жеке бас гигиенасын үйрету.
Бактериальды вагинозда емнің дозасы мен ұзақтығы баланың жасы мен салмағына байланысты. Метронидазол 250 мг 2 рет тәулігіне ішке және 500 мг тәулігіне интравагинальды 5–7 күн бойы немесе клиндамицин 2% крем 5 мг интравагинальды 3–6 күн.
Флуконазол балаларға 12 жас —3–12 мг/кг тәулігіне, 12 жастан асқан балаларға - 50–150 мг бірреті немесе 50 мг тәулігіне 3 күн бойы немесе натамицин 1 свечи түнде 6 күн бойы, кетоконазол 400 мг нан көп емес тәулігіне 5 күн бойы.
Инфекционномикотикалық вульвовагинитте комбинирленген препарат тержинан© тағайындалады, құрамына тернидазол, неомицин сульфат, нистатин и микродоз преднизолон, немесе клионД 100©, полимиксин B, нистатин кіреді. Препаратты біррет интравагинальды түнде10 күн бойы қабылдайды.
Трихомонадты вульвовагинит . Жалпы және жергілікті әсерә бар протозойлық препарат қолданады. Метронидазол препаратын ішке баланың жасына байланысты дозасын тағайындайды. (1–5 жаста —80 мг 2–3 рет күніне, 6–10 жас —125 мг 2–3 рет күніне, 11–14 жаста — 250 мг 2–3 рет күніне) 10 күн бойы.
13.Ювенильды қан кету Этиология, диагностикасы. ЖТД іс- әрекеті.
Жыныстық жасы жетілу кезеңіндегі(12-18 жас) дисфункционалды жатырдан қан кетуді ювенильді жатырдан қан кету деп атайды.
Этиологиясы:жүйкелі- психикалық стресс, жарақаттар, шаршағандық, қолайсыз тұрмыс жағдайлар, жедел және созылмалы түрдегі жұқпалы аурулар, улану және гипо- авитаминоздар, эндокринді бұзылыстар.
Бұл қан кету негізінде – гипоталамус- гипофизарлы –аналық без жүйесінің функциональды бұзылысына байланысты.Ақырында релизинг гормондар ФГС және ЛГ секрециясының өзгерістерінен болады,фолликулогенез және менструальды жүйе бұзылады.
Клиникалық көрінісі: Менструальды цикл 14-16 күннен 1,5-6 ай болмаған сон, жыныс жолдарынан қанды бөліністер болуымен сипатталады.Бұл менструальды циклдың бұзылысы кейде менархеден соң, кейде бастапқы 2 жылда болады.Қан кету көп мөлшерде болуы мүмкін, бұл анемияға алып келеді,сонымен қатар әлсіздік,бас айналу байқалады.
Диагностика:Диагностика негізінде анамнез жинау, (менструальды циклдың кешігуі) және жыныс жолдарынан қанды бөліністердің болуы.Лабораториялық зерттеулер:анемия және қан ұю жүйесін анықтау қажет.ЖҚА,коагулограмма,сонымен қоса тромбоциттер санын, қан кету уақытын, қан ұю уақытын,бқа анықтау қажет.Сонымен қатар гормон деңгейін анықтау : (ФСГ,ЛГ,пролактин, эстроген, прогестерон, кортизол, ТТГ,Т3,Т4) .Аналық без жағдайын бағалау үшін: УДЗ.
ВОП дәрігерінің іс-әрекеті:
Емі этапта жүргізіледі.1-этапта:гемостазды жүзеге асыру,2-этапта:қан қайта кетудің алдын алу шаралары және тұрақты менструальды циклды қалпына келтіру.
Бастапқы емде науқастың қан жоғалту мөлшері маңызды.Гемоглабин 100 г/л, гематокрит 30% және УЗИ- де эндометрийдің гиперплазиясы болмаса, науқасқа симптоматикалық гемостатикалық терапия жүргізіледі.Окситацин 5ЕД вена ішілік 5 % глюкозамен бірге тамшылатып.Дицинон,викасол 2 мл бұлшықетке.Сонымен қатар аминокапрон кышқылы 1 таблеткаден 3 рет күніне ішу.
14.Климактериялық қан кету.Этиологиясы.Диагностикасы.ЖТД іс-әрекеті
Климактериялық қан кету – 45-55 жастағы әйелдерде ең жиі кездесетін гинекологиялық патология. Сонымен қатар бұл науқастарда қосымша аурулары зат алмасу, эндокринді жүйе бұзылысы (гипертония ауруы,семіздік,гипергликемия) болады.Дисфункционалды жатырдан қан кету бұл жастағы әйелдерде ауыр өтеді.
Этиологиясы:Аналық без функциясының реттейтін гипоталамустың құрылымының функциональды өзгерісі.Бұл менопауза уақытында байқалады.Жатырдан қан кетудің себептерінің бірі аналық безінің ісіктері.Бұл қан кету гонадотропты гормондардың циклдың бөлінуінің бұзылысы. Сонымен қатар, эндометрийдің гиперплазиясы кезінде байқалады.
Клиникасы:Ациклды, интервалмен 1,5-6 ай, 110 күндей жалғасады.Науқастың жағдайы дисфункциональды жатырдан қан кету кезіндегідей болады.Гиповолемия және анемия анықталады.
Диагностикасы: Гипоталамус- гипофизарлы – аналық без жүйесінің бұзылыс деңгейін анықтау қажет.
Физикалық зерттеу әдістері:Ең бірінщі науқасты сұрастыру,қан кету қанша уақытқа жалғасқанын анықтау қажет.Жалпы қарау – пальпация.Сыртқы жыныс мүшелерін қарау.Бимануальды гинекологиялық тексеру – ішкі жыныс мүшелеріне баға беру.
Лабораториялық зерттеу әдістері: Қан тобы және резус – фактор анықтау, ЖКА,ЖЗА, Қандағы қант деңгейі, БХА: билирубин.Қан ұю жылдамдығын анықтау,коагулограмма, гормональды кольпоцитология.Сонымен қатар:ФСГ,ЛГ пролактин,эстраген,прогестерон,кортизол гормондарының деңгеійн анықтау.
Инструменталььд ы зерттеу әдістері:трансабдоминальды УЗС, трансвагинальді, допплеррометрия, кольпоскопия,гистероскопия, кіші жамбас қуыс ағзаларының допплерометриясы,кіші жамбас қуысының МРТ,эндомерий биопсиясы.
ЖТД іс-әрекеті:Емді бастамас бұрын, науқастың органикалық ауруларын және науқас жасын, аурудың ауырлық деңгейін, постгеморрагиялық анемия деңгейін анықтау қажет.Емі хирургиялық жолмен емдік – диагностикалық тазалау және гистероскопия көмегімен жүргізіледі.Кей жағдайларда жатыр ампутациясы жүргізіледі.
15. Көлемді,жиі және тұрақсыз етеккір келу (дисфункциональды жатырлық қан кету)
80 мл артық қан кету болса немесе ұзақтығы 7 күнге созылса (менометроррагия) және аралығы тұрақты емес қысқа болған жағдайдағы қан кету.
Диагностикалық критерийлері:
-шағым және анамнез:
1. еттеккір уақытындағы ұзақ және көлемді қан кету(әдетте 7 күннен ұзақ). Қан кету тұрақсыз.
2.әлсіздік,бас айналу,жұмысқа қабілеттілік төмендеуі
- физикалық зерттеулер
1.айнамен қарау
2.бимануальды зерттеу арқылы жатыр және оның қосылқыларының көлемін қарау
-лабораториялық зерттеулер:
ЖҚА: гемоглобин деңгейінің төмендеуі ,эритроцит (3,9*10 12/л),гематокрит (0,36л/л) деңгейлерінің төмендеуі
-инструментальды зерттеу
Әйел жыныс мүшелерінің УДЗ
Емі:
Тек медикаментозды ем.
Көлемді және тұрақты қан кету кезіндегі гормональды гемостаз эндометриядағы атипиялық процесс жоққа шығарылғаннан соң жүргізіледі.
-құрамында этинилэстрадиол 20-30мкг бар комбинирленген оральді контрацептивтер. Препаратты қан кету қарқандылығына байланысты алғашқы тәулікте 4 таблеткадан ,3 күнге дейін қан кету тоқтағанша 1-2 таблеткадан дозасын азайтып қабылдайды. 21 күн бойы КОК қабылдайды.
-левоногестрел құрамында гормональды жатырішілік жүйе бар
-анемияға қарсы ем гемоглобин деңгейін реттеу үшін
1.фолий қышқылы ,тәуліктік дозасы 0,005 г (5 таблетка)
2.темір препараттары
-Тұрақты емес етеккір кезінде:
1.цикл регуляциясы кезінд КОК
2. жүктілік қажеттілік болғанда гормонотерапия І немесе ІІ фазасында овуляцияны стимулдау үшін . І фазада эстриол 2мг,ІІ фазада микронизирленген прогестерон 200мг. Стимуляция үшін кломифен 50-150 мг етеккір циклінің 5-9 күндері.
Емнің басқа түрлері : акупунктура,физиотерапия
Хирургиялық ем: Гистероскопия бақылауымен эндометрийді гистологиялық зерттеу арқылы жатыр қуысына қыру жасау.
16.Етеккір циклінің бұзылысы.Этиология, классификациясы.
Етеккір циклы – репродуктивті жүйе қызметінің циклдық өзгерістерімен сипатталатын әйел организмінде өтетін күрделі биологиялық процесс.
Этиологиясы:етеккір бұзылысының себептері:
1.Психикалық қатты сілкіністер.Психикалық және жүйкелік аурулар.
2.Әлеуметтік жағдайдың нашарлығы – аштыққа шалдығу, авитаминоз.
3.Тұқым қуалаушылық және климаттық факторлар.
4.Профессионалды зияндылық, жыныстық жетілу кезіндегі қатты физикалық жұмыс атқару.
5.Індетті аурулар:нейроинфекциялар (тұмау,паротит,туберкулез, ревматизм).
6.Соматикалық аурулар (жүрек-қан тамыр аурулары, қан түзілу жүйесінің аурулар, бауыр аурулары).
7.Қалқанша безі мен бүйрек үсті безінің қызметтерінің бұзылысы.
8.Жыныстық жетілу мен менопауза кезінде жасқа байланысты гипоталамо-гипофизарлы жүйенің қайта дамуының бұзылыстары.
Классификациясы:
1.Аменорея – етеккірдің 6 ай бойы жоқ болуы.Аменорея түрлері:
-физиологиялық (жыныстық жетілуге дейінгі кезең,жүктілік кезінде,лактация кезінде және менопауза кезіндегі аменорея) және патологиялық (әртүрлі функционалды және органикалық аурулардан пайда болған аменорея)
- біріншілік- (етеккірдің 15-16 жасқа дейін бірде бір рет келмеуі) және екіншілік- (егер етеккір бір рет келіп, сосын келмесе)
- нағыз – (фегулярлы жүйеде циклдық өзгерістердің жоқ болуы) және жалған (гипоталамус – гипофиз – аналық без – жатырда және бүкіл организмде циклдық өзгерістер өтеді,бірақ механикалық тосқауылға байланысты етеккір болмайды ).
2.Гипоменструальды синдром – етеккір циклы бар,бірақ олар бұзылған.
А)етеккір кезіндегі қан мөлшерінің өзгеруі:
- гиперменорея (меноррагия) – қан мөлшерінің ұлғаюы;
-гипоменорея- қан мөлшерінің азаюы;
Б)етеккір ұзақтығының өзгеруі:
- полименорея – етеккірдің ұзақтығы 6-7 күннен асатын болса;
- спаниоменорея – ұзақтығының 1-2 күннен аспауы.
В)етеккір циклының ұзақтығының өзгеруі:
- проименорея- етеккір циклының ұзақтығы 21 күннен қысқаруы;
- олигоменорея – етеккір циклының 35 күннен асып 3- 5 ай келмеуі;
3.Дисфункциональды жатырдан қан кету- жүктілікке, жыныс мүшелерінің органикалық немесе қабыну ауруларына, жалпы организмнің жүйкелік,гемостаз немесе бауыр ауруларына байланысты емес, гипоталамо- гипофизарлы – аналық без жүйесіндегі функциональды өзгерістерге байланысты жыныстық гормондардың ретті секрециясының өзгеруімен сипатталатын қан кету.
4.Дисменорея- етеккірдің ауырып келуі, жалпы жағдайының өзгерулері байқалады.
17.Отбасын жоспарлауда қойылатын сұрақтардың,кеңестердің негізгі принциптері.
Отбасын жоспарлау дегеніміз-ДДҰ анықтамасына сәйкес біруақытта бірнеше мәселелерді шешуге арналған шаралар жиынтығы болып табылады.Олар:
Қаламаған жүктіліктің алдын алу,тек қалаған баланы дүниеге әкелу,жүктіліктің интервалын бақылау,баланың дүниеге келу уақытын жоспарлау ата-анасының жасына сәйкес ,отбасыдағы бала санын анықтау.
Осы мәселелерді шешу үшін отбасын және некені жоспарлауға арналған медико-генетикалық консультацияға бару керек.
Маңызды болып контрацепция болып табылады,яғни ол қаламаған жүктіліктің алдын алуға көмектеседі және жасанды түсік жасататын әйелдер өлімінінің алдын алады.Жасанды түсік жасау әйел ағзасына өте ауыр асқынуларға алып келеді:қабыну аурулары,жатырдан тыс жүктілік,менструалды циклдың бұзылысы .Сонымен қатар бала көтере алмауға да алып келеді және жүктілік кезіндегі ,босану кезіндегі акушерлік асқынуларға алып келеді.Ал контрацепцияны қолдану қаламаған жүктіліктің алдын алады,сонымен қатар жыныстық жолмен жұғатын аурулардың алдын алады.
Контрацептивтік заттар төмендегі талаптарға сәйкес болуы керек:
-жоғары контрацептивтік эффективтілігі
-әйел ағзасына және ер адамға патологиялық әсері болмау керек;
-келесі ұрпаққа тератогенді әсері болмауы керек;
-қолданғанда қарапайым болуы қажет;
-бағасы қымбат емес,сонымен қатар конфиденциалды болу керек.
18.Контрацепция әдістері.Көрсеткіштері және қарсы көрсеткіштері.
Контрацепция лат. ( «contraceptio» -шектеу) жүктілікті механикалық(презерватив,мойындық қалпақтар),химиялық(қынаптық шариктер,грамицидинді паста), және басқа әдістер арқылы алдын алу.Кейбір әдістер (жиі презерватив )ВИЧ және басқа венерологиялық аурулардың алдын алуға көмектеседі.
Контрацепция әдістері:контрацепция әдісінің эффективтілігін бағалау үшін Перля индексі қолданылады. Бұл индекс 1жыл ішінде контрацепция қолдана отырып ,100 әйелдің ішінен қаншасы жүкті болғанын көрсетеді.
Контрацепция (лат. «contraceptio» -шектеу) жүктілікті механикалық(презерватив,мойындық қалпақтар),химиялық(қынаптық шариктер,грамицидинді паста), және басқа әдістер арқылы алдын алу.Кейбір әдістер (жиі презерватив )ВИЧ және басқа венерологиялық аурулардың алдын алуға көмектеседі.
Контрацепция әдістері:контрацепция әдісінің эффективтілігін бағалау үшін Перля индексі қолданылады. Бұл индекс 1жыл ішінде контрацепция қолдана отырып ,100 әйелдің ішінен қаншасы жүкті болғанын көрсетеді.
Табиғи контрацепция әдістері:
1.Температуралық әдіс. Базальды температураны өлшеу және графикке енгізу.
2.Цервикальды әдіс.(Биллинг әдісі) Қынаптық бөліндінің өзгерісін бақылау.
3.Күнтізбелік әдіс. Әйелдің фертильді кезеңін анықтау және бұл кезеңде жыныстық қатынаста болмауы.
4.Арнайы тест көмегімен гормондар дейгейін өлшеу. Таңғы зәрде ЛГ және ФСГ концентрациясын өлшеу.
5. Үзілген жыныстық акт. Ер адамның эякуляция басталмас бұрын жыныс мүшесінің басын қынаптан алып тастайды.
6. Лактационды аменоррея әдісі. Бала туылғаннан 6 айға дейін емшекпен қоректендіру кезінде эффективті.
Барьерлік әдіс:
Барьерлік(механикалық)әдістің мақсаты аналық клетканың сперматозоидпен кездесуін болдырмаудың алдын алу.
Ер адам үшін:
Презерватив . Жіңішке резинадан тұратын қап( жиі латекс)Жыныс мүшесіне киіледі,эякуляциядан кейн сперма соның ішінде қалады.
Әйел адам үшін :
Әйел презервативі ( Фемидом) Қынапқа салынатын полиуретаннан немесе латекстен тұратын түтік.
Диафрагма. Сперматозоидтың жатырға енуінен қорғайды.
Жатырлық қақпақша . Латекстен немесе силиконнан жасалған қалпақша жатыр мойнын жауып тұрады.
Гормоналдық контрацепция.
Гормоналдық препараттар құрамына байланысты әртүрлі әсер етеді. Комбинирленген оральді контрацептивтер (КОК) овуляцины төмендетеді,цервикальды кілегейді қоюлатады,нәтижесінде жатыр мойны сперматозоидтарды өткізбейді,сонымен қатар жатырдың кілегей қабатын өзгертеді нәтижесінде ұрықтанған жұмыртқа клеткасы жабыса алмайды.
Мини –пили әсер етуі(құрамында аз мөлшерде тек прогестин бар) овуляцияны төмендетпейді тек цервикальды кілегейге әсер етеді және ұрықтанған жұмыртқа клеткасының жатырға бекуіне кедергі келтіреді.
1.Комбинирленген оральді контрацептивтер. Құрамында эстроген және прогестин бар.
2.Мини-пили. Құрамында тек прогестин бар.
3.Гормональды инъекция. Бұлшықетішілік инъекция әрбір 3 ай сайын жүргізіледі.Құрамында прогестин бар.
4.Норплант. Теріге имплантат қойылады,құрамында левоноргестрел
5.Гормональды сақина.НоваРинг .Майысқыш контрацептикалық сақина;Құрамында аз мөлшерде эстроген және прогестерон бар.
6.Гормональды пластырь Евра.Жіңішке пластырь;гормондарды ағзаға қан арқылы береді.
7.Гормональды жатырішілік спираль (Мирена) Құрамында левоногестрел.
8.Посткоитальды контрацепция. Контрацептикалық шара қорғалмаған жыныстық қатынастан соң жүргізіледі.
Гормональды контрацепция кемшіліктері:
1.Венерологиялық аурулардан қорғамайды.
2.Контрацептивті ұзақ қолдану кандидоз,веналардың тромбозын,инфаркт,инсульт , сонымен қатар онкологиялық аурулар (сүт безі рагі,жатыр мойнының аденокарциномасын ,бауыр рагін) тудыру мүмкін.
3.Таблетканы қабылдау ұзақ және міндетті түрде өз уақытында болуы қажет,сондықтан аса мұқияттылықты қажет етеді.
4.Әрбір ұмытылған таблетка жүктілік қаупін тұғызады.
5.Кейбір жағдайда жағымсыз әсер туғызуы мүмкін: жүрек айну,бас айналу,құсу,бас ауруы,сүт бездерінің ұлғаюы,салмақ қосу.
КОК қабылдаудың салыстырмалы қарсы көрсеткіштері:
1.Орта дәрежелі АГ. Веналардың варикозды кеңеюі.Психикалық аурулар,эпилепсия
2.Сүт безінің рагі.(5жыл бойыеш белгісіз)
3.Жоспарлы хирургиялық араласу (операциядан 4 апта бұрын)
4.Серповидті жасушалық анемия.
5.Жедел мононуклеоз
6.Жасы 35 тен асқан тәулігіне 15 артық шылым шексе
КОК қабылдаудың абсолютті қарсы көрсеткіштері:
1.жүрек –қантамыр жүйесінің ауыр аурулары
2.тромбофлебит
3. АГ ауыр дәрежесі
4. Бауырдың ауыр аурулары
5.сүт безінің қатерлі ісігі
6.вагинальді қан кету
7.айқын гиперлипопротеинемия
8.қант диабеті ретинопатиямен
9.жүктілік
10.емізу кезінде
19. Комбинерленген оральды контрацепция .Көрсеткіштер,қарсы көрсеткіші.
Комбинерленген оральды контрацепция құрамында 2 гормон бар таблеткадан тұрады: эстроген және прогестин. Әйелдің аналық безінен бөлінетін табиғи жыныс гормонына ұқсас. Таблетка құрамында эстрогенді компонент ретінде қолданылады:этинилэстрадиол және прогестинді компонент ретінде:
левоноргестрел немесе норэтиндрон (бұл прогестеронның синтетикалық аналогы).
Комбинерленген оральды контрацепцияның контрацептивті эффекті әртүрлі механизмді әсер етуімен түсіндіріеді.
Комбинерленген дәрінің әсер етуі:
Овуляцияны тоқтатады(аналық без клеткаларының дамуы мен бөлінуі)
Жатыр мойны кілегейлі бөлінісінің қоюлануына әкеледі.Ол сперматозойдтың өтуіне кедергі болады.
Жатырдың кілегейлі қабығын өзгеріске әкеледі. Ол ұрықтанған аналық без клеткасының жатырдың кілегейлі қабығына бекуін (жабысуын)болдырмайды.
Жатыр түтігінде сперматозойдтың қозғалу белсенділігін азайтады
Комбинерленген оральды контрацепцияның үш түрі ажыратады:
Монофазалы: құрамында бірдей мөлщерлі эстроген мен прогестин бар 21 таблеткадан тұрады
Екі фазалы: екі әртүрлі комбинациялы эстроген мен прогестин бар 21 таблеткадан тұрады
Үш фазалы: үш әртүрлі комбинациялы эстроген мен прогестин бар 21 таблеткадан тұрады. Және олар түстері бойынша ажыратылады.
Гормональды контрацепция артықшылығы:
Жоғары эффективтілік
Баяу эффект: таблетканы циклдын 7-күніне дейін қабылдаған кезде
Қауіп факторы өте аз
Жағымсыз әсері өте аз (көп әйелдерге таблетка қауіпсіз)
Жыныстық қатынасқа әсер етпейді
Дәріні қабылдағанда жеңіл әрі ыңғайлы
Қабылдауды жеңіл тоқтатуға болады
Комбинирленген дәрілер бедеуліктің кейбір себептерін жояды
Комбинирленген таблетканың пайдалы әсері:
Қаламаған жүктіліктен қорғау эффективтілігімен қатар , әйел денсаулығына оң мәнді әсер етеді
Комбинерленген таблетканы қолданғанда әйел етеккірі кезінде ауырсынудың азайғанын смезінеде. Сонымен қатар етеккірдің өзі қою,қысқа уақытылы келіп өзгереді. Бұл таблетканы қабылдаған кезде етеккір циклі регулярлы болып өзгереді. Сондықтан бұл етеккір циклінің регуляры емес бұзылыстары бар әйелдерге де тағайындалады. Комбинирленген таблетканы қабылдау овуляцияны тежеумен қатар, жатырдан тыс жүктіліктің алдын алуға, аналық безі мен эндометрийдің рагын болдырмауға,жамбас астау ағзаларының қабынуын болдымауға,остеопороздың алдын алуға себебін тигізеді. Бедеулікті жоюға мүмкіндік береді,яғни қабылдауды тоқтатқаннан кейін жүкті болу мүмкіндігі жоғары.
Гормональды контрацепция жетіспеушілігі
Күнделікті қабылдауға өзіндік дисциплина мен өзіндік бақылауды қажет етеді
Әрбір қабылданбай қалған таблетка жүкті болу қаупін жоғарлатады
Міндетті түрде дәрілерді сатып алып тұру қажет
Эфективтілігі бірнешеуін қабылдағаннан кейін төмендеуі мүмкін
Егер де қайтадан жүкті болғын келсе, жүкті болу мүмкіндігі бірден қалпына келмейді (жиі 2-3 айдан соң). Жүкті болуды қажет етпей , бірақ дәріні қабылдауды тоқтатқан уақытта ,бірден жүкті болу қаупі де жоғары.
Сирек кездессе де,ауыр жағымсыз әсері: миокард инфаркті,инсульт,венозды тромбоз. Міндетті түрде дәрігер кеңесі керек.
Жыныс жолдары арқылы берілетін аурулардан және СПИДтен қорғамайды
Егер әйелде абсолютті қарсы көрсеткіші болса комбинирленген таблетканы қолдануға болмайды ,дәрігермен бірге басқа метод қарастырылуы керек.
Гормональды контрацепцияны қолданудың абсолютті қарсы көрсеткіші:
Болуы мүмкін жүктілік кезінде
Емізу кезінде немесе босанғаннан кейінгі 6айдың ішінде
Бауыр ауруларында
Жүрек-қан тамыр жүйесінің ауруларында
Активті шылым шегуде
35жастағыларда немесе асқан
Қант диабетінде
Айқын бас ауруларында(мигрень)
АГ
Сүт безінің рагінде
20. Комбинерленген оральды контрацепция.Дәрі қабылдауды ұмытқан кезде ережелері
Комбинерленген оральды контрацепцияны қолдану рекомендацияланады:
Сексуальды активті жас әйелдерге
Ерлізайыптыларға:жоспарланбаған жүктіліктің алдын алу үшін
Босанбаған әйелдерге
Сексуальды активті жасөспірімдерге
Босанғаннан кейінгі емізбейтін әйелдерге
Аборт жасатқаннан кейін бірден жүктіліктен қорғанғысы келетін әйелдерге
Ауырсынумен келетін және регулярлы емес етеккір циклі кезінде
Безеулі себіндісі бар қыздарға
Анемиясы бар әйелдерге
Бұрын жатырдан тыс жүктілігі болған әйелдерге
Рецидивирленген функциональды кистасы бар әйелдерге, анамнезінде аналық без рагі бар әйелдерге
Таблетканы қалай қабылдау керек?
Таблетканы күнделікті бір уақытта қабылдау керек, 21-28күн аралығында. 7 кунде 21-таблеткадан кейн етеккір тәріздес реакция болуы мүмкін.
Кейбір таблеткалар бір циклға 21таблеткадан тұрады. Онда қабылдауды етеккірдің 1-күні бастауға болады. Күніне 1 таблеткадан күнделікті қабылдау. Таблетка таусылған кезде 7 күн үзіліс жасалады. 7 күндік үзіліс кезінде ешқандай қорғанулар қолданбауға болады. Әрі қарай жаңа қорабын бастау керек. Қалған таблеткалыр 28 таблеткадан тұрады. Оны күнделікті ешқандай үзіліссіз қабылдау керек.
Ресейде жиі таралған комбинерленген оральды контрацепциялар: Марвелон, Силест, Овидон, Ригевидон, Нон-Овлон, Фемоден, Антеовин, Тризистон, Триквилар, Три-Регол
Бұл дәрілерді дәрігер кеңесі бойынша қабылдау керек, себебі әртүрлі таблеткада әртүрлі дозалы эсроген мен прогестин бар. Әртүрлі таблеткада әртүрлі дозалы гормондар болуы мүмкін. Сондықтан біреуі жақпаса,басқа түрін қабылдауға болады.
Комбинерленген оральды контрацепцияны қабылдаудағы жағымсыз әсерлер:
Аменорея
Қанды бөліністер
Депрессия
Бас ауруы
Қан қысымының жоғарылауы
Сүт бездерінің ауырсынуы
Дене салмағының жоғарылауы
Жыныстық әрекетінің төмендеуі
Көру мен сөйлеудің бұзылысы
Іш аумағындағы қатты ауырсыну
Әлсіздік
Жүрек айну,бас айналы,қозғыштық
Кеудедегі ауырсыну,ентігу.жөтел
Аяқтағы ауырсыну
Контарцептивті эффективтілікті төмендететін дәрілік препараттар:
Тырысуға қарсы препараттар (фенобарбитал, тегретол, дилантин)
Антибиотиктер (гризеофульвин, рифампин, ампициллин и тетрациклин)
Бұндай жағдайда жүктіліктен қорғанудың қосымша әдістерін қолдану керек
Дәріні қабылдауды жіберіп алған уақытта не істеу керек?
Егер сіз бір контрацептивті дәріні қабылдауды ұмытып кетсеңіз бірден есіңізге түскен уақытта қабылданыз,ол күніне 2рет қабылдаған болып есептелседе.
Егер сіз екі контрацептивті дәріні қабылдауды ұмытып кетсеңіз онда екі таблетканы бірден қабылдау керек, ал келесі екеуін –келесі күні. Мысалы: егер таблетканы қабылдауды суббота немесе воскресенье умытып кетсеңіз. Онда екі таблетканы бірінші күні келесі екеуін екінші күні қабылдау керек. Бұндай уақытта қанды бөлініс болуы мүмкін. Бұнда қосымша қорғану әдістерін келесі етеккірге дейін қолдану керек.
Егер сіз үш контрацептивті дәріні қабылдауды ұмытып кетсеңіз немесе одан көп,онда бірден қосымша қорғану әдістерін қолдану керек. Бұндай уақытта басқа контрацептивті әдісті қолдануды ойлану керек. Ойткені келесіде таблетканы қабылдауды тағы ұмытып кету жағымсыз әсерге әкелуі мүмкін.
21.Жасөспірімдерге арналған контрацепция
Жедел контрацепция
Әрбір жасөспірім жедел конрацепция жөнінде міндетті түрде білу керек.Жасөспірімдер жоспарланған жыныстық қатынасұа жиі ешқандай қорғануларсыз түседі,ал ол қаланбаған жүктілікке әкеледі немесе абортпен аяқталады. Ойткені жасөспірімдер қорғанусыз болған жыныстық қатынас бірнеше күннен кейін жүктілікке әкелетінін білмейді. Ең маңыздысы-уақытылы дәрігерге қаралу. Егер сіз жыныстық қатынаспен сирек айналыссаңыз,онда посткоитальды контрацепцияны қолдануға болады.
Мүшеқап
Регулярлы емес жыныстық қатынаспен өмір сүретін көп жасөспірімдерге мүшеқап өте жақсы контрацепция әдісі болып табылады. Ол жүкті болудан қорғап қана қоймай,сонымен қатар венерологиялық аурулардан және СПИДтен қорғайды. Бұл бірнеше портнерлары болған жағдайда өте маңызды болып саналады. Әдетте мүшеқапты қолдануда келесі қиыншылықтар болуы мүмкін: портнеры мүшеқапты қолданғысы келмейді. Бұл кезде портнерына мүшеқапты қолдану екеуінің де денсаулығы үшін маңызды екенін мұқият түсіндіру қажет.
Гормональды оральды контрацепция
Оральные контрацепция-жасөспірім қыздар арасында кең жайылған контрацепция әдісі. Бұны дәрігер тағайындайды бір жыл ішінде регулярлы етеккір циклі қалыптасып болғаннан кейін. Бұл ең тиімді әдіс. Бірақ,дәріні қабылдауды ұмытып кету әсіресе жасөспірімдер арасында жиі кездеседі. Сондықтан бірінші өзіңіздің жауапкершілігіңізді, дәріні бір мезгілде бір уақытта қабылдауға деген дисциплинаңызды бағалаңыз. Өйткені дәріні қабылдауды уақытылы қабылдауды ұмытып кету жоспарланбаған жүкті болу қаупін жоғарлатады.
Имплантанттар
Имплантант-ұзақ уақыт әсер ететін жоғары эффективті гормональды контрацепция. Жасөспірімдерге бұл контрацепцияны қолдану қажет емес. Ал егер қолданған уақытта онда тек дәрігердің кеңесімен ғана.
Инъекционды контрацептивы
Инекция жасөспірімдерге оны сатып алмайтын болғаны үшін және көзге көрінбейтін болғаны үшін ұнайды. Инекция әдетте 3-6ай сайын жасалады. Бұл өте эффективті әдіс. Бірақ оны етеккір басталғаннан кейін 2жылдан кейін ғана қолдануға болады. Егер сіз жүкті болғыңыз келсе бұл қабілет бірден қалыптаспайды. Және мынадай жағымсыз әсерлері бар: регулярлы емес етеккір,безеу шығуы ,салмақ қосу. Сондықтан бұл әдісті қолданудан бұрын дәрігермен міндетті түрде ақылдасу керек.
Химиялық әдіс
Химиялық әдіс жүкті болудан қорғаумен қатар жыныс жолдары арқылы берілетін аурулардан да қорғануға мүмкіндік береді. Бірақ бұл сенімді әдіс болып саналмайды.
Отбасын жоспарлаудағы табиғи әдіс
Отбасын жоспарлаудағы табиғи әдіске: күнтізбелік әдіс,базальді температураны өлшеу, цервикальды өзек кілегейін тексеру және симптотермальды әдіс жатады. Осы әдістің бәрі әйелде етеккір уақытын анықтауға мүмкіндік береді. Мысалы, әйелде овуляция кезінде дене температурасы жоғарылайды. Осы кезде жыныстық қатынаста болмауы керек немесе басқа контрацепция әдістерімен қорғанады.
Үзілген жыныстық қатынас
Жасөспірімдердің көпшілігі үзілген жыныстық қатынасты қолданады. Бірақ бұл сенімсіз әдіс екенін ескерген жөн.
Босанғаннан кейінгі контрацепция
Босанғаннан кейінгі контрацепцияны тандаған кезде келесі факторларды ескеру керек:
Лактацияға және нәрестенің дамуына әсер етуін
Әдістің эффективтілігін
Болуы мүмкін жағымсыз әсерін және асқынуын ескеру керек
Жасын
Анамнез
Босанғаннан кейінгі контрацепция:
Лактационды аменорея әдісі
Мүшеқап
Спермицидтер
Жатыр ішілік спираль
Ер адамдарда вазектомия
Жатыр түтігін байлау
Мини-пили (экслютон, чарозетта, микролют)
Инъекция (типа Depo-Provera)
Имплантанттар (типа Norplant)
ВМС прогестеронмен (Мирена)
Комбинирленген гормональды таблетка
Комбинирленген инъекция
ВМС эстрогенмен
Лактационды аменорея әдісі-ең тиімді әдіс,уақытша әдіс
Әйел жүті болуы мүмкін жағдайларды ескеру керек:
Етеккірдің қайта қалпына келуі
Балаға қосымша тамақ бере бастағанда
Емізу уақытын өзгеркенде. Мысалу түнде емізуді тоқтатқанда
Егер бала 6 айдан асқан болса
Соматикалық аурулары бар әйелдердегі контрацепция
Гиперандрогения әйелдеріндегі контрацепция
Гиперандрогения-андрогеннің шектен тыс көп бөлінуінен немесе оның метоболизмдік бұзылысынан болады.
Контрацепция әдістері
Барьерлік әдіс-спермицидтер немесе жатыр ішілік спираль. Бұл әдіс андроген дәрежесіне әсер етпейді.
Комбинирленген оральды контрацепция: жүкті болудың алдын алумен қатар, осы патологияға емдік әсер етеді.Бұл әдістің эффективтілігінің көрінісі: гонадотропин синтезінің төмендуі, эндометрииге эстрогеннің пролиферативті эффективтілігінің тежелуі,етеккір циклінің қалыпқа келуі және андроген стимуляциясының төмендеуі.
Қант диабетімен зардап шегетін әйелдерге контрацепция қолдану
Қант диабеті бар әйелдерде жоспарланбаған жүкті болған кезде жүктіліктің және босанудың асқыну қаупі жоғары:көпсулық,преэклампсия,мерзімінен бұрын босану,босану жолдарының жарақаттануы,ірі ұрық,өлі туылу. Артериальды гипертензия және диабетикалық нефропатия дамид
Жатыр ішілік гормональды жүйе Мирена ең тиімді әдіс. Ол:
Жоғары эффективті
Жүйелік өзгерістерге әкелмейді (жергілікті әсер етеді)
Ұзақ уақыт қолданылады(5жыл)
Анемия,жатыр миомасы,эндометри гиперплазиясы кезінде емдік әсер етеді
Сүт безіне теріс әсер етпейді
Жатыр ішілік гормональды жүйені енгізу босанбаған әйелдерге 5% жағдайда қиындық тудырады.
Әйелдер жатыр ішілік гормональды жүйені енгізгеннен кейін 1 күн бойы сақталатын іштің төменгі жағындағы ауырсынуға,10 күн бойы өздігінен тоқтайтын қанды бөлініске шағымданады. Бұл организмнің бөгде денеге физиологиялық реакциясы болып табылады.
Контрацепция әдістерінің эффективтілігі
презерватив – 27,8%, үзілген жыныстық қатынас – 11,2%
(ЖІС – 8,3%, ОК – 3,8%). 48,9%
23. Жатыр ішілік спираль енгізу,спираль түрлері.Көрсеткіштері,қарсы көрсеткіштері. ЖІС енгізу шарттары және ЖІС алу шарттары
Жатыр ішілік спираль енгізу
Жатыр ішілік спираль артықшылығы:
Жоғары эффективтілік
Арзан бағалы контрацептив
5-8жыл бойы эффективті әсер етеді
Жеңіл енгізілуі
Жедел контрацепция ретінде қолданылуы
ЖІС кезінде жатырдан тыс жүктіліктің төмен жиелігі
Жатыр ішілік спираль келесі жағдайларда енгізілмейді:
Жамбас астауы ағзаларының жедел және созылмалы қабыну ауруларында
Этиологиясы белгісіз жатырлық қан кетуде
Жамбас астауы ағзаларының қатерлі ісігінде
Жүктілің
Жатырдың анатомо-топографиялық өзгерістерінде,жатыр дамуының ауытқуында
ЖІС енгізуге дайындық:
Бимануальды тексеріс жүргізу. Жамбас астауы ағзаларының УДЗ,топографиясын анықтау мақсатында.
Қынап тазалығын және цервикалдь канал бөлінісін тексеру
Жатыр ішілік спираль енгізіледі: І-ІІ тазалық дәрежесінде, несеп-жыныс жүуйесінде,ішекте қабыну процесстері болмаған кезде. Жүктілік болмаған кезде.
ЖІС енгізу мерзімі
ЖІС-ді енгізудің оптимальды уақыты- етеккірдің соңғы күні немесе оның аяқталғанынан кейінгі бірінші күні
Асқынусыз өткен медициналық түсіктен кейін бірден немесе 6аптадан кем емес уақыттан кейін енгізіледі
Қалыпты, өздігінен босанғаннан кейін – бірден(10минуттан кейін) немесе 4-6аптадан кейін. Егер әйел лактационды аменореяны қолданып жүрген болса 5-6 айдан соң енгізіледі.
Кесар тілігінен кейін-12аптадан кейін
Жедел контрацепция ретінде овуляциядан кейін 5күннің ішінде
Жансыздандыру әдісі
Әдетте жансыздандыру қолданылмайды. Парацервикальды блокада қолдану мүмкін,әсіресе босанбаған әйелдерде.
ЖІС енгізуді жүргізу
Алдымен гинекологиялық креслоға отырғызамыз.. Әйел бөкселері кең ашылып, аяғы аяқ тірегішке тіреледі. Сол қолдың бас бармағы мен нұсқаушы саусақтарымен сыртқы жыныс ернеулері ашылады.Қынаптық айналарлы енгізу. Симса айнасын бірінші төменгі қынап қабарғасын төмен тартып тұрамыз, ол үшін 2-ші адам қажет. Ал өзіміз жоғарғы қабырғасын тарта тұрып жатыр мойнының жоғарғы ернеуін тартамыз, подьемник арқылы.
Жатырға арналған спиральды алып, ашпай тұрып ішінен екі мұртшасын түтікшесіне қарай бағыттап майыстырамыз сосын түтікше ішіше орналастырамыз. Міндетті түрде спираль орамын ашып алмауыңыз керек.
Әйел адам гинекологиялық креслода жатады стандартты қалыпта жатады. Сосын қынап қуысы мен жатыр мойнының аймағы 3% сутек тотығымен менструальды бөліністерден тазалау үшін қолданылады, сосын 2 реттік антисептикпен. Симса айнасымен қынап қуысын ашып тұрып, пулевой қысқыш арқылы жатыр мойнының жоғарғы ернеуі қысып алып, кішігірім дилатация(цервикальды каналша кеңейеді) байқалады. Содан арнайы құрылғы(зонд) арқылы жатыр куысы ұзындығын өлшейді. Зонды дәрігер оң қолы арқылы жаймен енгізеді, зондта белгіленген сандар бойынша жатыр түбіне тірелген жерін белгілеп алады.
Өлшеніп алынған ұзындықта түтікше-аппликатор арқылы спиральды жаймен енгіземіз. Оны жатыр түбіне дейін енгіземіз. Белгіленіп алған жерге келген кезде спираль жатыр түбіне келіп тіреледі. Сол кезде түтікше-аппликаторды жаймен аламыз.
Жатыр қуысына келіп тірелген спиральды түтікше-аппликатордан босатқан кезде оны «Т» мұртшалары босайды
Осыдан соң түтікше-аппликаторды артқа тартады, тартқан кезде оның ішкі бөлігін ұстап тұрады. Ары қарай түтік пен оның ішкі бөлігін бірге алып шығады. Соңғы этапта шыға берістен 2-3 см жерден мұртшаларын қиып алады.
ЖІС енгізгеннен кейінгі асқынулар:
Ауырсыну синдромы
Эмпульсия
Енгізгеннен кейін бірінші күні серозды бөліністердің болуы
Етеккір аралық қанды бөлініс-меноррагия
Қабыну аурулары
Жатыр перфорациясы
ЖІС алып тастау техникасы
ЖІС етеккір циклінің кез келген кезеңінде алып тастауға болады. ЖІС оптимальды алып тастау етеккір кезінде жүргізіледі,максимальды қан кету уақытында.
Алдымен гинекологиялық креслоға отырғызамыз.. Әйел бөкселері кең ашылып, аяғы аяқ тірегішке тіреледі. Сыртқы жыныс мүшелерін етеккір бөліністерінен тазалаймыз. Жатыр мойны,қынап антисептикпен өңделеді.
Синтетикалық мұртшаға тракция жасалады.
2% жағдайда ЖІС алып тастау кезінде қиыншылықтар болады. Бұл уақытта арнайы қысқыштар қолданылады.
24.Босанудан кейінгі эндометрит, асқынуы, емдеу және алдын алу.
1 Босанудан кейінгі эндометрит жиі жеңіл формада өтеді, және жазылып кетеді. Бірақ әрбір 4 ші әйелдерде ол ауыр өтіп, асқынумен көрініп, инфекцияның генеализациясына қауіп болады.
Клиникалық жағдайды және диагностикалау.
Жеңіл формада ауру кеш басталады (босанудан кейін 5-12 апта), дене температурасының 38-38,5 С дейін жоғарылауы, ЭТЖ шамалы көтерілуі (25-30 мм/сағ), лейкоцитоз (9-12 шамасында). Науқастың жалпы жағдайы өзгере қоймайды, тәбеті және ұйқысы қалыпты, бас ауруы жоқ. Жатыр шамалы үлкейген, лохиялар ұзақ уақыт қанды болып келеді. Жеңіл формасында емдік шаралардан кейін тәулік ішінде әйел жағдайы жақсарады.
Ауыр босанудан кейін эндометрит босанудан кейін 2-3 тәуліктен басталады. Жатыр ауыртпалы, лохиялар іріңді, дене тепературасы 38-39 С, тахикардия, тоңазыту (озноб), әлсіздік анықталады.
Ауры эндометритте геммограма өзгеріске ұшырайды: гемоглобин деңгейі төмендеген, лейкоцитоз немесе лейкопения, таяқшаядролы лейкоциттер саны жоғарылай түседі.
Әсіресе кесар тілігі операциясынан кейінгі эндометрит ауыр өтеді. Әйелдің басы ауырады, әлсіздік, ұйқы бұзылуы, тәбет төмендеуі, іштің төменгі бөлігінде ауырсынулар байқалады. Тахикардия, дене тепературасының жоғарылауы тән. Лейкоциттер саны қанда 14-30 дейін жетеді. Анемия әрбір 3 ші әйелде көрініс береді. Жатыр инволюциясы баяулаған.
Босанудан кейінгі эндометритті диагностикалау үшін қазіргі заманауи трансвагиналді ультрадыбысты сканерлеуді қолдану нақты жауап береді алады. Бұл әдіс жоғары дәлдікпен жатыр қуысын, миометрий, және оның кері даму динамикасын көрсете алады. Сонымен қатар гистероскопияға қосымша бола алады.
Гистероскопиялық көрініс босанудың түріне байланысты (өздігінен немесе кесар тілігімен) болып келеді. Жатыр қабырғасында болбыр фибринозды қалдықтар, шырышты қабаты ісінген, көгеріп цинотикалық түрде болады. Жеңіл қанайтын тамырлар көрінеді. Эндометриттің созылмалы түрде өткен босанушы әйелдерде 9-10 тәулігінде жатыр қуысындағы қабырғасында тығыз, біркелкі фибринозды жағынды (налет), іріңді қоспалармен көрінеді. Лас ақ түстен, сарғыш жасыл түске дейін болып келеді.
Босанғаннан кейінгі эндометритті емдеу
Ең алдымен инфекция көзі –жатырға әсер ету керек. Жатыр ішінде қалдық заттар табылса, онған вакуум-аспирация жүргізіп, жатыр қуысын жуу қажет. Аспирацияны жалпы наркозбен жүргізу керек. Ыдыраған өнімдердің сіңірілуін азайту үшін жатыр қуысын антисептиктер және антибиотиктермен жуу жүргізіледі. Кең спектрлі антибиотиктерді ерте тағайындайды. Екі антибиотиктен кем емес, максимальді дозада микрофлора сезімталдығына байланысты енгізеді.
Антибиотиктер комбинациясы келесідей болуы мүмкін: оксациллин, метициллин 40 г тәулігіне; цепорин, кефзол, цефамизин 4,0 г тәулігіне; канамицин 0,5 г 4 рет тәулігіне; гентамицин 40 мг 2 рет тәулігіне.
Антибиотиктермен бірге сульфаниламидті препараттар да тағайындайды. Кандидоз және дисбактериозды алдын алу үшін нистатин 5 млн. ӘБ 4 реттен тәулігіне тағайындайды. Инфекция көзі анаэробты болуын ескере отырып, цефалоспориндерді (цефотаксим, цефметазон), гентамицин клиндамицинмен бірге тағайындау ұсынылады. Гиповолемияны жою үшін детоксикация және коллоидты –осмостық бұзылыстарды түзету жүргізу керек. Ол үшін көп компонентті гидратациялық терапия ұсынылады. Ол үшін 400 мл реополиглюкин ертіндісі, 200 мл қан плазмасы, 400 мл 10% глюкоза ертіндісі, 250 мл Рингер ертіндісі қолданылады. Тәулігіне инфузияның жалпы көлемі 1250 мл болу керек. Сонымен қатар іріңді қабыну аурулары гиповитаминозы дамуымен жүретіні белгілі. Сол үшін комплексті терапияға С және В тобындағы дәрумендерді қосу керек. Босанудан кейінгі эндометритті сәтті емдеп, жазу сепсис және перитониттің алдын алу болып табылады. Себебі дәл осы аурулардың бастамасы эндометриттен басталады.
25. Лактостаз. Клиникасы. Диагностикасы. Емі.
Лактостаз –сүт бездерінің өзегінде сүттің іркілуі. Сүт бездері орташа есеппен 15-25 ацинустан тұрады. Онда сүт синтезделеді. Ацинустар өзектредің емізігімен байланысқан. Егер қандай да бір ацинус бірнеше күн өзінің өнімінен босамаса немесе өзектердің біреуі қысылып қалса – сүтті тығын пайда болады, ол без секретінің сыртқа шығуына кедергі туындатады. Осылайша бір немесе бірнеше сүт беі сегментінде сүт іркілісі туындайды. Ұзаққа созылған лактостаз инфицирленбеген маститке алып келеді.
Клиникасы мен диагностикасы
Лактостаз тез дамиды. Сүт бездері босауы бұзылғаннан кейін бірнеше сағаттан кейін алғашқы клиникалық белгілері көрінеді:
•сүт безінде ауырсыну сезімдері мен дискомфорт.
•Емшекті босату кезінде немесе босатудан кейін ауырсыну сезімдері, дискомфорт пайда болады.
•Сүт безі зақымдалған жағы ұлғаяды, кейде тығыздалады.
•Лактостаз аймағы пальпацияда ауырсынады.
•Терінің сыртқы түрі іркіліс аймағында өзгереді.
•Тері қызарып, веналық сурет айқындала түседі.
•Дене температурасы субфебрильдіге дейін айтарлықтай тез көтеріледі.
Біріншілік лактостаз босанудан кейін 2-4 күндері пайда болады. Бұл жағдайда жылы суды шектеген жөн. Баланы жиі омырауға салу керек. Егер де , сүттің құйылуы түнде байқалса, бала ұйықтап жатса да, омырауды сауып тастау керек.
Айқын лактостаз кезінде дәрілік ем тағайындалады:
Синэстрол 300 бірлік (Единиц) бұлшықетке бір рет енгізу;
Сүттің тұтқырлығын төмендететін дәрілер:
25% магний сульфаты ерітіндісі 30 мл-ден күніне 2 рет немесе гипотиазид 0,1 г.Сүт безінің сүтті бөліп шығару қызметін жоғарлататын дәрілік заттар: мұрынға 4-5 тамшы окситоцин тамызу және баланы емізуге 10 минут қалғанда 1 таблетка прозерин қабылдау;
Екіншілік (қабынулық) лактостаз кезінде:
Омыраудағы ауырсыну дене температурасының 38 градус және одан да жоғары болуымен, қалтыраумен өтсе, онда дәрілік емді 2-3 күн бойы қабынуға қарсы еммен бірге жүргізеді. Бұл кезде анасы өзінің тамақ рационын біраз шектеп, баланы омыраумен емізуді жалғастыра беруі өте маңызды! Балаға ауырған омырауды емізген кезде , омыраудың қатайған және ауыратын бөлігін емізікке қарай уқалап, баланың тұрып қалған сүтті соруына көмектесу керек
26. КЛИМАКТЕРИЯЛЫҚ БУЗЫЛЫСТАР.
АНЫҚТАМАСЫ
Климакстік синдром – әйелдің климакстік кезеңде туындайтын және жүйке-психикалық, вегативті-қантамырлық және алмасу-трофикалық бұзылулармен сипатталатын патологиялық ахуалы.
Хаттама коды:
ХАЖ-10 коды (-тары):N95.1 - Менопауза және әйелдің климакстік ахуалы
Климактерийдің клиникалық жіктелуі
Фазасы бойынша:
-етеккір алды пременопауза
-менопауза
-перименопауза
-постменопауза
-уақытынан бұрын менопауза
-ерте менопауза
Менопаузаның түрлері:
-хирургиялық менопауза – әйелдің жасына байланыссыз овариэктомиядан кейін келеді;
-постгистерэктомия синдромы – аналық бездері сақталған гистерэктомиядан кейін әр түрлі мерзімдерде әйелдердің 30-70%-да дамитын симптомдар кешені.
ДИАГНОСТИКА
Диагностикалық критерийлер: ***
Шағымдар:
-етеккір циклының қысқаруы/ етеккірдің ұзақ тоқтап қалуы (пременопауза кезінде).
Климакс синдромының ерте пайда болуы кезінде:
-вегето-қантамырлы (вазомоторлы) бұзылулар: (ыстықтау, қалшылдау, аса тершеңдік, бас ауруы, артериалды гипотензия немесе гипертензия, жүректің жиі соғуы);
-эмоционалды-вегетативті бұзылулар: ашуланшақтық, ұйқыбастылық, әлсіздік, мазасыздық, күйзеліс, ұмытшақтық, зейінсіздік, либидоның төмен түсуі.
-урогенитальды бұзылу – қынаптағы құрғақтық (жыныстық акті кезінде ауырлық); қышу және ашыту, уретралалық синдром, цисталгия, несепті ұстай алмау;
-тері мен бетіндегі қосалқылардың оның үстіндегі өсінділердің зақымдануы (құрғақтық, тырнақтың сынғыштығы, әжімдер, шаштың құрғауы мен түсуі);
Анамнез:
-сүт бездерінің қатерлі ісігі мен тромбоздың дамуы тәуекелі бойынша тұқым қуалаушылық қауіпі;
-гинекологиялық аурулар мен басқа оталар;
-соматикалық аурулар, оның ішінде эндокринопатия.
Амбулаториялық деңгейде жүргізілетін негізгі (міндетті) диагностикалық зерттеулер, Амбулаториялық деңгейде жүргізілетін қосымша диагностикалық зерттеулер (көрсетімдер бойынша):
Физикальды зерттеу:
Антропометриялық көрсеткіштер:
-дене салмағының индексін бағалау (семіздіктің абдоминальды және/немесе висцералды түрінің қалыптасуымен бірге салмақтың артуы мен майдың қайта бөлнуі, бел шеңберінің ұлғаюымен расталады (>80cм), бел шеңбері БеШ қатынасы/бөксе шеңберіне қатынасы (БөШ) (>0,8);
-АҚ артуы;
-тырнақтың құрғақтығы, сынғыштығы, әжімдер, шаштың құрғақтығы мен түсуі;
-кіші жамбас ағзаларының эстрогентәуелді ауруларының жоқтығы;
-қатерлі ісік және сүт бездері қатерлі ісік алды аурулардың болмауы.
Зертханалық зерттеулер:
-қанды биохимиялық талдау: гиперинсулининемия, глюкозаға төзімділіктің бұзылуы, гиперхолестеринемия, дислипимедия (ЖТЛП-ХС төмендеуі, ХС-ТТЛП, ӨТТЛП -ХС артуы, атерогендік индексі – 4-тен артық);
-коагулограмма: VII факторының артуы, плазминоген ұлпасының деңгейін азайту және плазминоген-1 белсендірушісінің ингибиторын арттыру (ИАП-1);
-(ПАП-тест) жатыр мойнағынан алынған сүртіндіні цитологиялық зерттеу : жатыр мойнағы патологиясының жоқтығы;
-қандағы ФЫГ, ЛГ, эстрадиол, пролактин, тестостерон деңгейін анықтау:
қан сарысуындағы эстрадиолдың төменгі деңгейі (<80 пмоль/л);
қан сарысуындағы ФЫГ-тің жоғарғы деңгейі;
ЛГ индексі/ФЫГ <1; эстрадиол индексі/эстрон <1;
қатысты гиперандрогения немесе андрогендердің жетіспеушілігі;
-қалқанша без қызметін бағалау: гипотиреоз немесе тиреотоксикоздың белгілері.
Аспаптық зерттеулер:
-маммография: сүт бездерінде түзілімдердің жоқтығы;
-гинекологиялық трансвагинальды УДЗ: постменопаузадағы эндометрияда патологияның жоқтығы (М-эходо қалыңдығы 5 мм);
-трансіншектік УДЗ: менопаузадан кейін эндометриядағы патологияның жоқтығы (Мэхо қалыңдығы 5 мм-ге дейін).
ЕМДЕУ ТАКТИКАСЫ
Емдеу мақсаттары:
-дәрінің аз мөлшерімен әйелдердің аналық без гормондық функциясының орнын толтыру;
-жалпы ахуалын жақсарту;
-кеш алмасу бұзылуларын емдеу.
Амбулаториялық деңгейдегі дәрілік емдеу:
Негізгі дәрілік заттардың тізімі (100% қолдану мүмкіндігі бар):
-Эстриласукцинат
таблеткалар: белсенді зат: эстриол 1 немесе 2мг.
суппозитарийлер: белсенді зат: эстриол 0,5 мг.
жақпа май: белсенді зат: эстриол 1 мг/г.
-эстрадиолвалерата
драже 2 мг;
гель 0,5-1,0 мг; таблеткалар, 10-20 мг;
-дидрогестерон, 10-20 мг таблеткалар;
-левоноргестрел, жатыр ішіндегі жүйе;
-прогестерон (микронделген), қынаптық драже, 100 мг.
Құрама ДҚ:
-эстрадиолавалерат, таблеткалар, 2 мг, левоноргестрел, таблеткалар 0,15 мг;
-17β эстрадиол, таблеткалар, 2 мг, дидрогестерон, таблеткалар, 10 мг;
-17β эстрадиол, таблеткалар, 1 мг, дидрогестерон, таблеткалар, 10 мг;
-17β эстрадиол, таблеткалар, 1 мг, дидрогестерон, таблеткалар, 5 мг;
-17β эстрадиол, таблеткалар, 0,5 мг, дидрогестерон, таблеткалар, 2,5 мг;
-17β эстрадиол, таблеткалар, 1 мг, дроспиренон, таблеткалар, 2 мг;
Қосымша дәрілік заттардың тізімі (қолдану мүмкіншілігі 100%-дан аз):
-тиболон, таблеткалар, 2,5 мг.
Амбулаториялық деңгейде көрсетілетін емдеудің басқа түрлері: жүргізілмейді;
Амбулаториялық жағдайларда көрсетілетін хирургиялық араласу: жүргізілмейді;
Әрі қарай жүргізу.Емдеу тиімділігінің индикаторлары:
-климакс синдромының клиникалық симптомдарын тоқтату;
-гормональды фонды қалыптандыру;
-климакс синдромы көрінісінің асқынулары/ кеш көрініс табуының болмауы.
27. Амбулаторлы жағдайда жүктіліктің диагностика алгоритмі. Қауіп топтарын анықтау.
Жүктілік анықталады:тексеруде ұрықтың жүрек соғысы және қозғалысы ультрадыбыста анықталса.Осы анық белгілер жүктілердің ерте кезіңнде басталады,ал одан кеш белгілер(V-VI) айда анықталады.Ерте жүктілік күмәнді және күмәнсіз белгілермен қойылады.
Жүктіліктің күмәнді белгілері:
Күмәнді белгілер жалпы жүктілікпен байланысты өзгерістерді жатқызады:
• Асқа тәбеттің өзгеруі (ет және балық өнімдерінен жиеркену), сұраныстардың жоғарылауы(ащы тағамға,топыраққа,борға),жүрек айну,таңертеңгі құсулар.
• Иістің бұрмалануы (темекі,әтір иістерінен жиеркену)
• Жүйке жүйесінің бұзылуы(ұйқышылдық,ашулағыштық)
• Бет,іштің,емшек ұшында терілік пигментацияның пайда болуы
Күмәнсіз белгілер:
Бұл топқа еттекір және жыныс ағзаларының өзгерістері жатады.
• Еттеккірдің тоқтауы
• Сут бездерің қысқанда уыздың шығуы
• Қынап және жатыр түтіктердің көгеруі
• Жатыр тығыздығының пішіні мен көлемінің өзгеруі
• Лабораторлы тексеру(несеп және қанда хорион гормоның анықтау)
Анық белгілері:
• Әйел ішің пальпацияда ұрықтың мүшелерің анықтау (Леопольд тәсілі)
• Пальпация кезінде ұрықтың қимылын анықтау
• Ұрықтың жүрек соғуын тыңдау. Жүктілік анықтауда жүрек соғысың тыңдау маңызды. 20аптадан бастап тыңдалады.
Жүктіліктің күмәнсіз белгілерің мына тәсілдермен анықтайды:сұрау,сүт бездерің тексергенде уыстың болуы,қынап алды және сыртқы жыныс ағзаларың тексеру;айналар арқылы,қынаптық және бимануалды зерттеу.
Жүктіліктің күмәнсіз белгілеріне: жатыр ұлғайуы,Гервица-Гегар,Снегирева, Пискачека,Губарева-Гаусса,Гектер белглері.
Жүктiлiк кезiндегi Горвиц-Гегар белгiсi – бұл жатырдың мойын аймағында жұмсаруы
Жүктiлiк кезiндегi Пискачек белгiсi- бұл жатырдың асимметриясы.
Жүктiлiк кезiндегi Гентер белгiсi- бұл жатырдың алдыңғы қабырғасының қырат тәрізді қатаюы
Жүктілік кезіндегі Снегирев белгісі- бұл пальпация жасағанда жатырдың консистенциясының өзгеруі
Қынапты айнамен тексеру. Әйелдің сыртқы жыныс мүшелерін толық қарап болғаннан кейін, сол қолмен жыныс еріндерін ашып, қасық тәріздес айнаны қынаптың артқы қабырғасына енгізіп, артқы күмбезіне дейін жеткізеді. Екінші қолмен көтергішті қынаптың алдыңғы қабырғасына енгізіп, артқы күмбезіне дейін жеткізеді. Екінші қолмен көтергішті қынаптың алдыңғы қабырғасына енгізіп, жатыр мойны мен қынап қабырғаларын тексереді. Бұл әдіс жатыр мойнының, қынаптың ауруларын және жүктіліктің кейбір ерте белгілерін анықтауға көмектеседі.
28. Жүкті әйелдерде АГ диагностикасы
1) міндетті тексерулер тізімі:
•анамнез
•физикалық тексеру
•ЖҚА тромбоциттер санымен
•тәуліктік протеитнурия
•БҚА
•ұрық кардиографиясы ұрық биофизикалық профилі, кіндік артериясының доплерографиясы.
2) стационардағы қосымша тексерулер:
•ЖІҚК күмәнданғанда көз түбін тексеру
•Іш қуысы органдарының УДЗ
•созылмалы АГ кезінде ЭХО КГ
Диагностикалық критерийлер:
1) шағымдары және анамнез
•бас ауыру
•жүрек айну, құсу
•эпигастрий, оң қабырғаасты ауырсыну
•ісіктер
•зәрдің азаюы
2) физикалық тексеру:
•АГ
•ісіктер
•протеинурия
•көру нашарлауы
•құсу
•клонус
•бауыр пальпациясында ауырсыну
3)лабораторлы тексеру:
•зәр порциясында белок - 0,3 г/л көп
•тәуліктік протеинурия - 0,3 г/т көп
•ЖҚА - тромбоциттер 100*106 г/л аз
•ҚБА - бауыр ферменттерінің нормадан 2 еседен көп жоғарылауы
4) лаб. зерттеу:
•ұрық КТГ
•ұрық биопрофилі
•кіндік тамырларының доплерографиясы
29. Ерте гестоз диагностикасы
1) Амбулаторлы деңгейде жүргізілетін міндетті тексерулер:
•шағымдары мен анамнез жинау
•физикалды тексерулеп (дене массасын бақылау)
2) Амбулаторлы деңгейде жүргізілетін қосымша тексерулер:
•ЖҚА
•ЖЗА
•ҚБА (билирубие, қалдық азот, мочевина, электролиттер - калий, натрий, хлоридтер, жалпы белок және фракциялары, трансаминазалар, глюкоза, креатинин)
•Іш қуысы органдарының УДЗ
3) Тексерулердің минималды тізімі:
•ЖЗА
•ЖҚА
4) Стационар деңгейде жүргізілетін міндетті тексерулер:
•ЖҚА
•ЖЗА
•кетон денелеріне зәр анализі
•ҚБА (билирубие, қалдық азот, мочевина, электролиттер - калий, натрий, хлоридтер, жалпы белок және фракциялары, трансаминазалар, глюкоза, креатинин)
•Іш қуысы органдарының УДЗ
5) Стационар деңгейде жүргізілетін қосымша тексерулер:
•Бүйрек УДЗ
•ФГДС
•гепатит маркерлеріне қан
•іш қуысы КТ
•іш қуысы МРТ
•қалқанша без УДЗ
•көз түбін қарау
Диагностикалық критерийлер:
1) Шағымдары:
•женіл дәрежеде - құсу тәулігіне 4-5 рет, апатия және жұмысқа қаблеттіліктің төмендеуі
•орташа дәрежеде - құсу тәулігіне 10 рет және одан көп, сілекей шұбыру,иайтарлықтай әлсіздік, апатия, іш қату
•ауыр дәрежеде - құсу тәулігіне 20 рет және одан көп, айқын сілекей шүбыру, бас ауыру, бас айналу, әлсәздәк, апатия, оң қабырғаасытының ауыруы.
2) физикалды тексеру:
•женіл дәрежеде - айқын емес тахикардия, артериалды гипотензия
•орташа дәрежеде - тері құрғауы, субфеьрильді температура, тахикардия, артериалды гипотензия
• ауыр дәрежеде - терінің құрғауы және салбырауы, субфебрильді температура, ауыздар ацетон иісі, айқын тахикардия, артериалды гипотензия, "шаңды із" симптомы (денеде саусақпен жүргізгенде қабыршақтанған терінің пайда болуы)
3) лабораторлы зерттеулер:
•женіл дәрежеде - лабораторлы мәліметтер нормада
•орташа дәрежеде: ЖҚА - жеңіл анемия, қанның қышқылды-негізді жағдайы - метаболикалық ацидоз, ЖЗА - ацетон болу.
•ауыр дәрежеде - ЖҚА: Ht деңгейі 42% артық жоғарылау, лейкоцитоз
•қалдық азот, мочевина , билирубин деңгеінің жоғарылауы, жалпы белок азаюы.ЖЗА: протеин-, цилиндр-, уробилин-, эритроцит-, лейкоцитурия.
4) инструменталды зерттеу:
•іш қуысы органдары УДЗ: бауырдың майлы дистрофиясы
5) мамандар консультациясы:
•терапевт
•гастроэнтеролог
•хиркрг
•уролог
•онколог
•инфекционист
•эндокринолог
•невропатолог
30. Кеш гестоз диагностикасы
1) Амбулаторлы деңгейде жүргізілетін міндетті тексерулер:
•шағымдары мен анамнез жинау
•физикалды тексерулеп (дене массасын бақылау)
2) Амбулаторлы деңгейде жүргізілетін қосымша тексерулер:
•ЖҚА
•ЖЗА
•ҚБА (билирубие, қалдық азот, мочевина, электролиттер - калий, натрий, хлоридтер, жалпы белок және фракциялары, трансаминазалар, глюкоза, креатинин)
•Іш қуысы органдарының УДЗ
3) Тексерулердің минималды тізімі:
•ЖЗА
•ЖҚА
4) Стационар деңгейде жүргізілетін міндетті тексерулер:
•ЖҚА
•ЖЗА
•кетон денелеріне зәр анализі
•ҚБА (билирубие, қалдық азот, мочевина, электролиттер - калий, натрий, хлоридтер, жалпы белок және фракциялары, трансаминазалар, глюкоза, креатинин)
•Іш қуысы органдарының УДЗ
5) Стационар деңгейде жүргізілетін қосымша тексерулер:
•Бүйрек УДЗ
•ФГДС
•гепатит маркерлеріне қан
•іш қуысы КТ
•іш қуысы МРТ
•қалқанша без УДЗ
•көз түбін қарау
Диагностикалық критерийлер:
1) Шағымдары:
•женіл дәрежеде - құсу тәулігіне 4-5 рет, апатия және жұмысқа қаблеттіліктің төмендеуі
•орташа дәрежеде - құсу тәулігіне 10 рет және одан көп, сілекей шұбыру,иайтарлықтай әлсіздік, апатия, іш қату
•ауыр дәрежеде - құсу тәулігіне 20 рет және одан көп, айқын сілекей шүбыру, бас ауыру, бас айналу, әлсәздәк, апатия, оң қабырғаасытының ауыруы.
2) физикалды тексеру:
•женіл дәрежеде - айқын емес тахикардия, артериалды гипотензия
•орташа дәрежеде - тері құрғауы, субфеьрильді температура, тахикардия, артериалды гипотензия
• ауыр дәрежеде - терінің құрғауы және салбырауы, субфебрильді температура, ауыздар ацетон иісі, айқын тахикардия, артериалды гипотензия, "шаңды із" симптомы (денеде саусақпен жүргізгенде қабыршақтанған терінің пайда болуы)
3) лабораторлы зерттеулер:
•женіл дәрежеде - лабораторлы мәліметтер нормада
•орташа дәрежеде: ЖҚА - жеңіл анемия, қанның қышқылды-негізді жағдайы - метаболикалық ацидоз, ЖЗА - ацетон болу.
•ауыр дәрежеде - ЖҚА: Ht деңгейі 42% артық жоғарылау, лейкоцитоз
•қалдық азот, мочевина , билирубин деңгеінің жоғарылауы, жалпы белок азаюы.ЖЗА: протеин-, цилиндр-, уробилин-, эритроцит-, лейкоцитурия.
4) инструменталды зерттеу:
•іш қуысы органдары УДЗ: бауырдың майлы дистрофиясы
5) мамандар консультациясы:
•терапевт
•гастроэнтеролог
•хиркрг
•уролог
•онколог
•инфекционист
•эндокринолог
•невропатолог
31. Менструалды цикл бұзылысы диагностикасы
1) амбулаторлы дәрежеде жүргізілетін міндетті тексерулер:
•шағымдары мен анамнез жинау
•физикалды зерттеу: ДМИ, қалқанша без пальпациясы, теріні қарау, іш пальпациясы, гтнекологиялық зерттеу.
•ТВУДЗ
2) амбулаторлы дәрежеде жүргізілетін қосымша тексерулер:
•ЖҚА
•ИФА методы арқылы прогестерон деңгейін анықтау
•коагулология: тромбоциттер агрегациясы, қан плазмасында қызыл жегінің антикоагулянтын анықтау, қан плазмасында АЧТВ анықтау.
•кіші жамбас қуысының УДЗ
•гистероскопия
Диагностикалық критерийлер:
•шағымдары: менструальды цикл бұзылысы - менструация болмауы, сирек менструация, ретті емес менструация, көп менструация, аз менструация, ұзақ менструация,иқысқа менструация, жыныс жолдарынан қан кету.
•анамнез:
1)менархеден бастап менструалды цикл бұзылысы
2)медициналық аборт немесе басқа да медициналық манипуляциядан кейінгі менструалды цикл бұзылысы
3)гормоналды контрацептив қолданғаннан кейінгі менструалды цикл бұзылысы
4)анамнезде ауыр қан кетулер
•физикалды тексерулер:
1)теріні қарау: тері және кілегей қабаттардың бозаруы, көгерулер, петехиялар, стрия, гирсутизм, ДМИ
2)іш пальпациясы
3)вагиналды тексеру
4)айнамен қарау
•лабораторлы зерттеулер
1)ЖҚА: гемоглобин төмендеуі
2)прогестерон деңгейі: прогестеронның азаюы - ановуляторлы циклды көрсетеді.
3)коагулограмма: тормбоциттер агрегациясының жоғарылауы, қызыл жегі антиденелері оң, АЧТВ көрсеткіштерінің артуы,иД-миерінің артуы - коагулопатя көрінісі.
•Инструменталды зетрреулер:
1)ТВУДЗ - эндометрийде, цервикалды каналда полиптің, субмукозды лейомиоманың, аденомиоздың, эндометрий гиперплазиясының болуы.
2)гистероскопия - кілегейасты миоматозды түйіннің болуы немесе полиптің бьолуы,немесе синехиялар мен гиперплазиялардың болуы.
3)кіші жамбас органдарының МРТ - түйіндердің болуы және олардың орналасуы (субсерозды, ирнтрамуралды), жатыр дамуының ақаулары.
•мамандар консультациясына көрсеткіш:
1)онколог - атипиялық гиперплазия анықталса
2)гематолог - коагулопатия анықталса
32.Маститтің профилактикасы.
Мастит бұл сүт безінің инфекция ену нәтижесінде қабыну ауруы.Көбінесе бұл ауру баланы емізетін әйелдерде дамиды.Бұндай жағдай лактационды немесе боаснудан кейінгі мастит деп аталады.Бұл аурудың профилактикасы жүктілік кезінде басталып,босанудан кейін жалғасу керек.
Жүктілік кезіндегі маститтің алдын алу шаралары:
Бұл кезеңдегі алдын алу шаралары болып гигиеаны сақтау болып табылады.Жүкті әйел күнделікті таңертең емшегін сабындап жуу керек,сосын жұмсақ сүлгімен сүрту керек.Емізектің терісі құрғақ болса жуған соң вазелин майымен майлау керек.Бұл жағдайдың бәрі болашақта бала емізген кездегі емізектің зақымдануының алдын алады.Жүктіліктің 5ші айынан бастап ауа ваннасын қабылдау керек,яғни әйел күніне 15 мин төсін ашық ұстауы керек.Жазда күн астында ,ал қыста ультрафиолет сәулесімен сәулелендіру.Бұндай процедура жүкті әйелдің иммунитетін жақсартады.
Іш киім таңдағанда емшекті көтеріп туруы керек,ол сүттің жиналып қалуынан сақтайды және кең болғаны дұрыс .Босану мерзіміне 3 апта қалғанда емізікті арнайы емізу үшін дайндау керек.Ол үшін арнайы жаттығу жасау керек,яғни емізікті негізін қысады,бұл күніне 2 мин сосын жарты сағатқа дейін созамыз.
Босанудан кейінгі маститтің алдын алу шаралары:
Баланы емшекке дұрыс қою ,емізіктің зақымдалуының ,лактостаз мен маститтің алдын алады.Бастапқы кезде әйел емшекті баланың сұрағанын күтпей өзі балаға беру керек.Баланы дұрыс емізу керек.
Күнделікті гигиена шаралары емізікті инфекциядан сақтайды.Ол қолдарын стерильді щеткамен жуып және сүт бездерін әрбір емізгеннен кейін жылы ағын сумен жуу керек .Содан кейін емшекті арнайы матамен сүртіп, әр жуған сайын ауыстырып тұру керек.Содан кейін әйел сүт бездерін 20 минут ашық ұстау керек.33.Кольпиттің диагностикасы және емі.
Стандартты гинекологиялық қарау .Кольпитті диагностикалау :қынапты және жатыр мойнын айна көмегімен жасалады.Жедел ағымды вагинит кезінде қынаптың кілегей қабаттары ашык боялған,қатты қалыңдаған және ісінген ,серозды және іріңді қабатпен жабылған.Ауыр жағдайда кілегей қабатының эпителиінің эрозияланғанын көреміз.Созылмалы ағымда кілегей қабатының дефекті айқын байқалмайды және бөліністер аз мөлшерде.
Кольпоскопия –кілегей қабаттағы өзгерістерді анығырақ көруге мүмкіндік береді және дәл диагноз койылады.
Сонымен қатар қынаптан ,жатыр мойнынан және уретрадан алынған жағынды арқылы маңызды ақпарат аламыз.Спецификалық емес вагинит кезінде жағындыда 30-60 лейкоцит,лактобактериялардың азайғанын,басқа микрофлора пайда болғанын көреміз.
Жағындыны бактериоскопиялық зерттеу кезінде және бакпосев микроағзаларды идентификация жасауға мүмкіндік береді.Жиі кольпит кезінде әртүрлі бактериялар кездеседі.
Ректальды қарау:яғни бұл кезде саусақпен тік ішекті қарайды,патологиялық өзгерістерді іздейді(фистулы) жаңадан түзілістер
Аминотест :бұл арнайы иістерді анықтау үшін қолданылады,яғни бұл үшін арнайы қынаптың артқы қабырғасынан жағынды алып оған гидроксид калий қосады.Бұл кезде бактериальды кольпит болса балықтың иісі шығады.
Жалпы қан анализі және биохимиялық қан анализі :қабыну процесін байқаймыз,яғни лейкоциттердің көбеюі ЭТЖ жоғарылауы .
Қанды гормонга тексеру:атрофиялық кольпиттер эстрогендердің жетіспеушілігінен болады.Соған байланысты гармон мөлшерін анықтайды.
Сонымен қатар гинекологиялық патологияны анықтауда кіші жамбастың УДЗ і мәлімет береді.
Емі.
Заманауи гинекологияда жергілікті және жалпы терапияны қолданады.Ем комбинирленген және кольпит түріне байланысты,наукастың жасына және қосымша ауруларына байланысты тағайындалады.
Жергілікті емі:
-микробқа қарсы таблеткалар(Тержинан)
-мазь және мазьдық апликациялар,антисептикалық немесе антибактериялды свечалар ( Хлогексидин ,Метранидазол ,Тержинан,Бетадин,Гексикон )
-жергілікті гормональды терапия
-спринцевание және ванна
Медикаментозды емі:
-антибактериалды терапия (фторхинолон тобының препараттары жән кең спектрлі комбинирленген препараттар мысалы: Тифлокс ,Офор т.б)
-Гормоналды терапия (Фемостон 1/10 немесе Фемостон 5/1 және т.б )Гормональды емдеген кезде гормональды фон қалпына келеді және қабыну процесі жойылады.
Жалпы нығайтуға арналған терапия:
-физиотерапия -витаминді комплекс -пробиотиктер
-фитотерапия -иммуномодулятор
Диета сақтау
-сүтқышқылды тағам
-балық майы,креветки ,треска ,тунец
-талшыққа бай тағамдар көкөністер ,жемістер.
-витаминге бай тағамдар В ,Е ,А
34.Сүт безінің қатерлі ісігінің скринингі .
Скрининг бұл белгілі бір жас аралығындағы әйелдерді,сұт бездерінің қатерлі ісігін ерте сатысында анықтау мақсатында қолданылатын зерттеу болып табылады.
Скрининг жүргіззу әдістері:
-сүт бездерін өздігінен тексеру; -сүт бездерін дәрігер көмегімен тексеру ;
-маммография ; -генетикалық зерттеу
Сүт безінің дамуына әкелетін қауіп факторлары:
-Отбасылық анамнезде қатерлі ісіктің болуы;
-ерте(11 жасқа дейін )кеш (15 жастан кейін ) менструация болуы ;
-кеш алғашқы босанушылық; -гормоналды бұзылыстар;
-лактациядан бас тарту ; -50 жастан жоғары жас;
Сүт бездерін өздігінен тексеру .Ай сайынғы сүт бездерін өздігінен тексеру барлық әйелдерге 20 жастан бастап жасағаны дұрыс .Бұның мақсаты әйелдің сүт бездеріне көңіл бөлуін арттыру және потологиялық өзгерістер болған жағдайда дәрігерге уақытында көріну .
Маммография бұл ауырсынусыз ,инвазивті емес және көп мәлімет беретін әдістің бірі.Маммография сүт бездерін рентген сәулесі арқылы көруге мүмкіндік береді.Нақтылығы 90%.Сонымен қатар кемшілігі де бар,яғни 40 жасқа дейінгі әйелдерде ақпараттылығы төмендейді.(жас кезде емшектің тығыздылығы жоғары болады.)-силиконды имплантациясы бар әйелдерге қолданылмайды .-жүкті әйелдерге және лактация кезінде қолданылмайды.
УДЗ бұл ауырсынусыз және қауіпсіз әдіс ,ол сүт безінің қатаюмен және жаңа түзілістер болатын ауруларды анықтауға көмектеседі.Алынған нәтижелер арқылы кисталарды ,сүт бездерінің дисплазияларын ,қатерсіз және қатерлі ісіктерді анықтаймыз.Сонымен қатар УДЗ көмегімен кистозды және басқада ауруларды дифференциялауға болады,ал кішкентай кальцинаттарды маммограмада қараған дұрыс .
Егерде әрбір әйел ертерек қаралғанда өз өмірін сақтап қалар еді.Яғни оған:
-ай сайынғы өздінен тексеру( визуалды қарау ,пальпация жасау)
-20жастан 39 жасқа дейін жылына 2 рет УДЗ тексеру жүргізу.
-40-50 жас аралығындағы әйелдер жыл сайын УДЗ және маммограф аппаратында тексерілу .-50жастан асқан әйелдер жылына 1-2 рет маммографиялық тексерістен өту қажет.
Қай кезде сүт бездерінің скринингі жасалуы қажет:
Маммографияны да және УДЗ да менструалды циклдың белгілі бір күнінде өту керек,(гормоналды терапия кезінде немесе менопауза кезінде циклдің кез келген күнінде скрининг өтуге болады )Қолайлы уақыт болып циклдің 5 ші күннен 14 күнге дейін аралық болып табылады.
35. Жатыр мойнының қатерлі ісігіне скрининг жүргізу
Скрининг бұл –жатыр мойны дамуы мүмкін қауіп тобындағы әйелдерге жүргізілетін тестілеу,көбінде симптомдар білінбейді.Скрининг бұл рак алды жағдайларды анықтау үшін қолданылады,яғни уақытында емделмесе жатыр мойны қатерлі ісігіне алып келеді.
Скрининг кезінде өзгерістер анықталған әйелдерг е алдағы уақытта жатыр мойны қатерлі ісігін алдын алу мақсатында ары қарай бақылау жүргізіледі ,диагностикаланады жән е ем тағайындалады .
Жатыр мойнының қатерлі ісігін және рак алды жағдайларды анықтау үшін цитологиялық әдісті қолданады,ол грек дәрігерінің атымен аталған Папаникалоу .Бұл әдісте жатыр мойнынан және цервикалды каналдан алынған клеткаларды Папаникалоу әдісімен арнайы бояғышпен бояйды .Қысқаша ПАП тест деп аталады.Бұл тест бұрын жылына 1 рет жасалса қазіргі уакытта 3-5 жылда бір рет жасалады.
Көптеген өзгерістер 30-65 жас аралығындағы әйелдерде байқалады .Бұл жастағы әйелдерге ПАП тест пен бірге Адам папилома вирусының жоғары онкогенділігіне скринингпен бірге 5 жылда 1 рет жасау тағайындалған немесе ПАП тест АПВ скрингпен бірге болмаса 3 жылда бір рет жасалады.
Жаңа тағайындауларға сәйкес скрининг былай жүргізіледі.
-21 жасқа дейінгі қыздарға скрининг жасалмайды;
-21-29 жастағы әйелдер тек ПАП тест 3 жылда 1 рет ;
-30-65 жастағы әйелдер ПАП тест пен АПВ бірге скринингтеу немесе тек ПАП тест 3 жылда 1 рет ;
-65 жастан кейінгі әйелдер скринингтеу міндетті емес ,егерде оған дейінгі ПАП тесттері теріс болған жағдайда . Осы жастағы әйелдер алдыңғы CIN II ,CIN III, аденокарцинома in situ болған әйелдер 20 жыл көлемінде скринингті жалғастыру керек.
-Тотальды гистэроэктомиядан кейін скринингтің қажеті жоқ;
-АПВ қарсы вакцинация жүргізгеннен кейін ,вакцина жасалмаған әйелдерге жасалған тағайындаулармен жүру керек.
21-29 жастағы әйелдерге скринингке қатысты тағайындаулар: АПВ скринингтеусіз тек ПАП тестпен анықтау әйелдердің иммунды жүйесі АПВ инфекциясымен жақсы күресуіне байланысты.Орташа алғанда әйел адамның ағзасы инфекцияланғаннан кейін 8 ай ішінде әйелдің ағзасы адам папиломма вирусынан құтылады,тіпті инфекцияланғаннан кейін ағзада эпителийде өзгеріс болған жағдайда ағза өздігінен жазылады.
Кейбір жағдайда скринингтеу жиі жүргізіледі:
-ВИЧ жұқтырғандар ;
-трансплантация жасатқандар немесе иммунодепрессияға ұшырағандар;
-бұрын ракпен немесе CIN II ,CIN III емделгендер;
Осыған байланысты жыл сайын ПАП тест өту қажет емес бірақ бұл гинекологка сирек бару керек деген сөз емес .

Приложенные файлы

  • docx 18547801
    Размер файла: 106 kB Загрузок: 1

Добавить комментарий