Shpory po filosofii

1)Филасофия и яе сутнасць и эвалюцыя.
Тэрмин ф. паходзиць са старажытнагрэцкай мовы и у перакладзе азначае-любоу да мудрасци. Прынята ли чыць што филасофия знікае і афармляецца  строгую і завершаную сістэму  грэчаскім рабаладальніцкім полісе. У ерапейскай традыццыі прызнаецца што філасофія знікае  час дзялення працы на разумовую и физ-ю у межах физ. працы узникае ф. Ей займалися заможныя и маёмасныя людзи. Их называли филосафами. Носьбитами и распрацоушыкам мудрасци быу народ. А ф-ы заималися систэматызацыяй гэтай мудрасци.
Спачатку ф. насила элитарны характар, г .зн. то доступ да яе бы толькі для заможных людзей. Да пэнага часу існавала толькі адна навукафіласофія і  яе былі наступныя раздзелы: логіка, фізікаа, матэматыка, астраномія медыцына , паэтыка, псіхалогія і г. д. З цягам часу адбываецца працэс адасаблення прыватных навук ад філасофіі. (парананні Эпікура пра сад) Пазней адбылося аддзяленне прыватных навук ад ф. Першай аддзялилась медыцына(таму што ф-ія не магла лякаваць чалавека, але узаемасувязь паміж імі існуе), пазней юрыспрудэнцыя. Личыцца што першай аддзялилася механика.
Паводле Ньютона(заснавльніка механікі) механика-адзин з звычайных раздзелау ф. Ньютонстваральнік філасофскага напрамку механіцызму.Але засталися такия пытанни якия не можа разглядаць ни адна прыватная навука-тольки филасофия и наадварот. Да уласн.
ф. у суч.момант адносяцца: філасофія гісторыі, логика, этыка, эстэтыка, рэлигиазнауства.
5)Узаемаадносины ф. и прыватных навук
Любая навука аперыруе той ци иншай систэмай абстрактных паняццяу: (лікі, слова, форма), и выкарыстоувае тыя ци иншыя ф. метады. Напрыклад сувязь паміж Ф. І фізікай выяляецца па наступнай схеме: фі-фія тлумачыць паняцце энергія у выключнай абстракцыі, а фізіка-спрабуе удакладніць паняцце энергія у нейкіх формулах, правілах,тэорыях. Иснуе тры адказы на ? ци зяул ф. навукай и якая яе сувязь з иншыми навуками:
1.Ф мае службова падпарадкаваную функцыю у адносинах да иншых навук(ф-ски напрамак неапазитывизм).Яна павинна исци за навуками и тлумачыць усе их адкрыцци.
2.ф самастойная дакладная навука кшталту физикі,матэматыкі.Гэты падыход назыаецца фенаменалогія
3.Ф. не зяул. и не павинна зяул. навукай. Гэта больш чым навука. Яна абагульняе и асэнсоувае
розныя дасягненни навуки и дадае да их новую инфармацыю.
И навука и ф. зяул. радыкальными формами пазнання.
4)Формы тлумачэння сусвету, светапогляд.
Ф-ае разуменн6я сусвету выр. у двух аспектах:
1)пачуццё усеагульнага здзилення - з яго пачынаюць узникаць пытанни якия и зьяуляюцца пачаткам пазнання. Усё невядомае што утрымліваецца у разуменні трэба пазнаць. Арыстоцель адзначы, што “Здзіленне змушае людзей філасофствавать”.
2)пачуццё усеаг. крытычнасци.- да розных варыянтау адказу на адно пытанне трэба ставицца крытычна ци некрытычнак. Тольки у гэтым выпадку можна знайсци исцину.
Ф светапогляд-навукова тэарэтычны узровень светапогляду. Арыентыруецца на чалавечы интэлект. Прырода, грамадства и чалавек- прадмет лагичнага анализу. Ф. светапогляд характырызуецца рэверсиунасцю-звёрнутасцю думки да самой сябе.
3) Філасофская праблематыка. ф-ии филисофии.
Функцыи:
1)Cветапоглядная(даследуючы сусвет ф. выкидвае усе прыватнасци и падрабязнасци и вылучае тольки истотнае.Ниводная не здольна выконваць гэтую функцыю);
2)пазнавальная(спрыяе адказу на пытанне ци здольны чалавек пазнаць сусвет и прадметы у цэлым);
3)метадалагичная(прапаноувае пэуныя метады даследвання-метафизичны-адмауляе развиццё и абсалютызуе статыку и дыялектычны-прызнае дынамику развицця и зменливасць);
4)интэгральная(имкненне разрозненных ведау да интэграцыи дзеля лепшага вывучэння прадмету.); 5)аксиялагичная(любая ф. не абмяжоуваецца вывучэннем и абгрунтаваннем сваих палажэнняу, яна так сама тлумачыць маральныя и эстэтычныя каштоунасци);





6)Матэрыялизм и идэализм (их варыянты)
Усе напрамки у ф. адносяцца да матэрыялизму ци да
мдэализму.
1)Матэрыялизм-прызнае тольки нешта физичнае, прыроднае, тое што мае вагу и займае месца у прасторы(матэрыю). М. адмауляе иснаванне Бога усяго идэальнага, духоунага як самастойнаиснуючага.
Усё духоунае зьяуляецца з матэрыяльнага. Матэрыялизм бывае:
a) стыхийны-узник у антычнасци; у межах стых. мат.
у якасци першаснага прызнаецца нейкая прыродная стыхия, якая зьяуляецца стваральникам усяго иснуючага.
б) метафизичны-разглядае физичныя працэссы и зьявы тольки статычнау плане спакою и нязменливасци. Мет. мат. прызнае развиццё тольки як нейкую цыкличнасць
в)гистарычны и дыялектычны - аснован на марксистскай идэалогии. Паводле -\\- асноунай рухальнай силай у развицци прыподы и чалавека выступаюць супярэчнасци и супрацьлегласци памиж нейкими прыродными и грамадскими зьявами.
2)Идэализм-абапираецца на нешта рэальна не иснуючае, што не магчыма пачуццёва зафиксаваць и што не мае физ. праяуленняу. Прызнае тольки духоунае.
Идэализм бывае:
а)абьектыуны(абьект-з лац. аснова)-прызнае што у якасци першаснага выступае нешта духоунае, идэальнае але рэальна иснуючае. Тыповыя прадстауники-Пифагор, Платон, Гегель
б)субьектыуны(субьект-з лац. непауторна иснуючае)-
прызнае нешта духоунае, нешта идэальнае якое ствараецца силай индывидуума. Са смерцю индывидуума для яго памирае усё иснуючае(космас,людзи, сонца). Тыповы прадстауник-Дж. Бэркли.
7) Филасофия традыцыйных грамадствау.Пифагор
Традыцыйныя грамадства-гэта тыя супольнасци, якия пакинули пасля сабе вяликую филасоускую спадчыну.
У Еуропе-Грэцыя, Рым якия сваим иснаваннем прадвызначыли Еурап. культуру и цывилизацыю.
Роданачальникам Еурап. ф. личыцца Пифагор. Яго цэнтр. Паняцце-личба-духоуны пачатак яки иснуе рэальна и абьектыуна. Паводле Пифагора усе прадметы ёсць личбы.
1)Арыфметычнае разуменне-тут личба выражае сутнасць любога прадмета. Личбы зьяул. сапраудным
быццём так як яны нязменныя. З другога боку усе прадметы не вечныя, маюць свой момант нараджэння и смерци, т.е. несапраудныя.
2)Геаметрычнае разуменне-Личбы зяул. стваральникамим прадметау так як тольки пры дапамозе личбау можна зразумець як з бязмежнай прасторы ствараюццагеаметрычныя формы и вобразы.
3)Физичные разуменне-Паводле Пифагора личбы маюць параметры физичных прадметау. 1-кропка,
2-линия, 3-плоскасць.
4)Тэалагичнае разуменне личбау- Паводле Пифагора усе личбы-носьбиты нейкай таемнасци. Кали яны ствараюць прадметы то закладваюць у их нейки таемничы сэснс.
10)Милецкая филасофия.
Гераклит
Сутнасць милецкай ф. у наступным-у аснове усяго иснуючага прысутничаюць прыродныя першаэлементы:зямля, агонь, вада, паветра, якия характэрызуюцца вечнасцю и нестваральнасцю. Тольки гэтыя стыхии николи не узникаюць и не зникаюць и з камбинацый их узникаюць усе прадметы, у том лику и чалавек. Але ужо у тыя часы такая тэорыя вызывае сумленне. У сувязи з гэтым Анаксимандр увёу паняцце апейрон-духоуная субст. якая у сваёйвечнасци стварае 4 першастыхии якия у сваю чаргу ствараюць усе прадметы. Каштоунасць милецкай ф. у светапоглядзе на усё иснуючае як на нешта.Гераклит-заснавальник дыялектыки-
Наяунасць суцэльнае.
Сутнасць ф.Гераклиту выражаецца у наступным пытанни: ци прадметы иснуюць пастаянна и нязменна, ци наадварот асноуная характырыстыка прадметау – зменливасць.Паводле гераклита памылкова личыць што аснова прадметау-их нязменнае быццёсупярэчливых момантау у иснаванни и развицци прыроды.



11)Филасофия элиатау.
Элейская филасофия развивалася у некальких полисах, самым вяликим з яких быу Элея у 5-4 ст. Яе прадстауники:
1)Ф-ия Анаксагора-яго ф. прысвойвае пытанни иснавання сусвету: ци зьяуляецца сусвет арганизаванай структурай ци наадварот зьяуляецца суцэльным и бесструктурным.Ён спрабуе знайсци часцицу у якой будуць выяулены элементы усих иншых рэчывау. Иснаванне такой часцицы будзе азначаць што сусвет адзины.
2)Филасофия Эмпедокла-ён для тлумачэння прадметау и свету брау 4 першатсыхии(вада,агонь,паветра,зямля)
Паводле Э. разнаякасць прадметау тлумачыцца рознай прапорцыяй першастыхий у прадмеце. Першастыхии характэрызуюцца пасиунасцю т.е. не маюць сами па сябе стваральнай силы.
З гэтай пасиунасци выходзяць дзве духоуныя силы:филио(любоу,злучанасць) и кэикас(варожасць,ненависць)
3)Ф.Ксенафана-К. паставиу пытанне аб иснаванни Бога.Яго асноуны падыход-небог стварае чалавека а чалавек стварае Бога. Адсюль иснаванне розных Багоу у розных народау. У Багах людзи шукаюць таго чаго не хапае у их самих: бяссмертнасци,справядливасци. Бог и прырода-рауназначныя паняцци.
4)Ф.Зянона прысвечана тольки аднаму пытанню-асэнсаванню сутнасци руху. Ф.Зянона носиць апарыйны характар.Апарыя-разважанне якое прыводзиць у тупик у пошуках адказу.
12)Разуменне руху у филасофии Зянона
Ф.Зянона прысвечана тольки аднаму пытанню-асэнсаванню стнасци руху. Ф.Зянона носиць апарыйны характар.Апарыя-разважанне якое прыводзиць у тупик у пошуках адказу.Найбольш тыповыми выступаюць “Дыхатомия”,”Ахилес и чарапаха”,”Ляцячая страла”. Асноунае прызначэнне апорый адказаць на пытанне-што такое рух и ци иснуе ён у рэальнасци.
“Дыхатомия”-у гэтай апорыи ён ставиць пытанне-ци магчыма растлумачыць сутнасць руху пры дапамозе пачуццяу ци розуму.Выснова-немагчыма з дадзенай кропки трапиць у ближэйшую да яе так як яе фактычна не иснуе.
”Ахилес и чарапаха”-у аснове гэтай апорыи закладзены прынцып адноснасци руху.Чарапаха як симвал самага павольнага заусёды на перадзе самага хуткага Ахилеса. Чарапаха рухаецца не залежна у той час як Ахилес рухаецца у залежнасци ад чарапахи.Выснова-каб пераадолець абмежаваную адлегласць патрэбен бясконцы час так як кожная кропка и ёсць бясконцасць.
”Ляцячая страла”-асноунай мэтай апорыи зьяуляецца пытанне ци знаходзицца страла у стане руху ци пакоя.Зянон даказвае што страла у кожны момант руху знаходзицца у стане пакою.
Узникае пытанне ци можа бясконцая сумма пакоя ствараць рух.
13)Атамистычная филасофия
Асноуныя прадстауники: Дэмакрыт, Ляукип, Эпикур, Лукрэцый Кар. Пад тэрминам атамас’-
Грэки разумели найдрабнейшую недзялимую часцинку. Адкрыццё атамау адбывалася не пры дапамозе нейких физ. вопытау а тольки пры дапамозе лагичных разважанняу. Дзякуючы атамам прадметы могуць иснаваць пэуны час. У
антычнасци была пашырана думка што аутарам атамистычнага вучэння зьяуляецца Ляукип, але пасля яго не засталося не якай письмовай спадчыны и нибыта усе заслуги прысвоиу сабе яго вучань Дэмакрыт. У сучаснасци каб пазбегнуць непатрэбных спрэчак аутарства прызначаецца адначасова за Ляукипам-Дэмакрытам.
Асноуныя палажэнни тэорыи атамистау
Кожны прадмет складаецца з атамау асноунай характырыстыкай яких зьяуляецца и х рухливасць. Памиж атамами иснуюць прамежки пустаты якая у сваю чаргу не зьяуляецца прычынай, а тольки умовай руху атамау. Структурнасць атама была даказана у пачатку 20-ага ст. Атамы бываюць самыя розныя: адрозниваюцца па форме па парадку размяшчэння и па распалажэнню. Индывидуальнасць кожнага прадмету залежыць ад гэтых паказчыкау. Так сама личылася што бязякасныя атамы (т.е. без смаку колеру) могут ствараць якасныя прадметы.


14)Вучэнне сафистау. Прынцып рэлятыунасци.
Слова сафист-першапачаткова азначала мудрага чалавека, яки валодау нейкай хитраватасцю, яны личылися першыми платными настауниками мудрасци. Асноуным абьектам яки разглядали сафисты зьяулялася не прырода, а чалавек.
Сафисты гэтым самым паклали пачатак спекулятыунай филасофии. Галоуным прынцыпа у сафистау зьяул.-Пазнай самаго сабе.!!! Дзякуючы сафистам упершыню вылучаецца такое паняцце як душа-психея. Сафисты личыли што чалавека стварае слова. Менавита мова прысутничае у аснове усих сафизмау. Сафисты личыли што розум можа
Пазнаць тольки тое што нязменна, а чалавечыя пачуцци наадварот-тольки тое что зьяул. зменным и часовым.
15)Метад у ф. Сакрату
Сакрат личыу што ёсць два метаду для пошукау исцины:
а) индукцыя-пераход ад адзинкавых прыватных думкау да агульнага.
б) дэдукцыя-пераход ад агульных палажэнняу и думкау да чагосьци адзинага, прыватнага.
Сакрат спрабуе зразумець што азначаюць агульныя паняцци тыпу дабро ,зло. Ён личыу што усе паняцци прысутничаюць у чалавеку у выглядзе патэнцыи(магчамасци). Таким чынам ён дае нам паняць што у чалавеку можна разбудзиць любыя здольнасци-напрыклад Сакрат звяртае увагу што кали у чалавека патэнцыяльна не прысутничали матэматычныя паняцци то навучыць яго арыфметычным дзеянням было б немагчыма.
16)Доказнасць иснавання идэй и их иерархия у ф. Платона.
Платон быу вучнем Сакрата и пайшоу па шляху пашырэння дэдуктыунага метаду Сакрата. Цэнтральным паняццем у Платона выступае идэя. Идэи иснуюць сами па сабе и не маюць якога небудзь носьбита. Яны зьяул. сапраудным быццём, а усе прадметы выступаюць як часовыя. Доказнасць иснавання идэй Платон падмацоувау
прыкладами. Ен адзначау што каб парауноуваць физичныя прадметы памиж ими заусёды знаходзицца идэальны прадмет, з яким и адбываецца асноунае параунанне. Што датычыцца иерархии идэй у разуменни Платона то Платон адзначау што у прыродзе усё знаходзицца ва узаемасувязи,
адкуль выцякае, што иснуе узаемасувязь и иерархия идэй, якая прадстаулена наступными группами идэй.
1)Самыми галоуными идэями у разуменни Платона были идэи прыгажосци и справядливасци.
2)Идэи дакладных прадметау
3)Идэи жывёльнага свету
4)Идэи физичнага свету.
5)Идэи адносинау(роунасць, симметрыя, прапорцыя)
17)Сутнасць душы и дзяржавы у филасофии Платона.
Платон працягвау вучэнне сафистау аб тым ,што чалавек складаецца з цела и душы. Цела характэрызуецца смяротнасцю, а душа вечнасцю. Душа нясе у сабе шматгранную и разнастайную инфармацыю аб иснаванни сусвету, якая перадаецца свету идэй, пасля смерци чалавека. Таким чынам свет идэй и свет прыродных прадметау знаходзицца у узаемасувязи. Душа складаецца з трох асноуных частак:
а) Разумная душа- пры дапамозе гэтай душы чалавек разважае.
б) Неразумная душа-пры дапамозе якой чалавек адчувае небяспеку.
в) Вогненная душа-Займае сярэдняе месца памиж першыми двумя, и дзякуючы ей чалавек валодае гераизмам и мужнасцю и г.д.
Дзякуючы вучэнню Платона аб душы аформилася навука психалогия.
Дзяржаве Платон прысвяциу 2 сваих працы: Дзяржава’,’Палиыка’. Платон адзначау што правильнасць дзяржау иснуе тольки у идэальным варыянце. У зямных умовах дзяржава у сваим развицци праходзиць у наступных нормах:
1)тымакратыя-улада належыць немногим и кирауники дзяржавы карыстаюцца пашанай и аутарытэтаму народа.
2)алигархия-улада меньшасци
3)тэрания-улада аднаго(наигоршая форма)
4)дэмакратыя-улада народа. Па Платону гэта так сама непрвильная форма дзяржаунасци так як большасць праз выбары галасаваннем змушаюць падпарадкавацца меньшасць.
































24) Антынамичнасць и катэгарычны императыу фил Канта
Антыномии- гэта невырашальныя супярэчнасци, якия узник. и иснуюць у чал розуме, Яны узникаюць з-за таго, што чал розум спрабуе асэнсаваць такия паняцци, як вечнасць прыгажосць час прастора справядливасць, што зразумець ни пачуццями ни розумам немагчыма. Асноуными антономиями з’яуляюцца:а)матэмат антын:(напр чал разважаючы аб иснав Бога сумняваецца ци Бог ёсць ци яго няма).Кант гэта тлумачыць так што розум чал хоча зразумець зместава ци як рэч у сабе,а фактычна розум здольны успрымаць як з’яву як феномен б) дынамичная антын: праяуляецца у тым што у свеце усё адзина и непадзельна усё структурна арганизавана залежна и падпарадкавана,адсюль выплывае што сусвет иснуе як штосьци адзинае и шматликае.
Кант разглядау пытанни аб прыродзе и сутнасци чал марали.Тэрмин императыу з лац з-н ,загад,ён выкарыстаны К. у «Крытыка практычн розуму».Маральнае правила К: 1)чал павинен киравацца тым з-нам яки падыходзиць и для яго и для иншых, 2)дзейничай так каб ты адносиуся да сябе и да иншага як да мэты якую неабхобдна разгадаць.Нельга адносицца да иншага Я як да нейкага сродку у дасягненни сваёй мэты.
Уся систэма маральных прынцыпау зводзицца да:
1) неабходнасци якая иснуе у пачуццёвым свеце.Тут чал падпарадкаваны прычыннай залежнасци зн прычына- аснова жыцця чал(нар и смерци) 2)свабоды якая трактуецца науменальна г.зн як свабода унутранага свету чал и не болей.Свабода чал у рэальнасци не можа иснаваць бо яна парушае свабоду иншых людзей.Чал дасягае свабоды тольки у думках.
25) Вучэнне Гегеля аб абс идэи и асн этапы яе развицця.Дыялект.метад Гегеля.
Цэнтральнае паняцце у фил Гег –абсал идэя синоним -сусветны розум.Ён иснуе аб’ектыуна и рэальна.Абсал идэя падобна идэи Бога у тых рэлигиях дзе выяуляецца адзинабожнасць(иуд хрысц ислам).Але яна цалкам не супадае з идэяй Бога.У ёй няма таких паняццяу як Хрыстос Дзева Марыя. Яна иснуе як абстракцыя и з’яул стваральникам сусвету Асноун этапы: а)тэза –логика як систэма паняццяу.Тут абсалютная идэя характ самаразвиццём,иснуе унутры сябе.И тут яна праяул праз абстракци: быццё, ништо, станауленне, якасць, колькасць, мера, сутнасць.Памиж ими иснуе систэма адносин якая творыць логику.Па Гег идэальнае папярэдничае матэрыяльнаму и стварае яго.б)антытэза-фил прыроды.на яе узроуни у вынику самаразвицця адбываецца агрубленне абс идэи,г.зн. яна парушаючы самую сябе творыць прыродны узровень и узникаюць прадметы тыпу сонца зямля трава каменне знач логика якая иснуе на узроуни тэзы твор логику прадметных адносин.Гэта и есць па Гег пераход ад идэал да прыроднага и ад тэзы да антытэзы.На узроуни антытэзы узник чал як цялесная истота в)синтэз-фил духа ци фил чал.На ягоузроуни адбыв зняцце супярэчнасцей памиж тэзай и антытэзай ци ид и прыр.У яго межах чал-адзинства идэл(як сист лагичных паняццяу) и цялеснага(як прыр).Таким чынам абсал идэя праз лагичн паняцци творыць у чал яго интэлект и сист думак и у па-за чал интэлекце яна не иснуе-гэты раздел у фил Гег наз фил духа ци фил чал.Таким чынам вучэнне Гег склад з 3 частак: логики фил, прыр и фил чал.Пры гэтым логика Гег з’яул дэялектычная якая разгляд усе прыр и дух з’явы у их зменливасци и супярэчливасци
34)Сутнасть уяуленняу аб рэчыва-полевай матэрыи
Пачынаючы з 19ст. зрабилася традыцыяй личыць што усе прадметы складаю.цца з рэчыва и поля,значыть у структурных адносинах физ. матэрыя дзелицца на рэчыва и на поле. Рэчыва надзелена энергияй и массай памиж якими иснуе узаемасувязь.19 ст. пачало узгадвацца поле як други вид матэрыи,яки не надзелены массай пакою,а надзелены массай энергии.Филасофия пачынае выкарыстоувать паняцце поле у абстракнасти.Утой самы час як физичнае поле николи не бывае абстракным а яно заусёды праяуляецца як нешта вельми дакладнае.Выяуленне шчыльнай узаемасувязи памиж рэчывам и полем прывяло да паглыбленных уяуленняу як у сферы физики так и у сферы филасоускага матэрыялизма па пытанню структурнасти матэрыи.На гэтай падставе были дакладна размежаваны катэгорыи тэорыи рэчыва и матэрыи.
35)Матэрыи и рух,асноуныя формы руху.
Прызнанне факта иснавання матэрыи прадугледжвае прызнанне што матэрыя находзицця у няспыннай рухливасти,значыть рух гэта усеагульны и абавязковы спосаб иснавання матэрыи.У гисторыи филасофии па рознаму тлумачылася разуменне руху.Напрыклад,у механицызме-рух гэта перамяшчэнне тела и змяненне яго месцазнаходжання; матэрыялисты 18 ст. Гольбах и Толанд личыли што рух иснуе сам па сябе и крыница руху знаходзицца у им самим; у сучасны момант рух характырызуецца универсальнасцю.
Асноуныя формы руху матэрыи :
1.Механичная форма руху.Яна ахопливае рух структурных адзинак,пачынаючы ад самай дробнай пылинки и далей.
2.Физичная форма руху. Носьбитами гэтага руху выступають не прадметы,а малекулы.
3.Химичная форма руху. Носьбитами гэтага руху выступають атамы.
4.Биялагичная форма руху.Биялагичным рухам зйяуляюцца любыя працэссы жыцця.
5.Сацыяльная форма руху. Носьбитами гэтага руху выступае чалавек и грамадствам у цэлым,як складаная структура.









36)Виртуальнасть и карпускулярна хвалевы дуализм.
Квантавая тэорыя называе виртуальными частинками кароткажывучыя прамежкавыя становишча микрасистэмы.Виртуальнасть гэта не характарыстыка иснуючых микрапрацэсса и зйявау,а тольки прыблизна и вельми зручны спосаб их разгляду.
Сучасны физичны малюнак свету яки атрымау назву квантавым зяуляецца трэтим па лику гисторыи физики филасофии.Ен дапоуниу и узмацниу механичны и электрадынамичны малюнак свету:злучыу их памиж сабой.
1.Механичны малюнак свету.Тут матэрыя разумелася як нейкая прадметная субстанцыя,якая складаецца з недзялимых и нязменных атамау и якия перамшчаюцца па бязмежнай прасторы.
2. Электрадынамичны малюнак свету.Тут увесь свет уяуляуся у выглядзе универсальнага поля,якое рухаецца па прынцыпу хвали.
3.Квантавы малюнак свету.Гэты варыянт злучае памиж сабою два папярэдния тыпы руху.
Адкрыцци 20ст. у сферы физики дали новае тлумачэнне паняццю рух.Яны засведчыли што два тыпы руху иснуюць тольки у двуадзинстве.
38)Прастора и час як форма быцця матэрыи.
Прастора и час зйяуляецца важными атрыбутами матэрыи.Няма ни аднаго прадмета прыроднай зйявы ци працэсса яки не надзелены прасторава-часавыми величынями и гистарычна аформилася 2 падыходы у рауменни прасторы:
1.Субстанцыяльная канцэпцыя.Тут прастора и час разглядаюцца як нешта самастойна иснуючае побач з матэрыи.
2.Рэляцыйная канцэпцыя. Тут прастора и час разглядаюцца не як асобная самастойныя сутнасти,а як формы иснавання формы абекта.
Даюцца наступныя характырыстыки прасторы и часу:
1.Абектыунасть и усеагульнасть прасторы и часу.
2.3-мернасть прасторы.
3.Незваротнасть часу и яго аднамернасть.
4.Аднароднасть и изатропнасть прасторы и часу.
49)Пачуццёвае и рацыянальнае пазнанне
У гист фил прызнаюцца 2 ступени чалавечага пзнання:1)Пачуццёвае(сенсуалистычнае)-працэс адлюстравання усих зьявау пры дапамозе органау пачуццяу.Але адных пачуццяу недастаткова для усебаковага пазнання прадметау и их сутнасцей.2)Рацыянальнае-працэс адлюстравання усих зьявау пры дапамозе розуму, асаблива на узроуни абстрактнага здумлення;3)Пачуццёва-рацыянальнае-пераход ад пазнання знешняга боку прадметау и зьявау да пазнання их сутнасци-узаемадеянне пачуццёвага и рацыянальнага.У гист фил иснавали 2 напрамки, якия абсалютызавали ци рацыянальнасць ци пачуццёвасць:1)Эмпирызм-змест пазнання зводицца да той инфармацыи, якая паступае ад органау пачуццяу.
Английски фил-эмпирык упадабляу чалавечую душу чыстай дашцы, г зн душу чалавека ад нараджэння незапоунена ниякай инфармацыяй.2)Рацыянализм-выключная роля належыць тльки розуму.Рацыяналисты адэначыли здольнасць абстракцыйнага здумлення ствараць адны абстракцыи на аснове других-правила чыстага розуму, прызнавали имманентнасць чалавечага Розуму-ён здольны самастойна са сваих унутраных магчымасцей прадуцыраваць новыя думки.Да пачуццёва-рацыянальнага адносяцца миф,рэлигия,акультызм,медытацыя.Акультызм-уяуленни аб прыхаваных,аб анамальных силах у космасе,у чал целе.Медытацыя-дасягаецца праз абстрагаванне ад знешних фактарау и за кошт цялеснай расслабленасци.
49)Навука як спецыфичны тып пазнання
Навука характарызуецца з 3 важнейшых вымярэнняу:А)-Спецыфичны вид пазнавальнай дейнасци, яки адрозниваецца ад штодённага мастацкага и филасофскага пазнання;Б)-выкладеная на спецыяльнай мове систэма абгрунтаваных ведау;В)-асобны сацыяльны инстытут(арганизацыя навуки,яе финансаванне,сацыяльныя патрэбы).Навука не абмяжоуваецца пазнаннем тольки тых абьектау, якия зафиксаваны у практычнай сферы.Яна даследуе и тыя абьекты,якия могуць знайсци прымяненне у будучыни.Напр, тэарэтычнае вывучэнне у физ наву цы прывяло да адкрыцця законау атамнага дялення,якия заклали аснову для зьяулення атамных эл станцый.У межах чалавечай гисторыи и культуры параллельна з навуковыми ведами ствараюцца розныя альтэрнатыуныя падыходы и праграммы:1)Паранавука-вучэнни,якия иснуюць и развиваюцца за межами и идэалами навуковай рацыянальнасци, Але адначасова звязаны з навукай па пэунай праблематыцы;2)Этнанавука-Н,якая выступае як прадукткалектыунага народнага вопыту.Иснуе у бесписьменнай ф-ме и захоуваецца асобными группами и кастами грамадян;3)Протанавуковыя веды-веды,якия уяуляюць першасныя ф-мы асэнсавання рэальнасци,кали яшчэ адсутничаюць якия-н. тэорыи;4)Дэбиантныя веды-навука,якая адхиляецца ад агульнапрынятых эталонау,нормау,крытэрыяу навуковасци(физика пач20ст выступала у якасци такой навуки).
53).Філасофія тэхнікі
Тэрмін тэхніка сустракаецца жо у працах Платона і Арыстоцеля  сувязі з аналізам імі прадмета створаных чал.Выражэнне філ тэхнікі упершыню было выкарыстана ням філ Каппа.Тэрмін тэхніка  яаксці паняцця утрымлівае 2 сэнса:а)абазнач арудзе і інструменты працы,якія ствар чал дзеля уздзеяння на акаляючае асяродзе.б)гэта сістэма навука і узровень майстэрства.Тэхніка у адрозненні ад прыроды заседы ствар чал.У інтарпрытацыі Каппа чал свар штучную прыроду,якая есць працяг чал арганізма.У гістор філ традыцыйна вяліся спрэчкі адносна тэхніка-сімвалічнага быцця чал.У адносінах да філ тэхнікі існуе вялікая колькасць варыянта:1)натуралістычны падыход .Чал у адрозненні ад інш жывых істота не хапае спец органа,якія забяспеч б яго існаванне.2)волевая інтэрпрытацыя тэхнікі .Чал рэалізуе праз артэфакты сваю волю да улады над прыродай і інш людзмі.3)прыродна-навуковы падыход.Тут тэхніка разгляд як прыкладная навука  ва сей яе дакладнасці.

52). Тэхнагенная цывилизацыя.
Паняцце цывілізацыі ахоплівае шмат якія сэнсы, але сярод іх ёсць тры асноныя:
1)цывілізацыя--гэта пашырэнне"другой прыроды" г. зн. прырост створаных чалавекам прадмета і працэса, якія забяспечваюць ягонае выжыванне  прыродзе. Сюды адносяцца тэхніка-тэхналагічныя інавацыі кшталту: вынаходніцтва кола,паравой машыны і г. д, а таксама стасункі паміж людзьмі: пісьменства ,палітыка,грошы, правы чалавека і г. д.
2)цывілізацыя--сістэмнае бачанне грамадства са спецыфікай ягонай культуры, маральных каштонасцей, сацыяльных адносін. Такое разуменне цывілізацыі дазваляе прызнаваць яе шматварыянтнасць:аграрная і індустрыяльная; славянская і заходнеерапейская. У такім падыходзе цывілізацыя і культура не супрацьпасталяюцца паміж сабою.
3) цывілізацыя і культура супрацьлеглыя паміж сабой. У такім падыходзе пад цывілізацыяй разумеюцца тэхналагічныя і тэхнічныя вынаходствы, а пад культурай духонасць чалавека(мова,мастацтва, жыццёвы клад,сям"я.) Пагэтаму лічыцца, што прагрэс у сферы тэхнікі і тэхналогіі не прыводзіць атаматычна да маральнага прагрэсу, а можа выклікаць дэградацыю і,нават, смерць культуры.
На сенняшні дзень найбольш прымальным уяляецца другі тып  якім цывілізацыя і культура суіснуюць як нейкі суцэльны сацыяльны арганізм
Два тыпы цывілізацыйнага развіцця.
--традыцыяналісцкі тып цывілізацыі У аснове якога знаходзяцца культуры Індыі,Кітая ,Антычнасці, ерапейскага Сярэднявечча . Традыцыйныя культуры ніколі не ставілі сваёй мэтай ператварэння зямнога жыцця, панаванне чалавека над прыродай.
--заходняя ці тэхгагенная цывілізацыя пачала фармавацца  Заходняй Еропе ѕ 14--15 ст. пад час Рзнэсансу,Рэфармацыі,Асветніцтва. Тут чалавек прызнавася як дзейная істота, якая супрацьстаіць прыродзе і якая імкнецца ператварыць яе і падпарадкаваць сабе.Тэхнагенная цывілізацыя прызнае актыную суверэнную асобу. У традыцыйных культурах чалавек ключаецца  строга вызначаныя сямейна--кланавыя, каставыя, саслоныя адносіны, а  тэхнагеннай цывілізацыі сцвярджаецца ідэал свабоднага
·чалавека, які можа ключацца  самыя розныя сацыяльныя супольнасці Тэхнагенныя цывілізацыя, адразу з знікнення пачынаюць актына здзейнічаць на традыцыйныя грамадствы і культуры, змушаючы іх відазмяняцца. Напрыклад,працэс даганяючай мадэрнізацыі якія вымушаны выконваць традыцыйныя грамадствы пад ціскам тэхнагеннай цывілізацыі.
8). Філасофія старажытнай Індыі
У культуры Індыі выкарыстоваецца логіка, у якой няма "закона выключэння трэцяга". У гэтым выпадку ужываюцца выказванні кшталту "чалавек і добры і благі". Індыйская філасофія звяртае вагу на індывідума,  той час, як кітайская на грамадства  цэлым. Пачатак індыйскай філасофіі ідзе ад святых кніг, якія называюцца "Веды" (ІІ тыс. да н.э.) Веды -- звычкі, вераванні індаарыя, якія афармляюцца  асобных гімнах. Веды дзеляцца на чатыры часткі, галоная і самая старажытная з іх -- "Рыгведа" -- прысвечана тлумачэнню паходжання сусвету, баго, душы. Самай філасофскай з усіх частак Веда з'яляецца "Упанішады", у якой упершыню робіцца спроба філасофскімі сродкамі пранікнуць у мікракосмас (чалавека) і  гэтак званы вялікі космас, які  Індыі называся Брахман -- гэта быццё, гэты вышэйшы пачатак, гэта Абсалют.Упанішады (санскрыт -- сядзенне вакол настаніка,) -- гэта тлумачэнне таемнага, унутраннага сэнса Веда.
У індыйскай філасофіі вялікая вага надаецца душы,  аснове якой прысутнічае дыханне, як сувязь паміж прыродным і духоным. Галонай мэтай індыйскай філасофіі з'яляецца дасягненне чалавекам вечнай заспакоеннасці як пры жыцці так і пасля смерці.
Ідэі Веда нашлі сваё праяленне  буддызме -- рэлігійна-філасофскай канцэпцыі, якая знікае  6-5 ст. да н.э. У аснове буддыйскай канцэпцыі чалавека ляжыць ідэя ператварэння жывых істота.
Філасофскія школы Індыі:1)Іёга (санскр. - парадак, развагі, сугляданне) -- гэта духоны стан, калі душа злучаецца з Брахманам, з абсалютнай духонасцю. Іёга прадугледжвае тры шляхі вызвалення чалавека:а) працэс пазнання;б) эмацыянальнае далучэнне да Брахмана;в) актыныя дзеянні.
2)Чарвака -- матэрыялістычнае вучэнне старажытнай і сярэнявяковай філасофіі. Чарвака адмаляе ведыйскае палажэнне аб існаванні Брахмана і брахманісцкі закон кармы як асновы маральнасці. Яна прызнае існаванне толькі зямнога свету, у якім з спантаннага злучэння чатырох першаэлемента (зямля, вада, агонь і паветра) утвараецца сё, што ёсць.



























60).ПРАГМАТЫЗМ
Слова “прагма” паходзіць з лаціны і  перакладзе азначаекарысць,справа, дзеянне. Пагэтаму прагматызм называюць яшчэ філасофіяй дзеяння; філасофіяй матора; інструменталізмам. Прагматызм пача афармляцца  філасофскі напрамак у 19ст.,  краінах Заходняй Еропы, але найвышэйшага свайго развіцця дасягае  20ст.,  ЗША і прызнаецца,  неафіцыйным плане,  якасці амерыканскай нацыянальнай ідэі. Пачынальнікамі з’яляюцца амерыканскія філосафы Уільямс Джэмс(1847-1910), Чарльз Пірс (1839 -1914), Джон Дзьюі (1859 -1952). Прагматызм звінавац сю папярэднюю філасофію  яе суглядальнасці. Галоная задача філасофі-- даваць людзям практычныя парады-- рэкамендацыі, а не абстрактныя развагі. Галоны герой прагматызма -- дзялец, энэргічны, валявы чалавек, які прасякнуты духам індывідуалізма і эгаізма. Мэта жыцця чалавека-- матэрыяльны дабрабыт, багацце і шчасце. У практычных дзеяннях, чалавек павінен кіравацца толькі інтуіцыяй, інстынктам, бо калі дога разважаць, то можна прагадаць свой шанс. У цэнтры вагі прагматызма знаходзіцца чалавек, не як пазнаючая істота, а толькі, як ацэньваючая , валявая, карыслівая. Гэтым самым прагматызм замяняе гнасіялагічнага суб’екта  ацэньваючага, зацікаленага. Першы імкнуся да веда саміх па сабе; другі імкнецца да веда, якія забяспечваюць практычны поспех. Ісціна, паводле прагматызма,-- гэта толькі карыснасць нейкіх думак, дзеяння чалавека. З гэтага вынікала, напрыклад, што  бізнэсе трэба не столькі ведаць сваю справу, разбірацца  ёй, колькі мець здабыць з яе карысць. Выснова: се веды, якія выкарыстоваюцца  практычнай сферы неабавязкова павінны быць ісцінымі. А гэта прыводзіць да суб’ектывісцкай інтэрпрэтацыі ісціны, дзе сціраецца мяжа паміж ісцінай і хлуснёй.
Такім чынам, прагматызм заснаваны на наступных палажэннях:
а). на замене гнасіялагічнага суб’екта ацэньваючым.
б).пазнаннеспроба вырашыць якуюнебудзь праблему  канкрэтнай сітуацыі.
в).чалавек робіць з вопыту тую рэальнасць, якая яго задавальняе.
Ч. Пірс, як філосаф, матэматык, хімік, астраном сцвярджа, што пазнаннегэта не пераход ад няведання да веда, а гэта пераход ад сумнення да веры. Напрыклад, чалавек сумняваецца  тым ці рухаецца сонца па небу, але спрымаючы гэтую з’яву часта, ён пачынае проста верыцць, што сонца зыходзіць, рухаецца і садзіцца і гэта лічыцца неаспрэчнай ісцінай. Гэтым сцвярджаецца, што ісціны ствараюцца самімі людзьмі. У дадзеным прыкладзе, ісціну аб руху сонца, знаходзіць сам чалавек: яму боьш камфортна так думаць,а не разглядаць складаны астранамічны малюнак сонечнай сістэмы.
Значыць, прыярытэтным з’яляецца не той від пазнання, які больш выразна адлюстройвае “прыроду рэча”, а той які дазваляе атрымаць лепшы практычны вынік. Пагэтаму, згодна Дз’юі, перажыткам з’яляецца традыцыйны погляд, што навука  пошуках ісціны мае якія-- небудзь прывілеі перад рэлігіяй, казкамі, міфамі.
Метад даследвання  прагматызме: навука і рэлігія.
Прызнаюцца чатыры метады:
а) метад упартасці ці рэлігійнага фанатызму. б). метад атарытэта.
в) апрыёрны метад. г). навуковы метад.
Усе гэтыя метады існуюць не для пошуку рацыянальных веда, а толькі для абгрунтавання веры. Ч. Пірс прыроніва навуковы метад, якім карыстаецца навука да метаду рэлігійнага фанатызму. Навука пры дапамозе эксперымента, тэорый, доказнасці прапануе паверыць, напрыклад, у тое, што прырода мае пачатак свайго існавання, ці,наадварот, яна існуе вечна. І гэтыя палажэнні немагчыма даказаць, а  іх можна толькі паверыць. Пагэтаму фундаментальны пастулат навукі, таксама як і рэлігіі заснаваны толькі на веры, якая  любы момант будучыні можа пахіснуцца.
Прагматызм не прызнае усемагутнасці бога, але прызнае карыснасць для чалавека самой ідэі бога.
У. Джэмс сцвярджае, што людзі, не прызнаюць і не разумеюць бога, а яны толькі карыстаюцца ім. Для чалавека самае галонае, каб у патрэбны момант, бог мог апынуцца з чалавекам і прыдаць яму сілы. Прагматызм ніколі не сцвярджае, што бог рэальна існуе, а прызнае, што  чалавека існуе толькі рэлігійнае пачуццё, а калі так, то кожны чалавек у той ці іншай сітуацыі шукае бога.

18) Вучэнне Арыстоцеля аб форме и матэрыи
У тэрмин форма Грэки укладвали сэнс: тварэнне з ничога’. Паводле Арыстоцеля любы физ. прадмет складаецца з двух момантау:
1)з матэрыи або матэрыялу-физ. сутнасць прадмета.
Нешта для пачуццёвага успрымання.
2)з формы-идэальнай сутнасци прадмета, якую можна разумець тольки рацыянальна т.е.розумом а не пачуццём.
Форма гэта нябачная але вельми актыуная частка прадметау.
Арыстоцель ставиць пытанне –што зьяуляецца формай и адкуль яна бярэцца. Прыклад: з глины можна зрабиць шар яки будзе адзинствам глины як матэрыи и шарападобнай формы. Адсюль Арыстоцель робиць выснову што кожная матэрыя мае магчымасць(патэнцыю) ствараць розныя формы.
19)Першарухавик.Узаемасувязь прычыны и формы.Физика Арыстоцеля.
Арыстоцель личыу што увесь свет ствараецца першарухавиком ци самай высокай формай. И Ён уводзиць паняцце энергии у якое закладвае сэнс пераходу ад патэнцыяльных магчымасцей да рэальнага иснавання. Гэты
працэсс ен называе энтэлехия. Паводле Арыстоцеля иснуюць 4 виды прычын:
1)матэрыяльная-прысутничае у самим физ. матэрыяле
2)фармальная-прысутничае у аснове узникнення нейкай дакладнай формы
3)дзейсная-дзякуючы гэтай прычыне иадбываецца дзеянне, матэрыял набывае адпаведную форму(праца, скульптура)
4)мэтавая-мэта и ёсць прычына любога працэссу
Арыстоцель пиша што стваральникам мэты у прыродзе зьяуляецца эрас-адначасова дзицця багацця и беднасци.
Таким чынам эрас ёсць тольки жаданне а не само валоданне.
Вяликую увагу Арыстоцель выдзяляу прыроднай филасофии якая называлася фюзис’. Физика Арыстоцеля пачыналася з прызнання парных супярэчначцей и их злучэнняу наступным чынам:
1)цёплага з сухим(агонь)
2)цёплага з вильготным(паветра)
3)Халоднага з вильготным(вада)
4)Халоднага з сухим(зямля)
Актыуныя элементы: цяпло, холад
Пасссиуныя: вильготнасць, сухасць
Акрамя 4 класичных першастыхий Арыстоцель прызнае и 5ую першастыхию эфир.
20)Схаластыка. Филасофия Аугустына.
У филасофия антычнасци пачыная з 4 ст.н.э. зьяул.
схаластычныя традыцыи. Яны маюць такую назву у силу таго што усё схаластычнае успрыняцце ф. зводзилася да завучвання пэуных хрысцианских палажэнняу у невяликай пераапрацоуке и гэта рабилася пад час навучання у школе(ад лац.’схола’ – школа, навучанне).
Схаласты на першы план ставили Бога а усё астатняе-выники яго дзейнасци. Абгрунтоуваючы иснаванне Бога схаласты развили логику як навуку и як систэму доказнасци.
Ф.Аугустына-узяушы за аснову тэорыю аб першарухавику Аугустын пашырыу яго хар-ки и унёс значны уклад у идэю иснавання Бога. Ён личыу што зразумець иснаванне Бога немагчыма, можна тольки у гэта паверыць. Паводле Аугустына есць наступныя варыянты асэнсавання веры у Бога:
1)ВЕРЫЦЬ КАБ ЗРАЗУМЕЦЬ- вера у бога иснуе для таго каб зразумець сутнасць усяго иснуючага. Гэтым Аугустын хоча паказаць што чалавечы розум самастоина не здольны дайсци да самага элементарнага пазнання
2)ВЕРУ ТАМУ ШТО АБСУРДНА-чалавек шмат якия зьявы личыць абсурдными, у першую чаргу тыя якия не укладваюцца у логику чалавечага жыцця, а на самой справе гэта ёсць тольки Божая таямница.
3)ВЕРЫЦЬ КАБ ПРЫЗНАВАЦЬ ИСНАВАННЕ ЧАСУ-
Кали чалавек спадзяваецца на свой розум, то ён не можа абгрунтаваць рэальнасць моманту цяперашнега часу, Аугустын прызнавау, што час можна падзялиць на 2 частки-прайшоушы и будучы. Памылковыми зьяуляюцца думки аб иснаванни цяперашняга часу.
28) Сац-пал и тэарэтычныя прадумовы марксисцкай филасофии.
У аснове узникнення марксисцкай фил знах 3 прычыны:1)класавая барацьба 2)навуковая рэвалюцыя 3)тэрэтычныя крыницы(распрацоуки у дамарксисцкай фил,сац,палитэканомии)
1)клас барацьба У межах класавай бар. на узникненне марксизма пауплывали наст падзеи 19ст: а)пауст рабоч фр г.Лиёна(1834)
б)паукст ткачоу у силезии(1835-37) в)чартысцки рух чартызм-хартыя аб’яднанне,
яки паклау пачатак прфсаюзнага руха у Англ(1830-40) 2)навук рэвалюцыя а)сяр 19ст была адзначана тым што ням прырод-цы Майер и Гельмгольц+англ Джоуль сфармуляв
з-н зберажэння и ператварэння энергии,што энэргия иснуе вечна и не мае якую-неб. творца и яна николи не закончыцца а тольки перах з адной формы у другую.Марксизм замяняу катэгорыю Бога на кат энэргии,чым абгрунтоувау непазбежнасць и адзинаправильнасць атэизма б)ням прыродазнауцы Шванн и Шлэйдэн ствар у гэты час клеткавую тэорыю,паводле якой клетка з’яул.асновай будовы и развицця усих арганизмау и чалавека.в)англ Дарвин сфармулявау закон развицця прыроды.
3)тэарэтычныя вытоки марксизма.Марксизм як фил узник на аснове анализа тэарэтычных разважанняу якия были у дамарксисцкай фил, сац, палитэканомии. Маркс и Энгельс крытычна пераасэнсавали спадчыну сваих папярэдникау:
--ням класичную фил
--англ буржуазную палитэканомию
--франц утапичны сацыялизм






29) Асноуныя катэгорыи марксизма
Марксизм стварыу уласную систэму фил-ких катэгорый:1)грамад.- эканамичная фармацыя:
ГЭФ-сукупнасць мат и дух узроуняу у развицци грам.Грам у сваим развицци праходзиць 5 фарм:
1першабытнаабщынная,2рабауладальницкая,3феадальная,4капитал-я,5камунистычная.Грамадства пераходзиць ад менш арганизаванай фармацыи да больш(прынцып паступальнасци)-гэта и ёсць грам прагрэс.Што тычыцца камунизму то гэтая фармацыя з’яул сама-мэтай развицця усёй чал гисторыи.2-3-4 ГЭФ грунтуюцца на ипрватнай уласнаксци,и капитализм як найбольш ьвысокая ГЭФ тэхнична и сацыяльна падводзиць чалавека да капитализма 2)дыктатура пралетарыята Маркс и Энгельс личыли што абавязковай мовай пабудовы капит з’яул сила пралетарыята.Прагрэсиунасць пралетарыяту праяул у тым што ён не эксплуататарски клас.Падчас сваёй улады пралетарыят павинен ствараць нов мараль,якая грунт. на прынцыпе «хто не працуе той не спахжывае»3)класы и класавая барацьба клас барацьба адбываецца у силу таго што интарэсы розных класау не супадаюць.Усе класы бурж грам дзеляцца на антагамистычныя и неантагамистычныя.Памиж антагамистычными класами иснуюць нявырашаныя супярэчн якия могуць быць развязаны тольки праз сац рэвалюцыю.Неантагамистычныя класы-класы у яких адсутничаюць супярэчнасци.Напр пралетарыят и сялянства.Пралетарыят ва умовах бурж грамадства вядзе сваю барацьбу у 3 формах: палит,экан,идыялаг.Класавая барацьба якую праводзиць рабочы клас ппрыводзиць да дыктатуры а яна у сваю чаргу –да камунистычнага грамадства
30) Быццё як филасофская катэгорыя
Катэгорыя быцця ци антылогия з’яуляецца адной з самых галоуных у любой фил.Гэтая катэгорыя мае даунюю гисторыю. 1) еурапейская антычная традыцыя тлумачэння быцця.Грэчаски фил Парменит для тлумачэння быцця выкарыстау схему: быццё гэта усё тое што иснуе а небыццё гэта усё тое што неиснуе. 2)быццё у сярэдневяковай фил. Схаласты личыли што иснуе тое што иснуе нязменна т.е. для их нязменным з’яуляецца тольки Бог. 3)суб’ектыуна-идэялистычнае разуменне быцця. Найбольш выразна яна прадстаулена у филасофии Бэркли.Ягонае разуменне быцця прадстауляецца наступным выказваннем: Быць значыць быць успрынятым. 4)матэрыялистычнае(марксисцкая традыцыя) тлумачэнне быцця. Тут прызнаецца што першаснае прыроднае быццё г.зн. прырода иснуе сама па сабе без якога-неб стваральника.
39)Тыпалогия рэальных прасторау.
У сучасны момант прызнаюцца 4 тыпы реальных прасторау:
1.Суветная прастора.Кали дапустить думку што сусвет зйяуляецца адзиным,то неабходна за абавязковасцю прызнавать,што адзинай зйяуляецца и прастора.
2.Матэрыяльная прастора. Так як кожны прадмет мае уласную форму руху,то гэты ж прадмет утрымливае унутры сябе и уласную прастору.
3.Перцэптуальная прастора.(перцэпцыя з лат. летуценни, фантазии)Тыповым узорам перцэпцыи прасторы зйяулюецца прасторавыя параметры и суадносины памиж прадметами падчас снобачанняу,фантазии, галюцынацый.
4.Идыальная прастора.Поруч з вышей узгадаными прасторами як формами рэальнасти иснуе таксама идыальная прастора.Упершыню идыальная прастора была аписана Платонам.У новы час идыальная прастора асэнсоувалася Анры Пуанкарэ.Паводле яго прастора анталагична (прыродна)не иснуе,але яна иснуе тольки гнясиялагична (пазнавальна).
40)Свядомасть. Варыянтнасть яго тлумачэння.
Пытанне свядомасти разглядаюцца физиялогияй , психалогияй , кибернетыкай ,але наибольш абагуленнае и самае шырокае уяуленне аб свядомасти прысутничае у филасофии.У гисторыи филасофии иснують некальки супратьлеглых канцэпцый тлумачэння свядомасти.
1.У нутры матэрыялизма иснують наступныя канцэпцыи разгляду свядомасти:
- вульгарный матэрыялизм. Тут личылася што чалавечая свядомастть у цэлым выпрацоуваюцца па аналогии таго як жоуть выпрацоуваецца пячонкай.
- гилазаизм. Тут личылася што свядомастю надзелены не тольки чалавек, але и усе жывыя истоты и нават физичныя прадметы.
2.Идыялизм дае тлумаченне свядомасти у 2-ух варыянтау:
- аб’ектны идэализм абгрунтоувае ,што свядомасть ,думки чалавека иснують сами па сабе и яны не залежать ад чалавека.
- суб’ектны идэализм прызнавау што свядомасть ствараецца субектам.
3.Дуализм .Тут личыцца што матэрыя и свядомасть иснують адначасова, паралельна и незалежна адна ад другой и тольки выпадкова могуть узаемна каардынавацца, супадать.
41) Дыялектыка и яе прынцыпы
Сакрата: дыялектыка-гэта метад пры пошуках исцины праз супярэчливыя думки и разважанни. Дыялектыка выяуляе найбольш агульныя сувязи и адносины памиж прадметами, фиксуе моманты супрацьстаяння унутры прадметау, памиж ими.Д. Бывае Абьект. Д-систэма сувязяу, адносин, супярэчнасцей, якия иснуюць рэальна у прыроде и грамадствах.Субьект. Д-адлюстраванне у чал интэлекце и памяци абьект. Д.Прынцыпы дыялектыки:1 узаемасувязи: Узаемасув. иснуе памиж усими прадметами на макра- и мегаузроуни.Сувязи бываюць:А)Унутраныя. Яны иснуюць памиж структурными элементами, якия утвараюць дадены прадмет.Б)Знешния сув.-адносины памиж прадметами.Унутр сув зауседы больш устойливыя.
2. Развицця.Ва усих прадметах усё рухаецца, зникае, узникае, пераутвараецца.Тлумачэнни пр. Развицця:
А)Найбольш пашыр.:Р.-рух ад прастога да складанага-паступальны прагрэс.Б)Р.-зменливасць увогуле.У паняцце Р. уключ моманты прагрэсу и рэгрэсу


55)Экзістэнцыялізм: быццё сапраднае і несапраднае.
Тэрмін экзістэнцыя у перакладзе азнач. існаванне, пры гэтым пад існаваннем разумеецца толькі існаванне унутр. свету чалавека.Гэта філ. узнікла у Герм. пасля 1 сусвет. Вайны (прадстан. Хайдэггер і Ясперс) . Значыць экзіс. гэта іррацыянальная філ., якая не апілюе да сілы чалавечага розуму , а шукае нейкія іншыя падыходы.
1.Несапраднае быццё.Паводле экзіст. у любы час сучаснасці з усімі яе хлопатамі, жаданнямі , спакусамі, патрэбамі закрывае ад чалавека скіраванасць яго да ласнай смерці. Пагэтаму пры несапр. быцці чал. дзейнічае як нейкі звычайны фізічны прадмет , значыць чал. успрымаецца толькі па аналогіі з інш. людзьмі.
2.Сапраднае быццё. Гэта сведамленне непазбежнасці смерці. Усвядомешы непазбежнасць смерці чалавек па новаму можа глядзе на сваё прызначэнне  дзеянні,  зямным быцці


50)Логика развицця сацыяльнай филасофии.
сацыяльная филасофия-частка филасофии,у якой разглядаюцца праблема чалавека у яго индывидуальнасти, а таксама разглядаецца грамрдства у цэлым.
Напрамки развиття филасофии:
1.Сацыяльны идыялизм:Грамадства разумеецца як нейкая механичная суша людей,а не як суцэльны арганизм.У филасофии Гейгеля сцвяржаецца,што якую-небудь систэмнасть у грамадства можа прынести Тольки абсалютня идэя.
2.Геаграфичны дэтэрминизм:( дэтэрминизм з лат.-прадвызначать)Склался думка што развиццё чалавечыства залежыть ад климатычных умоу. Геаграфичны дэтэрминизм дапамагае убачыть залежнасть чалавека ад клим. умоу.
3.Гистарычны матэрыализм: Для тлумачэння и анилиза марксизм выкарыстоувае грамадскае быццё(умовы и законы жицця людзей) и грамадски светапогляд(сист. пачуццяу,поглядау,идэй,якия адлюстраувають гр. жиццё).Грамю.свядомасть праякляецца у формах палитыки,марали,права,рэлиги.
4.Тэхницызм: асновай и рухавиком грамадства зйяуляецца классавая баратьба.У анове развицця прысутничае тэхника,якая вызначае уравень жыцця.На аснове тэхничызма,як фил. напрамка складае тэхнекратыя,т.е. усе пытанни,права,марали неабходна разглядать з пазицый тэхники.
51).Грамадства як систэма (фармацыйная и цывилизацыйная мадэль)
1)Фармацыйная мадэль
Гистарычны прагрэс разгляд. як узыходжанне ад адной фармацыи да др. пры гэтым фармацфыи размяркоуваюцца
па храналагичнаму парадку.
Парадыгма фармацыи аперыруе такими паняццями як лад вытворчасци, клас. б барацьба.
2)Цывилизацыйная мадэль
Гистарычны тэрмин ”цывилизацыя” фармавауся и асэнсоувауся у 3-ох варыянтах: а) франц. разуменне цыв.
Паняцце цыв. з’яв. у 18ст. у працах Вальтэра,Гольбаха.Асноуными паказчыками цыв. тут личылася ветливсць,
карэктнасць,рацыянализм.Пагэтаму у франц. разуменни цыв. была шчыльна звязана з элитарнасцю.
а)англ. разуменне цыв.Тут цыв развивалася у инш напрамках.Пагэтаму у разуменни цыв англичане укладвали сац уладкаванасць чал ,дабрабыт и здароуе людзей.
а) ням. разуменне цыв.Тут личылася што у любы момант иснуе вял. колькасць цыв.,але усе яны могуць узникн.тольки у вынику дэградацыи культуры
Асноун. прадст. гэтай канцэпцыи з’яул. О.Шпэнглер,А.Тойнби перспектыуными па их личылися тыя цыв.,якия здолели пауплываць на шматликия народы
55).Прыродныя асновы грамадскага жыцця. Пасіянарнасть.
Прырода гэта увесь фізічны свет за выкл.
чал. грам-ва.Грам-ва-адасобленая частка прыроды і у той жа самы час пастаянна з ёю звязана.Вылучаюць дзве крайнія супрацьлеглыя канцэпцыі:а)прырода разгл-ца выключна якм нейкі хаос,як сістэма стыхійных сіл.б)у прыродзе усё сістэмна і тут пануе разумная заканамернасть.
У сярэднявеччы прыр і чал. разгл як божае тварэнне.Тут адзінства ужо адсутнічае:чал. надзелены духоунасцю і супрацьпастауляецца нізкай і грахоунай прыродзе.
Пасіянарнасць у тлумачэнне гіст з’явау кіруецца прызнаннем факта вывяржэнні біясферы.Пасіянарыі веЖльмі тонка фіксуюць і улоуліваюць касмічныя змяненні і робяць гэт. касм. уздзеянні праграмай свайго жыцця.Пасіянарыі перадаюць іншым людзям свае перакананні,марльныя нормы,узоры паводзінау.Пасіянарнасть так шырока распаусюджваецца у нутры старога этнасу,
што ён дэградуе і разбураецца,а на яго парэштках узнікае новы этнас.
















61) Филасофская думка Беларуси.
У філасофскай думцы ВКЛ догі час панавалі філасофска-тэалагічныя формы свядомасці. Гэта было звязана з рэальным становішчам рэлігіі і царквы, а таксама са спецыфікай рэфармацыі і контррэфармацыі  ВКЛ, пад час якіх узмацняліся плывы заходнеерапейскіх традыцый на філасофскую думку айчыннай гісторыі.
У адраджэнскай філасофіі ВКЛ выразна вулучаюцца тры перыяды:
1).Ранняе Адраджэнне (16 ст.).
2).Філасофская думка эпохі Адраджэння і Рэфармацыі (друг. пал. 16 ст.).
3).Позняе Адраджэнне і Контррэфармацыя (17-18 ст.ст).
Францыск Скарына (1490-1551) -- першадрукар, асветнік, гуманіст, доктар медыцыны. На працягу 1517-1519 гадо надрукава 23 кнігі Бібліі і зрабі да іх свецкія каментары. На самае вострае пытанне "ці створаны свет Богам, ці ён існуе спрадвеку?", Скарына адказва па--хрысціянску. Разам з гэтым Скарына супасталя хрысціянскае вучэнне аб стварэнні свету з "нічога" і высновай Арыстоцеля "з нічога нішто не можа знікаць". Ідэал Скарыны -- чалавек, які спалучае  сабе біблійную мудрасць і мудрасць філасофскую.
Сымон Будны (1530-1593г.г.) -- адзін з ідэёлага антытрынітарызму, радыкальнай плыні беларускай Рэфармацыі, якая крытычна ставілася да дагмата аб святой траякасці Бога (бог-айцец, бог-сын і бог-дух святы). С.Будны прапагандава вяршэнства розума над верай, тлумачы цуды Бібліі як абумоленыя прыродай падзеі, адмаля безсмяротнасць душы і існаванне замагільнага свету. У пытаннях пазнання ён прапагандава прынцып сумнення, паводле якога чалавек не павінен прымаць на веру нічога, і тым ліку і рэлігійныя тэксты, так як і  іх могуць быць памылкі. Індывідуальны чалавечы розум з'яляецца найважнейшым сродкам для пазнання, а чалавечыя веды знікаюць на аснове пачуццёвага вопыту.
Казімір Лышчынскі (1634-1689). Па светапогляддзе ён матэрыяліст. У трактаце "Аб неіснаванні бога" прызнаецца існаванне вечнай і бясконцай прыроды, якая развіваецца згодна з натуральнымі законамі без умяшальніцтва бога-стваральніка. Немагчыма сродкамі логікі даказаць быццё Бога, без пасылкі-аксіёмы, што бог існуе, як гэта рабілі  сярэднія вякі схаласты, у прыватнасці Тамаза Аквінат (Фама Аквінскі). Пагэтаму ілжывыя мудрацы-прарокі ашукваюць чалавека аб існаванні бога, а самі падабляюцца тым сляпым, якія хлусяць, што яны бачаць у цемры. Бог-- гэта стварэнне чалавечага розуму, вынік ягоных фантазій. За трактат " Аб неіснаванні Бога" К. Лышчынскі бы спалены на вогнішчы.
62).РУСКАЯ ФІЛАСОФІЯ 19-20 ст.ст.
1). развівалася  адрыве ад філасофскіх традыцый антычнай Грэцыі і Рыма, у той час як заходнеерапейская філасофія засёды адчувала сябе спадкаемцай і прадажальніцай традыцый Антычнасці. У сілу гэтага, ніколі не існавала суцэльнай сістэмы рускай філасофіі, а былі толькі асобныя філасофскія фрагменты.
2). руская філасофія існавала  нетрах правасланых традыцый, і яна разглядала сё не з абстрактна-філасофскіх падыхода, а з канкрэтных пазіцый правасланасці і расійскасці.
3). ёй уласціва антропацэнтрызм і сацыяльная скіраванасць. Чалавек як індывідум не адасабляецца ад іншых людзей, а аснову грамадства складае абстрактная катэгорыя "мы", якая абазначае непадзельнае адзінства..
4). калі для заходней філасофіі абавязковым з'яляецца пазнанне прадмета і сусвету, то для рускай галоным выступаюць сардэчныя перажыванні чалавека.
5). спецыфікай рускай філасофіі з'яляецца і тое, што філасофскія ідэі прысутнічаюць не  адмысловых філасофскіх сістэмах, трактатах, а  асноным у творах мастацкай літаратуры (Дастаескі Ф., Талстой Л.) ці  літаратурнай крытыцы(Пісара Д.)
У рускай філасофіі 19-пач.20 ст.ст атрымалі вядомасць славянафільства і заходніцтва, паміж якімі вяліся спрэчкі адносна будучыні Расіі.
Славянафілы: А.Хамяко (1819-1840),К. Аксака (1817-1860), П.Самарын (1819-1876) адстойвалі самабытны шлях развіцця Расіі. Яны ідэялізавалі дапятроскую Русь, крытыкавалі палітыку Пятра І  ягоных спробах ерапізацыі Расіі. Славянафілы вылучалі  якасці асновы Расійскай імперыі правасланасць, рускую народнасць і самаладдзе.
Заходнікі: П.Чаадае (1794- 1856), К.Кавелін (1818-1885) звязвалі развіццё і будучыню Расіі з прыняццём ёю традыцый Заходняй Еропы. У якасці духонага ідэала заходніка выступалі палажэнні каталіцкай веры,(святасць папы рымскага) якія, на іх думку, павінны мацаваць праваслае і ажывіць рускую гісторыю.
Філасофскі матэрыялізм у Расіі.
У Расіі 19-пачатку 20 ст.ст. існавалі два напрамкі матэрыялізма: антрапалагічны і тылітарны. Антрапалагізм вызнава М.Чарнышэскі (1829-1889г.г.), які лічы, што ся прырода развіваецца ад ніжэйшага да вышэйшага, а чалавек -- частка прыроды, пагэтаму месца для Бога  гэтай канцэпцыі адсутнічала. Утылітарны матэрыялізм Дз. Пісара (1840-1868г.г.) праводзі думку, што неабходна даследваць толькі вядомыя і карысныя для чалавека з'явы і працэсы прыроды, г.зн., чалавек павінен адносіцца да прыроды утылітарна (utilitas -- з лац. карысць, выгада).
Рэлігійная філасофія.
Уладзімер Салаё (1853-1900), Сяргей Булгака (1871-1944), Мікалай Бярдзее (1874-1948), Пётра Фларэнскі (1882-1937), якія адстойвалі ідэі саборнасці і сеадзінства. Пад саборнасцю разумелася адзінства людзей на аснове любові да Бога і аднаго чалавека да другога.Усеадзінства Ул.Салаёвым разумелася  трох праявах:
а) гнасіялагічным. як адзінства трох крыніц інфармацыі і веда: эмпірычнага (навука), рацыянальнага (філасофія) і містычнага (рэлігійнае сугляданне). Усё гэта спасцігаецца не  выніку пазнавальнай дзейнасці, а выключна праз інтуіцыю і веру. б) сацыяльна-практычным: адзінства дзяржавы, грамадства і царквы на аснове злучэння каталіцызма, пратэстанцтва і правасла'я.
в) аксіялагічным: адзінства трох каштонасцей (дабра, ісціны і прыгажосці).
60).ПОСТМАДЭРНІЗМ.
Сінонімы: постмадэрн, новы мадэрн, нэаавангард,
постцывілізацыя, пост поп-арт. Тэрмін постмадэрнізм уведзены ва жытак у 30-я гады 20ст. для абазначэння мастацкіх напрамка, якія прыйшлі на змену мадэрнізму. У 70-х г.г.20ст. постмадэрнізм замацоваецца  філасофіі, асабліва  французскай, і пача падвяргаць рэвізіі сю філасофію Новага часу, ці філасофію мадэрна, з яе навукацэнтрызмам і гуманізмам. Асноныя прадстанік--французскія філосафы: Мішэль Фуко(1926-1984), ЖакДэррыда(1930-2004), РычардРорці(г.н.-1931). У філасофскім постмадэрнізме прысутнічаюць элементы сіх плыня сучаснай філасофіі, якія папярэднічалі яму. Постмадэрнісцкая філасофія адасабляе сябе, як ад класічнай (антычнай, нямецкай), так і ад усіх напрамка сучаснай, некласічнай філасофіі (экзістэнцыялізм, нэапазітывізм і др.) і называе сябе постнекласічнай. Постмадэрнізм, удзяляе вагу толькі прыватнасцям і не прэтэндуе на стварэнне сеабдымнай філасофскай дактрыны. Асноныя рысы постмадэрна: фрагментарнасць, неакрэсленасць, плюральнасць, рэлятывізм, іранічнасць, адсутнасць атарытэта, інтэрпрэтыная поліварыянтнасць. Постмадэрнізм выражае глыбокае расчараванне сім папярэднім развіццём і навукі і тэхнікі, так як яны прывялі да цяжкасцей чалавечага выжывання. І гэта адбываецца  сілу таго, што працяглы час развівася культ навукі і тэхнікі; чалавекмадэрн веры  тое, што магчыма змяніць сё і падладзіць акаляючы свет пад свае, чалавечыя патрэбы. Але гістарычны час сведчыць, што і сусвет у цэлым і асобныя прадметы і з’явы ды і сам чалавек не паддаюцца адназначным апісанням і інтэрпрэтацыям; выключна ніхто і нішто не кладваецца  нейкія тэарэтычныя схемы. Любая інтэрпрэтацыя робіцца сумнінай і неадназначнай. Постмадэрнізм разумее і навуку і тэхніку і творчасць,”як адкрыцці, якія дано жо адкрыты”. Няма ніякай патрэбы, напрыклад, рабіць новыя адкрыцці  тэхналогіях, а неабходна па-новаму даваць ім інтэрпрэтацыі, не прызнаваць атарытэта у гэтай сферы і г. д.
Выкананне семагчымых спра, дзеяння, учынка адбываецца  форме сімулякра (дакладная копія, арыгінал якой ніколі не існава). Дзякуючы сімулякрам сціраецца мяжа паміж рэальнасцю і сімуляцыяй. Пагэтаму рэальнае падмяняецца толькі знакамі рэальнага і стварае гіперрэальнасць. Сімулякр(лац.--simulareпрытварацца) выцясняе сабою арыгінал, і робіцца важней арыгінала. Напрыклад, рэклама мае вельмі аддаленыя адносіны да рэальнага прадмета; купляючы прадмет, мы купляем не столькі сам прадмет, колькі ягоную рэкламу. Той хто прыкідваецца хворым, прэтэндуе на тое, што ён хворы;  рэальнасці, той хто сімулюе хваробу, не можа аб’ектына спрыняты ні як хворы, ні як здаровы. Дыснэйлэнд з’яляецца тыповай мадэльлю розных парадка сімуляцыі: ён існуе  жаданнях чалавека, што гэта і ёсць “рэальная” Амерыка, а рэальны г.Лос-Анджэлес з усімі ягонымі зямнымі праблемамі, з’яляецца проста сімуляцыей Амерыкі. Атрымліваецца, што рэальны Лос-Анджэлес з’яляецца нерэальна існуючым. У якасці сімулякра выступаюць каханне, праца, смерць, палітыка, хвароба, тэлебачанне і г. д. Сімулякры ва мовах тэхнагеннай цывілізацыі праглынулі сабой се прадметы, г.зн. рэальнасць  звыклым сэнсе слова.
Дэцэнтрацыя, яе сэнс заключаецца  тым, што  эпоху постмадэрна адмаляюцца се правілы і прынцыпы, якія прэтэндуюць на сеагульнасць, нязменнасць, татальнасць. Называецца гэта “мэтанарратывамі” ці мэтарасказамі. Да іх адносяцца навука, рэлігіі, свабода, тэхналогіі, рынак, эмансіпацыя, сацыялізм, капіталізм. Менавіта, яны прывялі да трагедый фашызма і камунізма. Але сё гэта не азначае, што се нарратывы павінны быць адкінутымі. Мікранарратывы(мікрарасказы) маюць права на жыццё. Гісторыя трактуецца, як мікрарасказы аб падзеях, як нарратыная гісторыя. З культуры адзінага з’яляецца культура шматлікага; так як знікае цэнтр, то знікае і апазіцыя яму; цэлае засёды слізвае і хаваецца за фрагментарнасцю. У выніку дэцэнтрацыі вобраз здумлення характарызуецца не з дапамогай паняцця “дрэва”, а з дапамогай паняцця рызома(трава, карнявішча,грыбніца),якая сцелецца па зямлі і дае шмат парастка, у супрацьлегласць “дралянай” структуры супрацьстаячых апазіцый: навуковае--ненавуковае; ісцінае--ілжывае. Рызома так уладкавана, што  ёй кожны парастак мае магчымасць перакрыжовацца з другім. Няма цэнтра, няма перыфірыі, няма выйсця, такая структура патэнцыяльна безмежная; прастора дагадкі--гэта прастора рызомы. У класічным філасофскім здумленні прысутнічае гвалтоная іерархія. Усе паняцці дзеляцца на пары: суб’ект--аб’ект; захад--усход; знешняе--унутранае; мужчыны--жанчыны. Адна з двух супрацьлегласцей “вядзе” другую, ці мае над ёй перавагі. Постмадэрнізм, з пазіцый плюралізма, сцвярджае, што нельга адрозніць адну з’яву ад другой, так як паміж імі існуе шмат адносін пераходнага віда.Такім чынам, тое што лічылася раней неістотным, маргінальным, робіцца цікавым, значным, важным. Постмадэрніст адчувае сябе нятульна, як у хаосе,так і ва ладкаваным космасе,  якім ён усё успрымае не больш, чым забабоны. Ён жада-бы жыць  тонкім памежным пласце паміж хаосам і космасам.
21)Филасофия адраджэння. Джардана Бруно.
Гэтая ф. яшчэ называецца ф. рэнесансу. Шырокае развиццё атрымала у перыходны перыяд ад сераднявечча да новага часу(14-16 ст.).Узникае думка што неабходна вяртацца да антычнасци ва усих сферах жыццядзейнасци. Адраджэнне гэта перыяд кали сераднявечча вычарпала сябе а новы буржуазны лад яшчэ не аформиуся. Дж.Бруно зьяуляуся доктарам филасофии. Галоунай мэтай яго филасофии зьяул. пазнанне и вывуччэнне прыроды. Праблемы суадносин прыроды и богаБруно разглядае з пазицыи пантэизму т.е. прырода –гэта и ёсць сам Бог. Бог знаходзицца не над прыродай а унутры яе. Бруно писау што у кожным прадмеце иснуе кропля агульнай сусветнай душы. Разглядаючы космас Бруно згаджауся з Каперникам што любая зорка можа разглядацца як цэнтр сусвету. Бруно адмауляу раздзяленне на зямное и нябеснае.
22)Филасофия новага часу.
Вопыина индуктыуны метад Ф.Бэкана
Ф. новага часу характэрызуецца занепадам аутарытэту царквы и аднычасова уздымам аутарытэту навуки. Яны адрозниваюцаа у наступным:
1)Навука карыстаецца интэлектуальными сродками и не абапираецца на дзяржаву
2)Навука не зьяуляецца суцэльнай систэмай
3)Навука дапускае сумненне адносна исцинасци сваих палажэнняу у той час як рэлигия вылучаецца сваёй непарушнасцю.
Разглядаючы працэсс пазнання Бэкан крытыкавау як вузких эмпирыкау якия недаацэньвали чалавечы розум так и рацыяналистау якия не звяртали уваги на пачуццёвае успрыняцце сусвету. У сваим вопытна-индуктыуным метадзе Бэкан сцвярджае, што чалавечы интэлект атрымливае пачатковую инфармацыю эмпирычна
т.е. пры дапамозе слыху и зроку, а потым ужо чалавечы интэлект здольны пераапрацоуваць першасную инфармацыю. Гэты працэсс называецца лагичным здумленнем.
23) Апрыярызм и працэсс пазнання у ф. Эмануила Канта.
Иснаванне нямецкай класичнай ф. прыходзицца на 18-19ст. Асноуными прадстауниками зьяул.
Эмануил Кант, Гегель, Феербах. Ёй прысутны высоки узровень у развицци усих ф-их пытанняу.
Нямецки ф-и матэрыялизм и идэализм зьяул. вершынями адпаведных ф-их напрамкау. На сённяшни дзень нямецкая класичная ф. увасабляе самы распрацаваны и самы вытанчаны варыянт ф.
У пазнанни сусвету Кант выкарыстоувае 2 паняцци – апрыорый и постпрыорый:
1)апрыорый-прызнанне таго што иснуе само сабой без якога небудзь вопыту.
2)постпрыорый- прызнанне исцины пасля доказу
якога небудзь вопыту.
Апрыярызм-азначае паводле Канта што иснуюць 2 формы пачуццёвасци-прастора и час. Кант раздзяляу усё иснуючае на 2 частки:
1)Свет зьяу(феномены)
2)Рэчы у сабе(ноумены)
1)-//- тое што можна зафиксаваць пры дапамозе пачуццяу
2)-//- прадстауляе сабой абьектыуную рэальнасць
Ноумен-гэта змест прадмета яки немагчыма зафиксаваць пачуццёва.
27) Метафизичнасць,разуменне рэлигии у спадчыне Феербаха
Феерб з’яул вяршыняй у развицци метафизичнага матэрыялизма.Асн. працы Ф: «Сутнасць хрысц.» «Аб адзиным усеагульн. и бязмежным розуме» «Думки аб смерци и бессмяротн.».Феерб.з’яул. пасляд. крытыкам фил и Канта и Гегеля.Ён адмауляу иснаванне рэчы у сабе и прызнавау вял. магчымасци чал.розуму и прачуццяу для пазнання.Адносна Гег Феер личыу што паняцце абсал идэи з’яул рауназначным паняццем Бога у хрысц.традыцыи. Мат-зм Ф-ха праяул.у прызнанни што прырода не мае як.-неб. творца и иснуе сама сабою и што Феер. цалкам адмауляе иснав. Бога. Идыялизм Ф-ха праяул.у тым што не прызнаючы иснав.Бога Ф-х тым не менш быу перакананы што чал як дух.истота робицца пры дапамозе рэлигийн.пачуцця.И яно дазваляе чал усведамл.сябе ч-кам. Па Ф-ху уся систэма адносин памиж людзьми можа рэгуляв.тольки любоую(хрысц.пастулат).
Ф-х не тольки адмауляу Бога але и прапаганд.яго у абноуленым выглядзе.Крытыка Ф-хам рэлигии пачын.з асэнсавання этымалагичнай сутнасци тэрминарэлигарэ(з ст.гр-сувязь,адносины)
Ф-х личыу рэлигийн пачуццё заснавана на ашуканствах и хлусни.Асн прыч иснавання паводле Ф-ха з’ял бездапаможнасць чал перад непадуладными яму прыр силами.
Галоун.прычынай рэлигии з’яул.имкненне чал да бессмяротн и менавита Бог гарантуе гэту бессмяротнасць.
31) Гисторыка-филасофскае разуменне матэрыи. Матэрыя и яе асноуныя уласцивасци.
Поруч з катэгорыяй быцця катэгорыя матэрыи з’яуляецца фундаментальнай у филасофским матэрыялизме,а таксама яна з’яуляецца аб’ктам крытыки з боку идэялистычнай филасофии. Згодна идэялизма матэрыя ствараецца и прадтрымливаецца нейким духам, некай идэальнай силай.И у межах матэрыялизма таксама иснавали самыя розныя уяуленни аб матэрыи.Гэтыя уяуленни замянялися у гистарычным плане.Ужо у антычнасти пад матэрыяй разумелися нейкия так званыя першарэчывы (зямля агонь паветра вада).Да пачатку 20ст матэрыялизм у якасци першаматэрыи прызнавау атам як самую дробную и недзялимую часцинку рэчыва.Дэмакратауски варыянт разумення матэрыи а асаблива першаматэрыи перапыниу сваё иснаванне тольки у вынику навуковай рэвалюцыи якая адбывалася напрыканцы 19-пач20ст.АдкрыццАдкрыцці фізікі вельмі моцна паплывалі на філасоскія яленні аб першаматэрыі.Менавіта у гэты перыяд узнік у філасофіі такі напрамак як “ фізічны ідыялізм ”,
які абгрунтава памяншэнне і знікненне матэрыі.

32-33)Филасофскае и прыродазнаучае разуменне матэрыи,яе структура и асноуныя характарыстыки.
На прыканцы 19-пач.20 ст. перад філасофіяй пастала двуадзінае пытанне: “Што такое матэрыя і што такое структура матэрыі ”.Пачынаючы ад грэка тыя пытанні лічыліся таемнымі.Адказваючы на пытанне што такое матэрыя грэкі мелі на увазе атам і прызнавалі што ен з’яляецца безструктурным.Такое разуменне было да пачатку 20 ст.Ленін адзнача што матэрыя есць толькі філасофская катэгорыя, якая выкарыстоваецца для абазначэння аб’ектнай рэальнасці.И у сучасны момант можна дапустить думку што иснують такия матэрыяльныя утварэнни аб иснаванни яких не сведчать нашыя пачуцци ти лагичныя разважанни,але тым не менш яны иснують.
Структура філасофіі:
1.Мікрасвет.Гэта зровень самых найдрабнейшых элементарных часцінак.
2.Макрасвет.Гэта узровень звычайных для чалавека велічыня.3.Мегасвет.Сюды адносяцца планеты , зоры , сузор’і. Назваць самую вялікую таксама немагчыма.
Асноныя характэрыстыкі матэрыі:
1.Бязконцасть матэрыі.Яна праяляется  вечнасті, неразрынасці і безперапыннасці.
2.Нестваральнасть і незамяшчальнасть матэрыі.Ніякіе рэчыва не можа знікаць бесслядона ці знікаць з нічога ,яно можа толькі пераходзіць з аднаго стану у другі.
3.Матэрыя невычарпальна.Матэрыя існуе заседы і сюды,але і нават самая найдрабнейшая часцінка не можа быць прызнанай такой ,а таксама немагчыма назваць самае вялікае матэрыальнае утварэнне.
43)Синэрггетыка и дыялектычная катэгорыя развицця
Паводле дыял усе прадметы и зьявы выступаюць узаемадейничаючы памиж сабой. Паводле Шрёдингера самаарганизуюцца не тольки жывыя истоты, але и неарганичныя прадметы и сусвет уцэлым.Синэргетыка-миждысцыплинарная навука, якая займаецца вывучэннем самаарганизаваных систэм(аутар-ням физ Хаккен). С. абапираецца на некласичную тэрмадынамику, якая мае справу тольки з адкрытыми систэмами. Пачаткам самаарганизацыи зьяуляюцца выпадковыя адхиленни систэмы ад пункту раунаваги-флуктуацыи.Пакольки систэма пастаянна узаемадейничае з акаляючым асяроддем, яны паступова узмацняюцца,старая структура разбураецца и утвар новая адкрытая систэма.Высновы:1)любы працэс развицця можа адбывацца тольки у адкрытых систэмах(Дяржава можа развивацца, кали яна звязана з инш дзярж).2)Флукт-гэта той пускавы механизм, яки скироувае далейшае развиццё гэтай систэмы.Тольки у адкрытых систэмах Яны здольны да разбурэння гэтых систэм.
45)Метафиз, яе сутн и асн ф-мы
М.-цэнтр. палажэнне любой филасофии, у яким прысутн. фундаментальн. фил пытанни и разделы аб быцци, матэрыи, свядомасци, чалавеку.(выкарыст А. Радосски).Метаф цалкам адмауляе развиццё. Формы М:
1)Сафистыка-равзваги, заснав на свядомым парушэнни законау логики(змешванне истотнага и неистотнага).2)Эклептыка- канцэпцыя, засн на адвольным выбары каардынат(выпадковае злучэнне разрозненных момантау).3)Дагматызм-абстрактны, пазагистарычны разгляд тэар и практ праблем(кали не бяруцца пад увагу ни месца,ни час).4)Рэлятывизм-аднабаковы разгляд абьектау, сусвету и чалавека(кируецца правилам «усё адносна»).5)Механицызм- успрымае рэальнасць,сусвет и чалавека, як нейки складаны механизм.6)Эвалюцыянизм- А)вуч Г.Спэнсара, яки перанёс палажэнни эвалюцыи(пераразмеркаванне рэчыва и руху у сусвеце) у жывых истотау на прадметы и зьявы. Б) эмэрджэнтызм-разглядае працэсы у прыроде, як нешта ирацыянальнае,недасягальнае да асэнсавання.
46)Филасофск разуменне исцины
Исцина у разуменни розных фил напрамкау:
1)Абьектыуныидэализм(Пифагор,Платон,Гегель):прызнае иснаванне звышпрыроднай исцины, не спасылаючыся на бога, як на крыницу исцины;2)Субьектыуны идэализм(Дж Бэркли):адмауляу иснаванне звышпрыроднайсцины,личыцца,што кожную исцину выпацоувае субьектыунае «я»;3)прагматызм:исцина- усё тое, што карысна для чалавека, У Джэймс-«И-усё тое што утульна и зручна»;4)марксисцк фил: а)абьектыуная – Яна не знаходицца у самих прадметах,а тольки чал пазнанне можа здабываць и утрымливаць И. б)абсалютная- больш-меньш поуная инфармацыя аб прадметах ци зьявах. Марксизм личыу крытэрыем исцины чалавечую практыку, так як Яна дае зыходны матэрыял для чал пазнання.Але практыка не зьяул абсалютным крытэрыем исцины, т як яна абмежавана у сродках матэрыялизацыи идэи
47)Законы и их сутнасць
Закон(у 19 ст)- неабходная устойливая и пауторная сувязь памиж прадметами и зьявами, якая замацоуваецца у пэуных фармулёуках. Классификация законау:1)у гнасиялагичным(пазнавальным) плане:А)прыродныя-характарызуюцца вяликай абагуленасцю у часе и прасторы(закон зберажэння и пераутв энергии); Б)матэмат,лагичн,граматычныя-зьяуляюцца субьектыуными,т як Яны афармляюцца Тольки з узникненнем чал думки и мовы, па-за думкай Яны не праяуляюцца;В)законы грамадства и Яго развицця-зьяул синтэзуючыми(зак палитыки,права,марали),злучаюць у сабе зак мат,логики и инш з каштоунасными прынцыпами часу и грамадства;Г)юрыдычныя-рэгулятары нармачтыуна-практычнай дейнасци памиж людьми;Д)филасофския-ахопливаюць усе сферы и уключаюць усе папярэдния законы.2)У прагнастычным плане:А)дынамичныя-законы деяння сил-мех,электрамагн-законы жорсткай дэтэрминацыи,характэрна линейная скираванасць:ад прычыны да выника,спрацоуваюць у юрыспрудэнцыи;Б)Статычныя-разглядааюць усёсистэмна, тут прадказанни носяць не дастатковы, а верагодны характар,прызнаюць и спрабуюць асэнсаваць выпадковыя зьявы, т як у статычных калектывах иснуе вял мноства
54.Культура,яе функцыі. Маскультура,субкультура.
У першапач. сэнсе культ. разумелася грэкамі як дагляд і вяхаванне чал. Култьтура бывае матэр-ай і дух. і ахоплівае усё тое што створана чалавекам:
1)матэр-ая культура-гэта прадметы вытворчасці,тэхнікі,прылады і збудаванні,
адзенне.Мат. культ. з’яулецца працэссам
узнаулення чал. рода.
2)духоуная культура-гэта чал паняцці, якія зауседы папярэднічаюць матэр-ай
вытворчасці.Да духоунай культ. адносяцца
пазнавальная дзейнасць чал.,традыцыі, ідэалогія,а таксама кантакты паміж людзьмі.
3)масавая культура-узнікае у 18-19ст,як
вынік павышэння дабрабыту звычайнага чал. менавіта гэтаму чалавеку стала прапаноувацца вельмі банальныя формы паводзінау,якія з’яуляюцца лёгкімі для успрыняцця.
3)масавая культура-узнікае у 18-19ст,як
вынік павышэння дабрабыту звычайнага чал. менавіта гэтаму чалавеку стала прапаноувацца вельмі банальныя формы паводзінау,якія з’яуляюцца лёгкімі для успрыняцця.Найбольш змястоуная крытыка масавай культуры прысутнічае у працы Маркузе:”Адмерлы чалавек”
4)суб’ектыуная культура-гэта сістыма сімвала,нормау узору паводзін,якія адрозніваюць тую ці іншую групу:карпаратыуную,сацыяльную, канфесійную,сац-ю.
а)нацыянальная субкультура Гэта абазначэнне спецыфікі пэнага народа, ягонай мовы, культуры, гаспадарчага уклада , адзенне, спевы, танцы.
б)канфесійная субкультура Яна складваецца на аснове агульнай веры і прыналежнасці той ці іншай царквы
в)прафесійная субкультура Яна звязала з межамі працы і прыналежнасці да ягонай прафесіі.
56.Фенаменалогія
19-20ст парадзіла не толькі філ. марксізма але і мноства розных філ. напрамка на захадзе якія сталі называцца сучаснай філасофіяй.
Фенаменалогія адстайвае палажэнні аб тым што се законы якія існуюць у прыродазначых навуках засёды адкрываюцца і афармляюцца з пазіцыі чыстага розуму і не могуцб быць правераны на практыцы напр. закон сусветнага прыцягвання. У межах фенаменалог. разуменне свядомасці вельмі спецыфічнае. Тут свядомасць прызнаецца толькі дзеля таго каб адштурхнушыся ад яе разглядаць свядомасць у якасці асобнага прадмета-фенаменалагічнага аналіза. Феномены- гэта структурныя элементы свядомасці але такой свядомасці якая не падпадае пад якія-неб. назіранні і якое немагчыма зафіксаваць. Феномены маюць наступную структуру: а)кожны феномен мае моную абалочку б)кожны феномен мае эмацыяльную афарбоку































































44)Каэвалюцыя прыроды и грамадства.
Паняцце каэвалюцыі было першыню выкарыстана біёлагамі  60-х 20ст. для апісання заемапрыстасавання віда расліннага і жывёльнага свету. Затым яно было пашырана і на суіснаванне, і на суразвіццё сёй прыроды і цывілізацыі. Ва заемадзеяннях прыроды і грамадства вылучаюцца чатыры асноныя этапы:
1) архаічны,  якім чалавек і прыроды знаходзіліся  гармоніі. Заняткам чалавека было збіральніцтва, рыбалоства, паляванне і сё гэта не плывала разбуральна на прыроду.
2) аграрны, дзе не адбываецца істотных парушэння  каэвалюцыйнай ранавазе паміж прыродай і грамадствам. Тут чалавек бы заняты земляробствам і жывёлагадолей.
3) прамысловы, які пачынаецца з 18 ст.Адбываецца разры каэвалюцыйнага балансу г. зн. супрацьстаянне паміж грамадствам і прыродай. Разбалансоваецца экасістэма.
4) тэхнагенны, дзе характэрным з"яляецца высокі зровень развіцця навукі і тэхнікі, і якія спрыяюць, акрамя сяго, разбурэнню прыроды, абвастрэнню экалагічных праблем/
Пры выкарыстанні прынцыпа каэвалюцыі выдзяляюць макра- і мікрапрацэсы. У мікраструктурах, дзякуючы сімбіёзу, элементы мікразроня пераходзяць праз біягеценоз на макразровень. Ідэя каэвалюцыі  глабальных масштабах уключае  сябе:
а) працэсы, якія абвываюцца  канкрэтнай сістэме
б) каэвалюцыя з асяроддзем (энэргетычны і інфармацыйны абмен)
в) эвалюцыя ласна эвалюцыйных працэса.
У макра і мікракосме існуюць наступныя фазы каэвалюцыі: хімічная, біялагічная, сацыябіялагічная, экалагічная і сацыякультурная Найбольш каэвалюцыя выяляецца  біясферы Зямлі, якая утворана трымя тыпамі рэчыва:
1) жывога рэчыва, якое творана сімі арганізмамі планеты.
2) біякоснага рэчыва, як злучэнне кампанента жывых і нежывых рэчыва.
3) коснага рэчыва, якое складае любыя неарганічныя кампаненты.
Для існавання жыцця прысутнасць усіх гэтых трох тыпа рэчыва з'яляецца абавязковым. Вышэйшым этапам развіцця біясферы з'яляецца наасфера. Наасфера -- абалонка, якую стварае чалавек сваёй жыццёдзейнасцю. У наасферы адбываецца заемадзеянне арганічнай і культурнай эвалюцыі
9). Філасофія старажытнага Кітая.
Уласнафіласофская традыцыя Кітая зыходзіць да ІІ ст да н.э., калі з'яляецца вучэнне Кун-Фуцзы, вядомага  Еропе як Канфуцый. Цэнтральным паняццем у філасофіі Канфуцыя выступае "жэнь" ці гуманнасць, чалавекалюбства. "Жэнь" -- гэта паказчык чалавечага  чалавеку. "жэнь" узнікае на аснове рытуала, цэрэмоній і справядлівасці. Задача філасофіі: выхаванне не толькі дасканалай асобы, але і фармаванне дзяржавы.
Філасофская канцэпцыя быцця  кітайскай філасофіі зыходзіла з трох прынцыпа:
1).Сусвет адзіны і яляе бясконцы працэс станалення небыцця - г.зн. сяго таго, што не аформілася. Паміж быццём і небыццём няма прынцыповай розніцы, яны адно без другога не існуюць. 2).Самым важным выступае маральнасць.
3).Для кітайскай філасофіі важнымі з'яляюцца вобразнасць, метафарычнасць, інтуітынасць, так як цэлае, ці адзінства быцця і небыцця, немагчыма зафіксаваць ні назіраннямі ні з дапамогаю навукі. Сутнасць прадмета можна выразіць толькі сімвалічна.
Для сіх школ кітайскай філасофііі ласцівым з"яляецца форма філасофскіх твора. Часцей за сё гэта прытча, кароткі расказ, дзе філосаф перадае свае думкі і павучанні.
Дзэн-буддызм (дзэн -- сугляданне, медытацыя) афармляецца  7-12 ст.ст. у Японіі і Кітаі і ста самым папулярным на Захадзе усходнім вучэннем дзякуючы папулярызатарскай дзейнасці Судзукі (1870-1966г.г.). Дзэн-буддызм -- гэта "філасофія жыцця", якая плывала на здумленне, вобраз жыцця і дзейнасць сярэднявяковых кітайца і японца.
Дзэн-буддызм сцвярджае, што:
1). ѕ нязнанні, і  дасягненні дасканаласці галоную ролю выконваюць азарэнне, інтуіцыя. Чалавек можа дасягнуць ісціну і дасканаласць -- гэта і ёсць "сатара"
2). Толькі мудрацы могуць адкрываць вышэйшую ісціну, але пераказваць яе іншым людзям немагчыма, бо, паводле дзэн-буддызма, пытанне -- гэта ёсць памылка.


































2).Прадмет філасофія.

Так як філасофія даследуе найбольш агульныя пытанні адносна прыроды, чалавека, чалавечай думкі, то неабходна зрабіць наступную дэфініцыю: філасофія-сістэма абстрактных погляда на сусвет цэлым, на чалавека і на ягонае месца  гісторыі, у прасторы і  часе. У метафарычным плане філасофія вызначаецца, як “нічыйная зямля, размешчаная паміж рэлігіяй і навукай і якія атакуюць яе з супрацьлеглых бако, але ніколі не імкнуцца знішчыць філасофскую зямлю  сілу таго, што з яе яны змацняюцца”.
Структура філасофіі (філасофскіх веда).

Незалежна ад геаграфічнай прыналежнасці мае наступную структуру:
1)анталогія (у пер. ад грэка слова аб быцці ці вучэнне аб быцці, аб існаванні). Тут разглядаецца пытанне існавання ці неіснавання прадмета, чалавека, сусвету; тут асэнсоваюцца палажэнні ці існуе чалавек і сусвет вечна, ці ёсць у іх развіццё, а калі яно ёсць, то куды скіравана, ці маюць яны сваіх творца. Анталогія ставіць пытанні накшталт: што такое жыццё, смерць, прастора, час, космас, прырода, Бог, душа, энергія і г.д.
2)гнасіялогія (гр. “гнэсіс”-веды, пазнанне). Яна асэнсовае магчымасці чалавечага пазнання і спрабуе адказваць на пытанні ці здольны чалавек пазнаваць, вывучаць, даследваць прадметы, космас, іншага чалавекаці сваё ласнае “Я”. У гісторыі філасофіі не засёды прызнавалася, што чалавек здольны да пазнання. Нямецкі філосаф І.Кант (1724-1804) прынцыпова адмаля здольнасць чалавека да пазнання. Прыкладна на такіх пазіцыяхзнаходзіся і англійскі філосаф Д.Юм (1711-1776). Такіх філосафа называюць агностыкамі, а філасофскі падыход называецца агнастыцызм (“гнэсіс”-веды, “а”-адмаленне веда).
3)філасофская антрапалогія (“антропас”-чалавек, “логас”-слова)-вучэнне аб чалавеку. У гэтым раздзеле філасофіі даследуецца сутнасць чалавека, ягонае існаванне  сусвеце; мэты і задачы чалавека, грамадства, дзяржавы  сусветнай гісторыі.
4)аксіялогія (духоныя каштонасці; вучэнне аб духоных каштонасцях). Аснонымі тут выступаюць катэгорыі этычнага і эстэтычнага зместу накшталт: шчасця, дабрыні, свабоды, справядлівасці, кахання, адказнасці - гэта значыць тут асэнсоваюцца пытанні, звязаныя з духонасцю чалавека.
5)праксіялогія (“праксіс”-вопытнасць, практыка). Яна разглядае філасофскую праблематыку  практычных падыходах, а менавіта адносіны паміж людзьмі, эпохамі, культурамі, цывілізацыямі. Тут разглядаюцца з выкарыстаннем філасофскіх паняцця і катэгорый усе сферы практычнага жыцця чалавека, грамадства, прыроды.

26).Асноныя формы чалавечага здумлення у філасофіі Гегеля.
Згодна Гегеля ся сістэма чалавечых думак укладваецца і раскрываецца  трох формах:
1. Тэза – гэта мастацтва. Тут паняцці існуюць у форме вобраза, г. зн. мастацтва раскрывае сваю сутнасць праз вобразы. Менавіта мастацтва з’яляецца самай ранняй і выразнай формай праяленнасці чалавека.
2. Антытэза – гэта рэлігія. Тут паняцці існуюць у форме чалавечых уялення, г. зн. чалавек уяляе цэлую сістэму нейкіх звышнатуральных сюжэта.
3. Сінтэз – гэта філасофія. Тут вобраз і уяленне, і адпаведна гэтаму, мастацтва і рэлігія злучаюцца паміж сабой і ствараюць сістэму абстрактных паняцце, якія і складваюць змест і аснову філасофіі.
Згодна Гегеля, толкі праз мастацтва, рэлігію і філасофію можна зразумець прыроду і спасцігнуць як сусветную гісторыю  цэлым, так і гісторыю асобных народа.
Разуменне Гегелем сусветнай гісторыі
Усю сусветную гісторыю Гегель дзеліць на 3 асноныя этапы: усходняя (тэранічная); антычная (класічная); германская (ерапейская).
1. Усходняя гісторыя – гэта тэза. Ва усходняй гісторыі чалавек яшчэ не сведамляе, што толькі свабода здольна раскрываць чалавечую сутнасць і як вынік гэтага па-за свабодай чалавека не існуе. Ва сходняй гісторыі існуе няронасць, гэта праяляецца праз тое, што  адносінах паміж чалавекам і Богам існуюць няронасці: чалавек павінен толькі верыць і не  якім выпадку не разважаць. На думку Гегеля гэта і складае аснову для існавання тэраніі.
2. Антычная (классічная) гісторыя – гэта антытэза. Тут толькі асобныя людзі усведамляюць, што толькі свабода складае і раскрывае іх сутнасць, а тыя людзі, якія не сведомілі гэта, заставаліся рабамі,  тым ліку духонымі рабамі. У антычнай гісторыі існуе ранавага і взаемнасць паміж тымі людзмі, якія усведомілі свабоду і Бога: чалавек верыць у свабоду як у праяву Бога, а Бог яму за гэта аплочвае.
3. Германская (ерапейская) гісторыя – гэта сінтэз. Тут адбываецца сведамленне карыстнасці свабоды аснонай часткай людзей і яны жадаюць і адстойваюць яе. На зроні сінтэза супярэчнасці паміж няронасцю (усходняя гісторыя) і ронасцю (антычная гісторыя) зліваюцца  штосьці адзінае: хрысціанства разглядвае няронасць як норму, якая павінна існаваць паміж людзмі, а ронасць праяляецца толькі  тым, што се людзі аднолькавы і раны толькі перад Богам.






32).Філасофскае разуменне матэрыі
Пачынаючы ад грэка паняцці матэрыя і структура матэрыі ліч. раназначнымі, тоеснымі. Адказваючы на пытанне што такое першаматэрыя грэкі наз. атам, прызн. што ён з’ял. бесструктурным. Такое разуменне атама задавальняла і ф. і навуку аж да пач. 20 ст. Менавіта толькі  гэты перыяд узнікае патрэба развесці гэтыя 2 пытанні:”Што такое матэрыя?”і “Што такое структура матэрыі?” і па асобку на іх адказаць. Выдаючы састарэл. прыродазначыя палаженні: нядзялімасць, бесструктурнасць атаму, за характырыстыкі сей матэрыі фіз. ідэалісты тлумач. новыя адкрыцці як доказ знікнення матэрыі вогуле. З другога боку  прыродазнач. навуках паступова пераадольваліся крызісныя з’явы з нов. адкрыццямі  навук. сферы, асабліва фізікі і робяцца спробы зрабіць дэфініцую матэрыі. Працяглы час савецк. прапаганда прыпісвала Леніну манапольнае атарства на дэфініцую матэрыі, падставай было тое, што  сваёй працы “Матэрыялізм і імперыя - крытыцызм” ён скампанава шматлікія звесткі з філас. разважання адносна матэрыі. Умона ленінская дэфініцыя наступная:”Матэрыя – філ. катэгорыя, для абазначэння аб’ектынай рэальнасці, якая дадзена чалавеку у ягоных адчуваннях, якая капіруецца фактычна, фатаграфуецца, адлюстроуваецца чал. пачуццямі і якая існуе незалежна ад іх ” Адметнасцю гэтай дэфініцыі з’ял.: матэрыя гэта не атам ці нейкая яшчэ драбн. часцінка, а м.-я толькі філ. катэгорыя для абазначэння аб’ект. рэальнасці.Тут адзначаецца што матэрыя фіксуецца і спрымаецца праз адчуванні. Напр. калі чалавек штосьці адчувае гэта зн. што ён адчувае праяленне і прысутнасць матэрыі. Матэрыя – гэта не толькі сё тое што  дадзены момант адчуваецца ці спрымаецца, але гэта і сё тое, што  дадзены момант пачуццёва не фіксуецца, не спрымаецца, але яно з верагоднасцю можа з’явіць аб сваім існаванні  будучыні. Напр. да 20 ст. навука не ведала ці існуе электрон, альбо ядро атама, але гэта не азначае, што электрон ці ядро атама  рэальнасці не існавалі. І  сучасны момант можна дапусціць што існ. такія фіз. тварэнні аб існаванні якіх не сведчаць нашыя пачуцці, але тым не меньш яны існ.,пагэтаму  філ. адносінах небяспечна прызнаваць напр. электрон  якасці самай найменьшай часцінкі, а зн. і  якасці першаматэрыі. У тым жа выпадку калі ф. на пач. 20 ст. зрабіла б гэта, то не выклчана, што і на сённяшні дзень яленне аб матэрыіі зводзілася да ялення аб рэчыве. І на сённяшні дзень і  будучыні, калі зводзіць матэрыю да рэчыва, то засёды будзе існ. небяспека, г. званай знікаючай і бываючай матэрыі.

33).Прыродазначае тлумачэнне матэрыі. Яе асн. хар.-кі, яе структура
Як азн. раней у суч. момант разгляд. 2 разумення матэрыі:
1. філасоскі (вышейшы) погляд
2.фізічнае тлумачэнне (прыродная структурнасць матэрыі)
Фіз. матэрыя засёды з’ял. структурнай, г. зн. яна складаецца з нейкіх частак і элемента. Менавіта катэгорыя матэрыі аб’ядновае  адзінае цэлае бясконцае мноства элемента, прадмета, сістэм і г.д.
Філасоскі матэрыялізм 20 ст. катэгар. сцвярждае, што м. існаваць сама па сабе  чыстым выглядзе не можа і яна можа праяляцца толькі праз сістэму прадмета і з’ява. На сённяшні дзень прызн. 3 сферы арганізаціі фіз. матэрыі, ці 3 структурн. зроні фіз. матэрыі.
1.Мікразровень матэрыі (мікраматэрыя). Узровень выключна малых часцінак, пач. ад малекул і ахопл. яшчэ драбнейшыя часцінкі. Сюды уваходзяць атамы, электроны і інш. элементарныя часцінкі. Назваць самую драбнейшую немагчыма, яе адкрыццё засёды адкладываецца на будучыню.
2) Макразровень (макраматэрыя). Узровень звыклых для чалавека велічыня. Ён пачынаецца з малекулы і ключ.  сабе се зямныя прадметы, а таксама планету Зямля і чалавека.
3)Мегазровень. Планеты, зоркі, сузор’і. Назваць самую вялікую вялічыню таксама немагчыма. Існует пэная субардынацыя  адносінах паміж гэтымі зронямі. Менавіта мікрасвет падпарадкуецца і ваходзіць  склад макрасвету, а ён у сваю чаргу  мегасвет. Але на кожным узроні будова і структура з’ял. індывід. і непаторнымі.
Асноныя характэрыстыкі матэрыі
1) Бясконцасць матрыі, яна праяляецца  вечнасці, неразрынасці бесперапыннасці і незавершаннасці. Калі, напрыклад, прыпісаць матэрыі завершаннасць, то гэта будзе азначаць, што існуе нешта, што абмежовае матэрыю і што з’яляецца яно шырэйшым, чым сама матэрыя.
2) Нестваральнасць і незнішчальнасць матэрыі – любое рэчава ці матэрыяльнае утварэнне не можа знікаць бясследна ці знікаць з нічога яно можа толькі пераходзіць з аднаго стану  другі, у шмат якіх касмалагічных тэорыях прыводзіцца думка, што матэрыя час ад часу знікае з вакуума. У гэтым выпадку пастае пытанне, што разумець пад паняццем “вакуума”. Ці так, як у свой час яго разуме Дэмакрыт, што існуюць атамы і пустата як незалежныя велічыны, дзе матэрыя выступае  форме атама, а пустата (вакуум) уялялася як штосьці нематэрыяльнае. Ці наадварот, калі яляць вакуум як элемент матэрыі, то гэтым прызнаецца, што вакуум валодае матэрыяльнасцю, а калі так, то вакуум ёсць часткай матэрыі. Значыць вакуум – гэта не проста пустата, а аб’ектына існуючае матэрыяльнае асяродзе.
3) Матэрыя невычарпальная – матэрыя існуе засёды і сюды, але і нават самая элементарная часціна не можа быць прызныннай у якасці самай драбнейшай, а таксама немагчыма назваць самае вялікае матэрыяльнае утварэнне. Значыць, адкрыццё самага драбнейшага і самага вялікага прыроднага тварэння засёды чакае свайго часу у будучым .







58).Гэрменэтыка.
Гэта таксама адзін з напрамка сучаснай аналітычнай філасофіі.Гістарычныя корні гэрменэтыкі знаходзяцца  тысячагадовай практыцы тлумачэння чалавекам прыроды і грамадства.Тэрмін паходзіць са старажытна-грэчаскай мовы ад імя Гэрмеса,які лічыся  грэка ахонікам ,апекуном усіх тлумачальніка і інтэрпрытатарам,таксама ён бы богам прыгожага гаварэння і творчасці, а таксама богам поспеху,богам шляхо і дарог.Слова Гэрмес азнача камень,цвёрдасць,усё тое,у што нельга пранікнуць.
Першыя праявы гэрменэтыкі прысутнічаюць у філасофіі піфагарыйца,якія спрабавалі разабрацца  сутнасці лічба.Таксама гэрменэтычны метад шырока выкарыстоваецца пры тлумачэнні рэлігійных тэкста- гэта называецца экзэгетыка .Напрыклад, талмуд  іудаізме ёсць нішо іншае,як тлумачэнне  алегарычных формах тэкста торы(святое пісьмо іудаізма),каббала ,як містычнае сярэдневяковае вучэнне іудаізма, сцвярджае,што бог зашіфрава свае таямніцы  літарах і лічбах,пагэтаму для спазціжэння таямніца прыроды і чалавека неабходна дэшіфраваць сэнсы літара і лічба,а гэта магчыма толькі вывучэнне тэкста святога пісьма
Актыная распрацока гэрменэштыкі пачынаецца толькі  новай філасофіі,вялікі клад  яе зрабілі ням.філосаф В.Дыльтэй(1833-1911)і Х.Гадамер(1900-2002)
Першапачаткова гэрменэтыку цікавілі пытанні ці магчыма пранікнуць у духоны свет іншага чалавека,у гістарычныя падзеі,у культуру,і гэтым ставілася яшчэ адно пытанне:ці магчыма зрабіць рэканструкцыю пачуцця,думак, якія былі  той ці іншы гістарычны час у людзей і г.д. Затым сфера гэрменэтыкі значна пашыраецца і яна пачала разглядаць усю проыроду,тэхніку,архітэктуру,усе друкаваныя тэксты як нейкія шыфры,якія неабходна разгадаць.
Метад гэрменэтычнага кола.
Гэты метад заключаецца  спробах зразумець цэлае праз ягоныя часткі і разуменне частак праз цэлае.Значыць ,напрыклад,каб зразумець сказ трэба спачатку ведаць і зразумець асобныя словы,але для правільнага зразумення слова трэба гэтае слова зразумець толькі  кантэксце сказу.Гэрменэтычнае кола мае не метадалагічны(даследчыцкі )характар,а выключна анталагічны(прыподны )характар,г.зн.кола ствараецца не выселкамі даследчыка,а яно прысутнічае ва сіх прыродных працэсах і з’явах тэхнічных сістэм,рэлігійных вучэннях(як вынік суаднясення цэлага і частак). Пагэтаму задача не  тым ,каб выйсці з гэрменэтычнага кола, а  тым каб  яго вайсці і знаходзіцца там.Даследчык ці назіральнік павінен аб’ектына заважаць усе зместы,якія утрымліваюцца  тэкстах(прырода,тэхніка,рэлігія і г. д.) і даць магчымасць гэтым тэкстам паведамляць тое,што яны трымліваюць у сабе.Пры гэтым сэнс гэтых паведамлення ці інфармацыі не павінен укладвацца  нейкія існуючыя навуковыя тэорыі і гіпотэзы,традыцыі,альбо зводзіцца да нейкіх задума ці чакання атара.
У адваротным выпадку часткі будут вырывацца з цэлага і ізалявана разглядацца ці наадварот цэлае будзе даследвацца без адносна ягоных складовых частак.
У працэсе зразумення мы засёды рухаемся  нейкім поле і як правіла складаецца наступная сітуацыя:зразуменне цэлага знікае не з частак так,як яны толькі з ужо зразумелага цэлага могуць інтэрпрытавацца  ягоныя часткі.Іншымі словамі ,для таго ,каб аднесці нейкія фрагменты з тэкстам прыроды,гісторыі,тэхнікі да якога-небудзь цэлага неабходна жо загаддзе мець ідэю менавіта гэтага цэлага,а не другога ,такім чынам можна частку фрагмента сабраць у адно цэлае,а другую іх частку  другое цэлае.

37).Энергетызм і пытанне “цеплавой смерці сусвету”
На прыканцы 19 стагоддзя нямецкі хімік Оствальд прапагандава палаженні аб тым,што энэргія з’яляецца адзінаманапольнай субстанцыяй усяго існуючага.Энергія,як разважа Оствальд, існуе без якога-небудзь носьбіту.Г.зн. яна нікому не належыць і з’яляецца самадастатковай.У выніку такога разумення атрымлівалася,што се прадметы ёсць ні што іншае як самыя розныя станы энэргіі,а калі энэргія існуе сама сабой,то незалежна ад яе самі па сабе існуюць і се матэрыяльныя тварэнні і матэрыя  цэлым.Оствальд звярта увагу на тое,што матэрыю не магчыма зафіксаваць і,наадварот,энэргію можна зафіксаваць,значыць энэргія існуе рэальна,а матэрыя адсутнічае вогуле.
У духу энэргетызма Оствальд разгляда і асэнсова недзялімасць атама і калі атамы дзялімы,то энэргія ёсць,а матэрыі няма.Затым атрымлівалася,калі напрыклад фатон не мае массы,то значыць фатон не матэрыя,а толькі энэргія.З усяго вышэй сказанага відаць,што у межах энэргетызму паняцце матэрыя заменяецца паняццем энэргія.
У цяперашні час прыхільнікі энэргетызму напрамую не зводзяць матэрыю да энэргіі.Цяпер робяцца спробы даказваць ператварэнне матэрыі  энэргію  выніку электронна-пазітроннай анігіляцыі.
Анігіляцыя-гэта калі сустракаюцца частінка і анцічасцінка і заемна паглынаюцца. Напрыклад:электрон і пазітрон,вынікам гэтага з’яляецца святло,як прыродная з’ява.Сутнасць Канцэпцыі Цеплавой Смерці Сусвету
Гэтая ды ёй падобныя канцэпцыі знікаюць на прыпачатку 20-га стагоддзя пад час афармлення новай фізікі.Творцы гэтай канцэпцыі бачаць яе сутнасць у тым,што  перспектыве павінна адбыцца ранамернае размеркаванне энергіі і сусвет і сё жывое  ім павінна памерці ад недахопу цяпла.Як ужо адзначалася,матэрыя і рух знаходзяцца  непарынай сувязі;а пагэтаму палажэнне аб нестваральнасці матэрыі пашыраецца і на сферу руха.Закон зберажэння і ператварэння энэргіі дапасавальны і да руха.Да гэтага закона прыбаляецца і другі пачатак тэрмадынамікі:у любой сістэме,якая мае структуру,весь запас энэргіі павінен размярковацца па сёй сістэме больш-менш ранамерна.Прыхільнікі цеплавой смерці сусвету  светапоглядных адносінах выкарыстоваюць самыя трывіяльныя прынцыпы накшталт:напаленая печ паступова аддае ад сябе цяпло і адбываецца яго размеркаванне па сім пакоі у выніку чаго одбываецца вырованне тэмпературы.Гэты факт яны пашыраюць на весь сусвет,парановаючы абмежаваны пакой з усім сусветам.Атрымліваецца,што  будучыні сусвет будзе астываць па аналогіі з астываючым пакоям.
Ці супярэчыць другі пачатак тэрмадынамікі закону зберажэння і ператварэння энэргіі,ці адмаляе ён гэты закон.Калі рабіць выснову аб непазбежнасці цеплавой смерці сусвету,то гэтым самым мы уступаем у супярэчнасць з законам зберажэння і ператварэння энэргіі.Традыцыйная фізіка разумее гэты закон і асэнсовае яго толькі з аднаго боку - колькаснага,і абстрагуецца ад якаснага боку,які шчыльна злучаны з колькасным момантам,больш таго  гэтых тэорыях ігнаруецца факт,што пераразмеркаванне энэргіі ласціва толькі цеплавой.
57).Неапазітывізм.
Гэта адзін з напрамка сучаснай філасофіі.Назва яго паходзіць з лаціны “positiv” ,станочы ,дадатны. Пачынальнікам пазітывізскай філасофіі з’яляецца франц. Філосаф О.Конт(1798-1857).Першапачаткова пазітывісты лічылі,што се станочыя веды,усю інфармацыю можна атрымаць толькі пры дапамозе вузскіх спец.навук,якія маюць справу з нейкімі канкрэтнымі фактамі. Затым пазітывізм адзнача ,што  светапоглядных адносінах прыкладныя навукі бездапаможныя.Гэта адбываецца  сілу таго, што любая навука і яе законы няздольны адказваць на пытанні ”чаму?”,а навука можа адказваць толькі на пытанне ”як?” , г. зн. навука можа займацца толькі апісальніцтвам факта,якія ёсць у прыродзе ці  грамадствах,пагэтаму задача навукі назапашваць(збіраць) факты, вывучаць іх узаемасувязі паміж сабою, але пры гэтым навука не павінна спрабаваць разабрацца  сутнасці гэтых факта.Напрыклад,медыцына можа падрабезна зрабіць фіксацыю і апісанне факта 9-месячнага нутрыутробнага развіцця чалавека,але яна не павінна і не здольна адказваць на пытанне чаму менавіта 9 мес.і чаму вогуле існуе нараджальнасць. Сутнасць фізікалізма.
Неапазітывізм пачынае развівацца  20 ст як працяг пазітывізскай традыцыі 19 ст.Найбольш значнымі прадстанікамі з’яляюцца англ.філосаф і матэматык Б Рассел(1872-1970) і англ.філосаф К Поппер(1902-1994).
Згодна неапазіт. пры вывучэнні грамадства сацылогія як навука аб ім павінна выкарыстоваць канцэптуальную схему,якая выпрацавана сучаснай фізікай.У выніку гэтага і для сацыялогіі ,і для фізікі існуюць адзіныя і універсальныя прынцыпы і падыходы.Напрыклад,тэрмін энэргія з фізікі пераходзіць у сацыялогію і з дапамогай яго аналізуецца пэны стан грамадства. Для гэтага сацыялогія выкарыстовае паняцце накшталт сацыяльная энэргія,сацыяльны атам(чалавек у грамадстве).У грамадствах таксама ёсць рух,адносіны ,сутыкненні паміж людзьмі ,г. зн. усё тое,што існуе і выяляецца пры характарыстыках адносна атама.Напрыклад, неапазіт. ілюструе такое становішча наступнай схемы:паводзіны чалавека,які цякае ад раз’юшанага натопу і палёт аркуша паперы ад сілы ветра ,з’яляюцца аднапарадкавымі фактамі,так як і той і другі факт можа быць пратлумачаны,як рух цела сілавым поле.
Аналагам фізічнаму паняццю сілавога поля  сацыялогіі выкарыстоваецца паняцце сітуацыя.Менавіта чалавек засёды трапляе  нейкія жыццёвыя сітуацыі ці  сілавыя полі,якія далёка не засёды залежаць толькі ад самога чалавека.
Згодна неапазіт. немагчыма моваю фізікі апісаць прыродныя факты  поным аб’ёме,так як немагчыма зразумець іх сутнасць з пазіцыі знешняга назірання.Таксама моваю сацыялогіі немагчыма апісаць ,напрыклад, мэту жыцця чалавека,ягоныя жаданні,магчымасці.Пагэтаму фізіка вывучае толькі даступныя бачныя бакі фізічных працэса і зява,а сацыялогія можа вывучаць толькі паводзіны і дзеянні людзей ,г зн. усё тое,што паддаецца фіксацыі і вымярэнню з пазіцыі знешняга назірання.











42).Дыялектыка і яе прынцыпы.
Як ужо адзначалася у першыню дыялектыка як тэрмін быу выкарыстаны Сакратам.
У сакратаускім разуменні фалентыка-гэта метад для пошукау ісціны праз супяречлівыя разважанні.У гісторыі філасофіі вылучаюцца наступныя варыянты дыялектыкі:
а)Антычная дыялектыка:ужо у антычнасці грэкі разглядалі кожны прадмет,з’яву у іх сувязі з іншымі прадметамі.Напрыклад,космас-гэта штосьці адзінае і суцэльнае ,у якім прысутнічаюць дзве супярэчнасці: пакой і зменлівасць.Акрамя гэтага усеагульная сувязь разумелася таксама як ператварэнне аднаго прадмета,аднаго стану рэчыва у другі прадмет,у другі стан рэчыва.
б)дыялектыка нямецкай класічнай філасофіі: найбольш лагічна вытрымана і паслядоуна выкладзена дыялектыка была у Гегеля,яна насіла аб’ектыуны ідэалістычны характар і была скіравана на доказнасць існавання абсалютнай ідэі як стваральніцы усяго існуючага.
в)матэрыялістычная дыялектыка: канчаткова аформілася у 19 стагодзі у рэчышчы марксістскай філасофіі.Асноуная задача разгадаць змест супярэчлівага існавання і развіцця прыроды,чалавека,грамадства у цэлым,вызначаушы супярэчлівую аснову прыроды і грамадства(холад-цяпло,дабро-ліха,каханне-страта).
Адсюль матэрыялізм тлумачыць,што прыродныя і грамадскія супярэчнасці вызначаюць і ствараюць супярэчлівую аснову і чалавечага здумлення.
Аб’ектыуная і суб’ектыуная дыялектыка
1)Аб’ектыуная-гэта сістема сувязяу ,адносін,супярэчнасцей,якія існуюць аб’ектыуна і незалежна у прыродзе і у грамадствах.Напрыклад адносіны і узаемасувязі,якія існуюць паміж людзьмі,а таксама адносіны чалавека з прыродай.
2)Суб’ектыуная-гэта адлюстраванне у чалавечай галаве і памяці палажэнняу аб’ектыунай дыялектыкі,гэта значыць адлюстраванне тых сувязяу,адносін,супярэчнасцей, якія існуюць у прыродзе і у грамадствах.
Адносіны паміж усходам і захадам (як прыродная з’ява)-гэта аб’ектыуная дыялектыка,а вось асэнсаванне гэтых адносін у чалавечым розуме-гэта суб’ектыуная дыялектыка.
Прынцыпы дыялектыкі:
а)прынцып узаемасувязі у сусвеце немагчыма нават уявіць як які-небудзь прадмет ягонай ізаляванасці.
Напрыклад,усе унутраныя элементарныя часцінкі маюць абавязковую і жорсткую узаемасувязь паміж сабой,таксама узаемасувязь існуе паміж усімі прадметамі на макра- і мегаузроуні.Чалавек таксама можа існаваць толькі ва узаемасувязях і адносінах з іншымі людзьмі і прыродай.Напрыклад,існуе значная сувязь чалавека з характэрным яму прыродным кліматам.
б)Тыпалогія сувязі:унутраныя і знешнія сувязі.Унутраная сувязь існуе паміж структурнымі элементамі,якія утвараюць дадзены прадмет.Унутраная сувязь існуе усюды у тым ліку у чалавека;узаемасувязь унутраных органау і працэсау,сувязь фізіялагічная і псіхалагічная.У грамадстве унутраныя сувязі –гэта эканамічныя,палітычныя адносіны паміж людзьмі,а таксама адносіны грамадзяніна і дзаржавы.Менавіта гэтыя адносіны і сувязі складаюць аснову дзаржавы і утрымліваюць яе змест.Знешнія сувязі- адносіны паміж прадметамі, біялагічнымі відамі, хімічнымі элементамі, фізічнымі прадметамі. Напрыклад,міжвідавыя у раслінным і жывельным свеце,междзяржауныя адносіны. Знешнія сувязі зауседы слабейшыя,чым унутраныя сувязі.Напрыклад,унутраныя сувязь паміж нуклонамі атамнага ядра больш трывалая і устойлівая,чым знешнія сувязі гэтага ж ядра з элементамі атамау.
в)прынцып развіцця-гэта асноуны прынцып дыялектыкі:ва усіх прадметах усе рухаецца,знікае і узнікае,ператвараецца элементарныя часцінкі,распадаюцца ядры, узгараюцца і затухаюць зоркі і г.д.
Розныя філасофскія напрамкі і прыродазнауцы спецыфічна разумеюць прынцы развіцця.
Найбольш пашыраным поглядам на развіцце з’яуляецца разуменне яго як руху ад простага да складанага,ад ніжэйшага да вышэйшага.Пры такім падыходзе развыцце успрымаецца як выключны прагрэс.А дэградацыя прадметау,з’явау разглядаецца як нешта супрацьлеглае прагрэсу.
Другая канцэпцыя схільна лічыць,што развіцце-гэта усеагульная уласцівасць для усіх прадметау,для любых любых працэсау,думак чалавека.Развіцце у такім падыходзе разумеецца як зменлівасць увогуле.У гэтым варыянце у паняцце развіцця уключаюць не толькі момант прагрэсу ,але і абавязкова момант рэгрэсу.Атрымліваецца напрыклад,што смерць есць нішто іншае як чарговы этап велікага усеагульнага развіцця.


































Приложенные файлы

  • doc 18592740
    Размер файла: 282 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий