Псыгансу (Автосохраненный)(1)


зэпеуэ
ЛЪАГЪУ, ХЪУМЭЖ УИ БЗЭР, ЛЪЭПКЪ ЖЕЗЫГЪЫ1Э ХАБЗЭР
Сабийм и анэдэлъхубзэр 1урылъу, абы дихьэхыу, лъэпкъым и хабзэм, и тхыдэм и къулеягъым щыгъуазэу, ар ф1эгъэщ1эгъуэну еджэныгъэм хэшэнымк1э, ар зэрырагъэдж 1эмалхэр егъэф1эк1уэн мурадк1э илъэс 17 хъуауэ ирагъэк1уэк1 «Си бзэ - си псэ, си дуней» республикэпсо фестивал-зэпеуэм и къэпщытак1уэхэр иджыблагъэ щыхьэщ1ащ Псыгуэнсу куажэм дэт 1-нэ школым.
Махуэри уэф1у, къуажэдэсхэм ящыгуф1ык1 ф1эк1 умыщ1эу, дыгъэри къепсу нэху къек1ат. «1уэху ек1уэк1ыр еджап1эм фи закъуэ фыфейщ», - жа1эу мыт1ысыжхэу, зи лъэ вакъэ изылъхьэу къуажэм дэсыр школ пщ1антэм къыщызэхуэсат. Зэгъусэу, зэкъуэту, псалъэмакъыншэу зэрызэхэтым, зэрызэдэлажьэм уи гур хигъахъуэу апхуэдэт.
Къуажэ дэлъэдап1эм, адыгэ хабзэм къызэрезэгъыу, шыгъуп1астэк1э хьэщ1эхэм къапежьат Аруан Район администрацэм и унафэщ1 Куэшей Азэмэт, Аруан районым и Щ1ыпэ самоуправленэм и председатель К1уш Валерэ, къуажэ администрацэм и унафэщ1 Къанкъул Хьэчим, КБР-м и ц1ыхубэ сурэтыщ1 Црым Руслъан, УФ-м щ1ыхь зи1э и артист Балъкъыз Валерэ, Нарткъалэ и щ1ып1э администрацэм и унафэщ1ым и къуэдзэ Ибрэхьим Альберт, Псыгуэнсу къуажэм и щ1ып1э самоуправленэм и депутатхэу Шыбзыхъуэ Руслъан, Балъкъыз Албэч, Къудей Беслъэн, Темыржан Артур, КъБР-м и телевиденэм и лэжьак1уэ Мыз Залинэ, Псыгуэнсу дэт 1-нэ школым и лэжьак1уэхэр, нэгъуэщ1хэри.
Адыгэ фащэк1э хуэпа шууейихэм хьэщ1эхэр зэрыс машинэхэр къаухъуреихьауэ къуажэм дашэри школ пщ1ант1эм удыхьэн ипэ, къуажэм нэхъ ц1эры1уэу дэс лъэпкъхэм я пщы1э ц1ык1ухэм ирагъэблэгъащ. Пщы1эхэр ауэ сытми къызэрыгуэк1 пщы1этэкъым, ат1э, пасэрей зэманым укъыхэхутэжам хуэдэу, чийк1э щ1ауэ, бжыхь ц1ык1ухэр къыщытрэ унагъуэм уеблагъэ хуэдэу, уздеблэгъам я 1энэр узэдарэ адыгэ шхыныгъуэхэр телъу щытхэт. Апхуэдэу къэпщытак1уэхэр ирагъэблэгъащ Къардэнгъущ1хэ, Мызхэ, Црымхэ, Безырхэ, Тхьэщыгъуейхэ, Уэртэбейхэ, Вэрокъуэхэ, Темыржанхэ. Пщы1э къэск1э хъуэхъубжьэ ща1этащ, мыпхуэдэ махуэ дахэ куэдк1э къуажэдэсыр зэхыхьэу, еф1ак1уэ зэпыту, зэгуры1уэу псэуну щыхъуэхъуахэщ хьэщ1эхэр.
1уэхур езыгъэк1уэк1ыну зи пщэ дэлъ Шэры1ужь Аслъэн хьэщ1эхэр адэк1э иригъэблэгъащ еджап1эм и пщ1ант1эм. Жыгым тес гъуом къызэхуэса псоми хъыбар яригъэщ1ащ хьэщ1эшхуэ къазэрыхуэк1уамк1э. Къэпщытак1уэхэм къапежьат илъэс куэдк1э егъэджэныгъэ 1энат1эм пэрыта, мы школым щылэжьа, иджыпстуи щылажьэ егъэджак1уэхэр.
Зы унагъуэшхуэм хэхъуэ я1эрэ я хьэгъуэл1ыгъуэу 1ущ1ахэти, адыгэм и хабзэ дахэхэм щыщу унэишэм, ныуэжь щ1эц1ывэжым къызэхуэсахэр ирагъэплъа нэужь къэпщытак1уэхэр ирагъэблэгъащ адыгэбзэмрэ литературэмк1э егъэджак1уэхэм ягъэхьэзыра урокхэм еплъыну, къапщытэну.
Еджап1э щ1ыхьэп1эр гъэщ1эрэщ1ат Псыгуэнсу къыдэк1а Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и ц1ыхубэ сурэтыщ1 Црым Руслъан и 1эдакъэщ1эк1хэмк1э, къищнэмыщ1ауэ блынхэм ф1элът гъэ еджэгъуэ блэк1ам мы школыр къэзыуха Бжэныхъуэ Ритэрэ Шэры1ужь Астемыррэ я сурэт телъыджэхэмк1э. Къызэхуэсахэм хуабжьу гурыхь ящыхъуат пасэ зэманым къагъэсэбэпу щыта нобэми мы школым хъума щыхъуа хьэпшыпхэр телъу ящ1а гъэлъэгъуэныгъэр. Дыжьын бгырыпх, бгъэ1улъ, пхъэ вакъэ, пшынэ, гуэгуэн, нэгъуэщ1 куэдхэри щыплъагут мыбдеж.
Школыр зи 1эмыщ1э илъ Безыр Мадинэ хьэщ1эхэм къапежьэри псалъэ гуапэхэмк1э иригъэблэгъащ. Япэ щ1ык1э, къэпщытак1уэхэр адыгэбзэмрэ литературэмрэ щрагъэдж пэшхэр къаплъыхьащ. Ахэр узэдат, хуитт, нэхут, блынхэм ди адыгэ тхак1уэ, усак1уэхэм я сурэтхэр ф1элът, тхылъ куэди щ1элът, пэш удзхэри щымащ1этэкъым. Иужьк1э Псыгуэнсу 1-нэ школым адыгэбзэмрэ литературэмк1э и егъэджак1уэ, методикэ зэгухьэныгъэм и унафэщ1 Жыкъуэ Оксанэ, къэпщытак1уэхэм я пащхьэ кърилъхьащ ехъул1эныгъэу я1эхэр, бзэмрэ литературэмрэ езыгъэдж егъэджак1уэхэм я ц1эхэр къыжи1ащ, ялэжь лэжьыгъэхэм, сабийхэр адыгэбзэм дегъэхьэхыным, ар ф1ыуэ ирагъэлъагъуным папщ1э ирагъэк1уэк1 лэжьыгъэми и гугъу ищ1ащ. Джэдгъэф Борис и «Си адыгэ напэ» усэм теухуа урок зэ1ухам щ1идзащ ит1анэ. Дерсым эпиграфу хуащ1ат Елбэрд Хьэсэн и псалъэхэр: «Зи бзэр зымыгъэлъап1эм и псэр игъэл1эп1энукъым, бзэмрэ псэмрэ зэтохуэ» жыхуи1эр. Урокыр гъэщ1эгъуэну зэхэухуэнауэ щытт. Япэ щ1ык1э усэм гук1э къригъэджащ, ит1анэ ц1ык1ухэм адыгэ напэм техуауэ щы1э псалъэжьхэр, а темэр къыщы1этауэ ипэ классхэм щаджауэ ди адыгэ литературэм хэт тхыгъэхэр къаригъэщ1эжащ. Адэк1э «адыгэ напэм» хуэпхь хъуну, абы хужып1э хъуну щы1э псалъэхэр жы1эгъуэхэр къыжыф1э жи1эри егъэджак1уэм еджак1уэ ц1ык1ухэм я гупсысэхэр къапригъэщащ. Дэтхэнэ зыми и жэуапыр гъэщ1эгъуэнт.
Ет1уанэ сыхьэтым хьэщ1эхэр и урок зэ1ухам иригъэблэгъащ 4-нэ классым и егъэджак1уэ Зэшэк1уу Маринэ Билал и пхъум. Маринэ мастер-класс урок игъэлъэгъуащ Гъук1эл1 Исуф и «Дадэ» рассказымк1э.
Пэшыр дахэу гъэщ1эрэщ1ауэ, урокым хуэгъэхьэзырауэ щытт. Сабийхэр гупу лажьэу, къэзыухъуреихь дунейм гулъытэ хуащ1ыу, мыхъумыщ1агъэ ямылэжьу, я нэхъыжьхэм я жы1эм еда1уэу ц1ык1ухэр егъэсэныр дерсым и мурад нэхъыщхьэу зэрыщытыр егъэджак1уэм жи1а нэужь, еджак1уэ ц1ык1ухэм зэныкъуэкъуу жэуап яту щ1адзащ. Нэхъыжьхэм, псом хуэмыдэу жьык1эф1эк1эм, пщ1э лей зэрахуэфащэр, абыхэм жа1эм уеда1уэмэ лей узэрыхуэмызэныр, адэшхуэ-анэшхуэр ф1ыуэ лъагъун, ар 1умпэм умыщ1ыу защ1эбгъэкъуэн, зепхьэжын зэрыхуейр къыжа1ащ ц1ык1ухэм. Гъэщ1эгъуэнт а ц1ык1ухэм я гупсысэхэм уедэ1уэну, езыхэмрэ я адэшхуэ-анэшхуэхэмрэ я зэхуаку дэлъ щытык1эхэр, ахэмк1э зэрыгушхуэр щыжа1эм щыгъуэ.
Къык1элъык1уэ сыхьэтым хьэщ1эхэр ирагъэблэгъащ «Гъащ1эм и жыг» ф1эщыгъэц1эр зи1э классщ1ыб лэжьыгъэм еплъыну. Мыр ягъэхьэзырат урысыбзэмрэ урыс литературэмрэ езыгъэдж Балъкъыз Аксиянрэ адыгэбзэмрэ литературэмк1э егъэджак1уэ Темыркъан Раерэ. Анэдэлъхубзэм, адыгэбзэм, адыгагъэм, адыгэ напэм, хабзэм, Хэкум теухуа усэхэм къеджащ ц1ык1ухэр. Абыхэм къищнэмыщ1ауэ, ц1ыхухэм яку дэлъын хуей зэхущытык1эхэр, школ гъащ1эм къыщыхъу, егъэджак1уэмрэ еджак1уэмрэ махуэ къэс яку къыдэхъуэ псалъэмакъхэр къызыхэщыж теплъэгъуэ зыбжани къагъэлъэгъуащ. Дахэт, ек1ут ик1и гъэщ1эгъуэнт еджак1уэ ц1ык1ухэм я утыку итык1эр, образхэм зэрихьэфыр, дэтхэнэ зы сатырри я гум къик1ыу, я псэм къыбгъэдэк1ыу зэрыжа1эр плъагъут.
Псыгуэнсу къуажэм ц1ыху щэджащэ куэд къызэрыдэк1ам щымыгъуазэ щы1экъым жып1эми, ущыуэну къыщ1эк1ынукъым. Щагъэгъуазэм имызакъуэу, еджак1уэ ц1ык1ухэм пэшым щ1эсхэм я пащхьэм къралъхьащ лъэныкъуэ куэдымк1э къыхэжанык1а я ц1ыху пажэхэм я ц1эхэр, абыхэм я лэжьыгъэхэр, къыф1аща ц1э лъап1эхэр.
Къыхэгъэщыпхъэщ «Дунейр сабийхэм я нэмк1э» жи1эу ягъэува гъэлъэгъуэныгъэр къызэхуэсахэм хуабжьу гурыхь зэращыхъуар. Мыбдеж щыплъагъут езы еджак1уэ ц1ык1ухэм я 1эк1э ящ1а сурэтхэр, абджым, пластмассым, пхъэм, гъущ1ым, щыгъэм къыхащ1ык1а хьэпшып ц1ык1ухэр, нэгъуэщ1хэри.
Гъэщ1эгъуэн дыдэт Псыгуэнсу къуажэм щ1эныгъэ къызрах дыщэ пхъуантэмрэ псыкъуий ц1ык1умрэ. «Л1эщ1ыгъуэм и к1уэц1ыбжэ» ф1эщыгъэр зыф1аща гъэлъэгъуэныгъэм тхылъыф1 куэд щыплъагъут.
Абы ублэк1мэ, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и редактор нэхъыщхьэ Хьэф1ыц1э Мухьэмэд и гъащ1эмрэ и лэжьыгъэмрэ къыщыгъэлъэгъуа выставки ящ1ат. Мыбдеж телът Мухьэмэд и сурэтхэр, и 1эдакъэ къыщ1эк1а тхыгъэхэр, ахэр зэрыт тхылъхэр, и гъащ1эм и нэхъыбэр щигъак1уэ «Адыгэ псалъэ» газетым и къыдэк1ыгъуэ щхьэхуэхэр.
Ежьэжыным ипэ къихуэу хьэщ1эхэм псалъэ гуапэк1э захуигъэзащ «Шэрджэс Ренессанс» зэгухьэныгъэм хэт Мыз Исмел. Пщ1э къыхуащ1ыу, я зэман ягъэк1уэду Жэнхъуэтхьэблэ къахуеблагъа дэтхэнэ зыми я лъэбакъуэр псапэу Тхьэм къаритыжыну, я гуф1эгъуэр къыда1ыгъыу, ягъэгушхуэу зэрахуэхьэщ1ар, пщ1эшхуэ къыхуащ1ам нэхъри я бгъэр къызэрыригъэк1ар къыжи1ащ абы. Гупым къыбгъэдэк1 тыгъэри иритащ Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Хьэф1ыц1э Мухьэмэд.
Къек1уэл1а псоми ф1ыщ1эхушхуэ зэрахуищ1ыр, Псыгуэнсу къуажэдэсыр зыхэзыгъэплъа «Си бзэ, си псэ, си дуней» зэпеуэр адэк1и еф1эк1уэну, щ1эблэ къыдэк1уэтейм бзэр я1урылъу, Хэкум хуа1э лъагъуныгъэр мыкуэщ1ыу, зэкъуэту, зэры1ыгъыу, зэрыадыгэр ящымыгъупщэу къэтэджыну, нэхъыжьхэри жьыщхьэ махуэ хъуну хъуахъуэу пщ1ант1эм дэтхэм захуигъэзащ Црым Руслъан.
Аруан район администрацэм и унафэщ1 Куэшей Азэмэт хъуэхъу дахэк1э къеблэгъа псоми захуигъэза нэужь, и псалъэмакъым къыхигъэщащ мы махуэм зыхуэгъэхьэзырынымк1э Псыгуэнсу дэт 1-нэ школым къыдэ1эпыкъуахэм я ц1эхэр. Ахэр, Псыгуэнсу къуажэм имызакъуэу Аруан районым ис псоми ф1ы дыдэу ялъагъу Црым Аслъэн, КъБР-м и телевиденэм и лэжьак1уэ Мыз Залинэ, къуажэдэсхэу Мыз Хьэжмурат, Шэры1ужь Аслъэн, Мыз Исмел сымэщ. Дэтхэнэ зыри и зэманым имызакъуэу и къарури, и зэф1эк1ри, и псэри хилъхьэу къыкъуэтащ курыт еджап1эм.
Иужьрейуэ къэпсэлъа Хьэф1ыц1э Мухьэмэд къыжи1ащ илъэс 17-м къриубыдэу «Си бзэ - си псэ, си дуней» зэпеуэм хэта курыт еджап1э куэдым зэрыщыхьэщ1ар, гъэщ1эгъуэн куэди и нэгу зэрыщ1эк1ар, ауэ нобэ жанхъуэтхьэблэдэсхэм я зэхэт1ык1эр псоми ялейуэ зырыщытыр. Ф1ыгъуэу щы1эр къуажэм къыдилъхьэну, нобэ зэрызыхуэгуф1эм, я гухэр зэрызэ1ухам, зэрызэкъуэтым хуэдэу илъэс куэдк1э зэкъуэмыхуу къуажэдэсыр зэдэузыншэну ехъуэхъуащ псоми.
Хьэгъуэл1ыгъуэ зи1э унагъуэм я щауэр унэ ирашэжын хуейти, «Щауэишыжым» и теплъэгъуэми иужьк1э хьэщ1эхэр ирагъэплъащ. Зэрыхабзэуи, джэгур зэхаублащ.
Зэгуры1уэ здэщы1эм хабзэри, нэмысри, ф1эл1ык1ри, ц1ыхугъэри, адыгэхэм сыт щыгъуи яхэлъа шы1эныгъэри щы1эщ. А псори Псыгуэнсу къуажэдэсхэм нобэр къыздэсым зэрахъумэр, я нэхъыжьхэр щапхъэ гъэлъагъуэу зэрыщытыр, я щ1эблэ къыдэк1уэтейр 1уэхугъуэф1 куэдым зэрыщ1ап1ык1ыр, зэрызэкъуэтыр, зэрызэры1ыгъыр хьэкъыу я ф1эщ хъуауэ, иджыри дыщы1арэт, иджыри т1эк1урэ дахэтарэт жа1эу школ пщ1ант1эм и лъэныкъуит1ымк1и еджак1уэ ц1ык1ухэр къеуджэк1ыурэ къэпщытак1уэхэр къыдашыжащ. Адыгэхэм зэрахабзэу, шууейхэм хьэщ1эхэр къуажэ дэк1ыжып1эм, псы ик1ып1эм нэс нагъэсыжащ.
ХЬЭРЭДУРЭ Аллэ.

Приложенные файлы

  • docx 19231041
    Размер файла: 21 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий