KURSOVOJ EO-4121vapvapva


КІРІСПЕ
Біршөмішті экскаватор – топырақты әзірлеуге (қазуға), тасымалдауға және тиеуге арналған циклдық әрекеттегі жер қазатын машина Жұмыс мүшесі жебеге, сапқа немесе арқандарға бекiтiлген қозғалатын шөміш болып табылады. Шөміш салыстырмалы әзірленген топырақтың ауысу қозғалысыны есебінен жүктеледі. Сондада экскаватор корпусы топырақпен салыстырғанда жылжымайды- тарту күшін экскаватор механизмдері туындатады.. Бұл экскаваторды тарту күші шөмішті толтыру кезінде машина корпусы жылжу әсерінен жүзеге асатын скреперден, тиегіштен ерекшелейдi.
Бір шөмішті экскаваторларды ең көп тараған машиналар қатарына кіреді: оларды азаматтық, гидротехникалық және көлiк құрылыстарында кеңінен қолданады. Бір шөмішті экскаваторлардың жұмыс циклінде шөміштің толтыруынан кейін оның көтерілуі және жүк түсiрудiң орынына ауыстыру, шөміштің жүк түсіруі, бос шөміштің забой орнына қайта келуі, оның бастапқы жағдайға төмен түсіруі келесі цикл үшін жасалынады. Бірнеше жұмыс циклдерін орындағаннан кейін экскаватор топырақтың келесі көлемдеррін қазу үшін орын ауыстырады. Сонымен қатар экскаватор жұмыс объекттерін ауыстырған жағдайда да көп қашытыққа орын ауыстыруы керек.
1. Экскаватордың міндеті, жіктелуі, техникалық сипаттамасы, жұмыс жабдығы
1.1 Міндеті
Экскаватор ЭО-4121 шынжыртабанды гидравликалық көлемді жетекті толық айналмалы, әмбебап құрылыс экскаваторы.
Ол I—IV санаттардағы топырақтарда жер жұмыстарын орындау үшiн арналған және алдын ала қопсытылған тасты қатқан топырақтар кесектердiң ені 400 мм –ден аспайтын және - қоршаған ортаның температурасының – 40°С-тан + 40°С-ге, ал тропикалық жерлерде + 55 °С-терге дейiн орындауға мүмкіндік береді.
Экскаватор әзiрлеу карьерлерді, қазаншұңқырларды, транштар, арналарды қазуға, топырақтың жүк тиеуiн және сусымалы материалдар үшiн қолданады. Экскаватордың көмегiмен арнаулы ауысымды органмен қатқан топырақ тасты жыныстар қопсытуға болады - қопсытушымен.
Экскаватордың арнаулы ауысымды органмен- қопсытушы көмегiмен тасты жыныстарда қатқан топырақты қопсытуға болады. Экскаватордың құрылымы келесi түрлердегi ауысымды жұмыс жабдығын пайдаланудың мүмкiндiгiн береді:кері күрекпен, созылатын сабы бар кері күрекпен, тік күректі, айналмалы қайырмасы бар тік күрек, жүк тиеу жабдығы, грейфер, ұзартқышы бар грейфер, қопсытушыменЖасалатын жұмысқа орай және әзірленетін топырақтын сипаттамасына байланысты экскаватордың шөміші 0,3—1,5 м3. көлем аралығында болады.
Экскаватордың жүрiс бөлiгiнiң құрылымы кеңейген буындарды қондырудың мүмкiндiгiн ескередi, ол топыраққа қысымнын азаюын 0, 4 кгс/м2 дейiн жүзеге асырады, және әлсiз немесе дымқылданған топырақтарда экскаватордың орын ауыстыру жұмысы шартын жақсартады.
ӨЛШЕМ ТОПТАРЫ
КСРО/Ресейде бiр шөмiштi экскаваторлардың өлшемдi топтарының келесi жүйесi пайдаланады.
Экскаватор классификациясы
Өлшемді топ номері Пайдалану массасы, т Негізгі қозғалтқыштың қуаты, л.с. Шөміш көлемі (геометриялық), м экскаватор классы
0 3-тен кем 10-40 0,1-ден кем аса жеңіл
1 5-6 30-50 0,15-0,4 жеңіл
2 8-9 40-60 0,25-0,6 жеңіл
3 10-12 50-80 0,3-1,0 орташа
4 19-30 80-130 0,65-1,6 орташа
5 30-40 100-200 1,2-2,5 ауыр
6 55-60 200-350 1,6-4 ауыр
7 80-100 300-500 2,5-6,3 аса ауыр
8 100-160 400-800 5-10 аса ауыр
1.2 ЖІКТЕЛУІ
Бiр шөмiштi экскаваторлар шасси түріне, жетектiң түрi, жұмыс жабдығы түріне, тiрек бетіне қатысты жұмыс жабдығын бұру мүмкiндiгiне байланысты жiктеледi.
Тiрек бетіне қатысты жұмыс жабдығын бұру мүмкiндiгiне байланысты
Толық бұрылу экскаваторы

Сурет – Толық бұрылу экскаватор схемасы
Жұмыс жабдығы, жетектер, машинистың кабинасы және қозғалтқыш бұрылу платформасында орнатылады, ал ол өз кезегінде шассиге тірек-бұрылу құрылғысы (ТБҚ) арқылы бекиді және соған қатысты түрде кез келген жаққа және кез келген бұрышқа бұрылуы мүмкiн. Шасси су жүйесiнiң бiр бөлiгi және толық бұрылатын экскаваторлардың бұрылу платформасы коллектор қолданысымен жалғанады, осыдан бiр жаққа толық айналымдардың шексiз санын өндiруге мүмкіндің береді
Толық бұрылмайтын экскаватор

Сурет – Толық бұрылмайтын экскаватор дөңгелекті трактордың шасси схемасы:
1. тракторға бекітілген экскаватор рамасы; 2. Бұрылу бағанасы; 3. Жебе; 4. Сап; 5. Жебе жетегінің гидроцилиндры; 6. Сап жетегінің гидроцилиндры; 7. Шөміштің жетегінің гидроцилиндры; 8. Шөміш; 9. Шөміштің кері күрек түріндегі орналасу нұсқасы; 10. Ауыпалы жүк ілмегі; 11. Бульдозерлік қайырма; 12. Шығарғыш тіректер
Осы түрге ұқсас көп машиналарда бұрылатын бағана көлденең бағыттаушыға монтаждалады, бұл жұмыс жабдығымен бірге оңға-солға орын алмастыруға рұқсат береді кейінгі қатты бекiтілген жұмыс жабдығының ыңғайлы күйін қамтамасыз етеді. Жұмыс жабдығының бұрылыс бұрышы бастапқы жағдайынан 45-90 градустарда жүзеге асады. Қозғалтқыш, тетiктер, машинаның кабинасы бұрылмайтын шассиде орналастырылады. Қазiргi уақытта толық бұрылмайтын экскаваторларды тракторға ілінетін болып орындайды.
Шасси түріне байланысты
Тракторға ілінетін

Сурет –«Беларусь» тракторына ілінген экскаватор

Сурет – Шетелдік тракторлы экскаватор
Базалық шасси ретінде трактор қолданылады, көбіне доңғалақты.Толық бұрылмайтын экскаваторлық жабдық трактордың артына кейде жанына арнайы рамада орналасады. Ең кең таралған экскаватор ол 1,4 классындағы тракторға ілінетін түрі.Шөміштің сипатты көлемі– 0,2-0,5 мі. Кішкене жер қазу жұмыстарында, жүктеу жұмыстарында, көбінесе инженерлік торабтардың жөндеуінде қолданылады. Жұмыс жабдығының конструкциясы жұмыс кезінде шөмішті тез арада тік және кері күрекке ауыстыруға ыңғайлы. Шөміш грейфермен, жүк айырларымен, ілмекпен ауыстырыла алады. Жетек үшін базалық трактордың қозғалтқышы қолданылады.Жұмыс жабдығының жетегі гидравликалық. Жүрістің салыстырмалы үлкен жылдамдығына байланысты базадан 20-30 км қашықтықта орналасқан жұмыс алаңына тез арада жете алады.Экскаваторлық жқмыс жабдығы ілінген трактор транспорттық және бульдозерлік жұмыстарда да қолдана алады.
Көліктік шасси

Сурет –КрАЗ-255 шассиіндегі ЭОВ-4421 (Кирасир) экскаваторы

Сурет – Татра-141 шассиіндегі UDS экскаваторы
Базалық шасси ретінде жук көлігі қолданылады, көбінесе өте алуы жоғары көлітктер. Орын ауыстырудың үлкен жылдамдығына ие. Тез орындалу жағдайларында көбінесе қолданылады: әскери iс-әрекетте (инженерлік жасақта, жол жасақтарында), жедел құтқару операцияларында, жол салуда, каналдарды тазалауда. Жұмыс жабдығы – көіне – кері күрек. Экскаваторлар телескоптық жебемен және бұрылу шөмішімен шығарылады, ол тез арада тік күректен кері күрекке ауысуды қамтамасыз етеді. Жетек үшін базалық көлік қозғалтқышымен жабдықталады, сонымен қоса бұрылу платформасына орналасатын бөлек қозғалтқыш та қолдана алады.
Пневмодоңғалақты

Сурет – Қазіргі пневмодоңғалақты экскаватор гидравликалық жетекпен

Сурет – Пневмодоңғалақты экскаватор 50– 60 жж. арқандық жетекпен
Экскаваторлар өздерінің арнаулы шассиіне ие, олар пневматикалық шинасы бар доңғалаққа тіренеді. Көп жағдайда толық бұрылатын болып жасалады. Орнықтылықты жоғарылату үшiн және шөміштің жүктеуiнде сырғып түсуден сақтау үшін шығу тiректері болады. Жүріс жылдамдығы 30 км/сағ дейін. Жылдамдығы 40 км/сағ дейінгі жүк көліктерімен буксалануы мүмкін. Әлсіз топырақта өте алуы шектеулі. Экскаваторлар әртүрлі өлшем топтарында кеңінен шығарылады- шөміш көлемі 0,04 мі микроэкскаваторлардан шөміш көлемі 1,5 мі ауыр доңғалақты экскаваторларға дейін. Атқарылатын жұмыстардың ерекшелiгіне байланысты: қазаншұңқырларды, траншеяларды жасау, жоспарланған жұмыстарды әзiрлеуде - жұмыс жабдығы көбiнесе қайырмалы күрек қолданылады. Грейфермен, жақты басып алушымен, гидравликалық балтамен қолдануы мүмкін. Құрылыс жіне жөндеу жұмыстарын жасауда кең қолданыс тапты. Доңғалақ шасси жетегі жұмыс жабдығы қозғалтқышынан механикалық немесе гидравликалық беріліс арқылы жүзеге асады, кейде бөлек қозғалтқыштан да жұмыс жасайды.
Шынжыртабан

Сурет – Массасы 22 тонна New Holland 2000-шы жылдардағы компанияның шынжыртабанды экскаваторы


Сурет – Экскаватор DEMAG Bagger – өз класындағы ең үлкен түрдің бірі.
Экскаваторларда өздерінің арнайы шынжыртабанды қозғаушысымен шассиі бар. Толық бұралатын болып жасалады. Үлкен өте алумен ерекшеленеді, және үлкен масса бола тұра топыраққа аз меншікті қысым түсіреді. Әлсіз және дымқыл топырақта жұмыс жасай алады, сонын ішінде торфты өңдеулерде де. Жүріс жылдамдығы 2-15 км/сағ. Жұмыс орнына арнайы тартқыштармен апарылады.
Шөміш көлемі жұмыс диапазоны өте кең- шөміш көлемі 0,04 мі микроэкскаваторлардан шөміш көлемі 10 мі карьерлік экскаваторларға дейін. Және шөміш көлемі 26 мі аса ауыр карьерлік шынжыртабанды экскаваторлар бар, DEMAG (Германия) фирмасымен өндірілген.
Жұмыс жабдығы: тік күрек, кері күрек, драглайн. Топырақты қопсыту үшін грейфермен, жақты басып алушымен, гидравликалық балтамен қолдануы мүмкін. Құрылыс және пайдалы қазбаларды алу жұмыстарын жасауда кең қолданыс тапты.Шынжыртабанды және пневмо доңғалақты экскаваторлардың үлгі қатарлары унифицирленген бұрылу платформасын және жұмыс жабдығына ие.
Адымдаушы
Адымдаушы экскаваторлармен аршу жұмыстары(пайдалы қазбаларды бос жыныстардан тазартады), және пайдалы қазбаларды өндіру және қайырмаға тасымалдау (биіктігі 40 м) жұмыстары атқарылады. Транспорттық көліктерге пайдалы қазбаларды жуктеу жүзеге асырылмайды.
Бұрылатын платформа адымдаушы экскаватор жабдығымен тiрек тақтада орнатылады. Табан бұрылатын платформамен байланысқан, экскаватордың жұмысы кезінде олар көтерiліп тұрады (топыраққа тимейді). Экскаватор орын ауыстырғанда табан топыраққа тіреледі. Экскаватор бiр қадам алға жылжыйды (кейбiр үлгiлер үшiн қозғалыс артқа бағытталуы мүмкін). Содан кейiн табанды көтередi және бастапқы орынға қайтарады. Адымдаушы жүрісте шөміш көлемі 15 мі 40 мі ден және жебенің шығуы 60м-150 м-ге дейін iрi карьер экскаваторларын шығарады. Жұмыс жабдығы - драглайн. Адымдаушы экскаватор аршу жұмыстарын орындайды (пайдалы қазбаны бос жыныстын шоғырларынан тазалау), сонымен бiрге пайдалы қазбалар өндiру және оларды қайырмаға тасу (биiктiк 40м-ге дейiн). Адымдаушы экскаватордың пайдалы қазбаларды көлiк құралдарына тиеу жүзеге асыру мүмкiн емес.
Теміржолды
Экскаватор шассиі ретінде теміржолды платформа қолданылады. Теміржолда жөндеу жұмыстарын жасауға арналған. Шөміқ көлемі 4 мі-ге дейін. Бұрылу платформасы және жабдығы шынжыртабанды экскаватормен унифицирленген.
Жүзгіш

Сурет – Бір шөмішті жүзгіш экскаватор – жерснаряд
Жұмыс жабдығы (драглайн немесе грейферлік) понтонда орналасады. Жүктеу-жүк түсіру жұмыстарында, құм, қиыршықтасты өндiріп алу, сутоғандарының түбiн тереңдеткiш және түбiн тазалайтын жұмыстарды атқарады. Грейфермен жабдықталған қалқыма крандардан жүзгіш экскаваторлар кiшiрек биiктiктер және жебенiң ықшамдалған құрылымымен ерекшеленедi.
Қозғалтқыш типіне байланысты

Сурет – Бумен жұмыс iстейтiн экскаватор
Бумен жұмыс iстейтiн экскаваторлар- қозғалтқыш ретінде бу машинасы қолданылады. 20 ғасырдың басында таралды. Қазіргі уақытта шығарылмайды. Бу экскаваторының моментті-жылдамдық сипаттамалары және экскаватор жұмыс жабдығы жақсы келіседі (бу машинасы типти тоқтаған білікте де айналдыру моментті туындатады), механикалық берілісті жеңілдетеді.
Ішкі жану қозғалтқышты – кең тараған түрдің бірі. Экскаватор өз арнайы құозғатқышына ие, көбіне дизельдік.Бұл жұмыстың автономдығын қамтамасыз етеді. Қозғалтқыштың қуатының диапазоны қазіргі уақыттағы экскаваторларда өте жоғары(қарау өлшем топтары).
Іштей жану қозғалтқыштың моментті – жылдамдық сипаттамалары және экскаватор жұмыс жабдығы келісілмеген. Жеке жағдайда, іштей жану қозғалтқышы тоқтаған иінді білікте айналдыру моментті туындата алмайды. Бұл механикалық экскаваторларда келісілген берілістерді қажет етеді(iлiнiсу жалғастырғыштары, бәсендеткiштер, гидротрансформатор). Гидравликалық экскаваторларда келісуді гидравликалық берілістер қамтамасыз етеді.
Электрлік экскаваторлар – жұмыс жабдығы жетегі үшін электрлік қозғалтқыштар қолданады, олар энергияны сыртқы арнадан немесе өздерінің дизельді-электрлік агрегаттарынан алады. энергияны сыртқы арнадан алатын Электрлік жетектер карьерлік экскаваторларда қолданылады. Осындай экскаваторлар үнемді және карьердің атмосфераыын кірлемейді. Дизельді-электрлік агрегаттан қуаттанатын электрлік жетектер жүзгіш экскаваторларда қолданылады. Бу машинасы сияқты электрлік қозғалтқыш тоқтаған білікте де айналдыру моментін туындатады, сондықтан электрлік экскаваторға күрделі механикалық берілістер керек жоқ.
Жарылу қаупi бар (шахталардағы) ортада жұмыс iстейтiн экскаваторларда алғашқы қозғалтқышы болмайды. Олардың гидравликалық жабдықтары сыртқы май станциясынан жоғары қысымды сұйықтық арқылы әрекеттенедi.
Механикалық берілістер түріне (жұмыс жабдығы жетегі)
Топталған механикалық арқанды жетекпен(механикалық)

Сурет – Механикалық экскаватордың лебедкасы
Тартқыштық күш жұмысшы мүшелерге арқан (немесе шынжырлар) қозғалысы лебедка арқылы берiледi. Лебедка жетегі экскаватордың қозғалтқышынан механикалық берілістер (тiстi, шынжырлы, фрикциялық, червяк) арқылы жүзеге асырады.
Әмбебап экскаватор Механикалық жетегi үш барабанды лебедкамен жабдықталады. Лебедканын Жебелі барабаны жебенiң (көтерiлу және түсiру) жетек үшiн пайдаланады. Көтергiш барабан (немесе саптың қайтаруы үшін қайырмалы кері күрек жұмысы кезінде) шқмішті көтеру үшiн пайдаланады. Тарту барабаны (драглайнмен, қайырмалы күрек жұмыс кезінде) шөмішті экскаваторға тартуы үшiн пайдаланады. Тiк күректiң жұмысының кезінде тарту барабаны саптың арыны механизмімен байланысады.
Механикалық арқан жетегi экскаваторларда бұрында кең қолданылды. Оның қолдануының қазiргi үлгiлерiнде келесi себептермен қысқартты:
- механикалық арқан жетегi бар экскаваторлар күрделi құрылымды және жылдам тозатын бұйымдарды саны үлкен (фрикциондарды жапсырма, тежеуiштердiң таспасы, арқандар). .
- арқан жетегi жұмыс жабдығының элементтерiнiң тәуелсiз орын ауыстыруларының шектелген санын қамтамасыз етедi;
- арқанды жетекті техникалық тұрғыда автоматты ету қиын;
- рқан жетегi берiлген жағдайда жұмыс жабдығының элементтерiнің толық бекуінi қамтамасыз етпейдi
Қазіргі заманғы моделдерде арқанды жетек тек драглайн мен грейферде қолданылады.
Дара электрлiк лебедка жетегімен (электромеханикалық )
Тартқыштық күш жұмысшы мүшелерге арқан (немесе шынжырлар) қозғалысы лебедка арқылы берiледi. Әр лебедканың жетегі және қосалқы механизмдар дара электр қозғалтқышпен жүзеге асады. Мұндай жетек ауыр карьерге және өнеркәсiптiк экскаваторлар (және адымдаушыда да) қолданылады.
Гидравликалық жетекпен
Гидравликалық жетегі бар экскаваторда (гидравликалық экскаваторлар) күш жұмыс жабдығы элементтерiнде гидроцилиндрен және гидроқозғатқыштармен жасалынады. Экскаватордың қозғалтқышы гидравликалық сорғыш насосты айналдырады, арынды магистральда су жүйесiнде сұйықтықтың жұмыстық қысымын туыдрады.
Гидравликалық таратқыш жүйесі гидроцилиндрлердің (гидро қозғалтқыштары) қуысы гидросистеманың жұмыстық немесе ағызып жiберу магистральдарымен байланысады, бұл жұмыс жабдығының орын ауыстыруын қамтамасыз етеді. Бейтарап жағдайда (гидроцилиндрлардың қуыстары жабық күйiнде) жұмыс жабдығы орнықталады. Тартқыштың көмегiмен Экскаваторды тасымалдау үшiн жебенiң гидроцилиндірiнің орнын ауыстыру қарастырылған және механизмнің гидромоторын бейтарап транспорттық («жүзу») режиміне ауыстыруғы болады.
Қазіргі уақытта гидравликалық экскаваторлар аса таралуға ие.
1.3 Машинаның техникалық сипаттамасы.

Сурет 1. Жұмыс жабдықсыз экскаватор
Шынжыр табандардағы ең үлкен тарту күші ;
Орын ауыстырудың ең үлкен жылдамдығы ;
Бұрылатын платформаның бұрыштық жылдамдығы ;
Ең үлкен өтілетін көтерiлу ;
Топыраққа қысым .
Қозғалтқыш:Түр: төрт тактылы дизель;үлгi: А- 0 IM, A 0 IMCЦилиндрлардың саны: 6;Пайдаланулық қуат: ;
Иiндi білiк бұрыштық жылдамдық:– номиналдысы ;
– минималды .
Гидравликалық жүйе:Гидросистемадағы ең үлкен қысым:
– жұмыс жабдығын жетектері және жүрiсі ;
– бұрылатын платформа жетегі ;
Номиналды жұмсау .
Электржабдық:
Номинал кернеу:– жарық желiде(тұрақты ток ): ;
– желдеткiш желiсiнде суытқыштың және кабинаның жылытылуы (айнымалы ток ) .
1.4 Жұмыс жабдығы
ЭО-4121 экскаваторы - жұмыс жабдығымен кері күрек экскаватордың тұрағының деңгейiнен төмен жайғастырылған топырақ шұңқырын жасау үшiн қолданады. Бұл жабдықтың түрiн көбіне траншея қазып канализацияға, су жүргiзуге, теплофикациялық, мұнайлы-газды және тағы басқа құбырларға, сонымен бiрге азаматтық, өнеркәсiптiк құрылыс және арналарға қазаншұңқырлар қазуға пайдаланады. Қайырмалы күрек түріндегі жұмыс жабдығын пайдалануда ЭО-4121 экскаваторда - Э 652Б экскаватормен салыстыруда :
– қазуда үлкен күш салынуының және экскаватордың өнiмдiлiгi арқасында үлкен тереңдiкте қазуда шөмішті толтыру ұлғаяды;
– Салыстырмалы саптың жебесi жылжымайтын жағдайындағы шөміш бұрылысы арқылы қазудың мүмкiндiгi, бұл жұмысты ыңғайсыз жағдайда да әдетте қол еңбегi пайдаланатын жұмыстарды орындауға рұқсат береді, жер асты байланыстардың жанында да;
– Ұзартылған сапты қолданумен қазудың тереңдiгі және радиусы үлкеедi.
Жұмыс жабдығы кері күрек экскаваторын жаңғыртуда өңделген және енгiзген: әлсiз топырақтар үшін көлемi үлкен шөміш (1, 25 м3); арнайы жұмыстар үшiн (0, 3 м3) тар шөміш, көбiнесе кабельдерге арналған транштеялар үшiн; моноблоктық жебе және бұрылу бұрышы ұлғайтылған сап, олар 3, 15 м экскаватордың көлiк көлемiн бөлшектеусiз қамтамасыз етеді. әмбебап (құрама) жебесi бар экскаватордың көлiк көлемi жұмыс жабдығын монтаждау арқылы 3, 38 м-ге дейiн кiшiрейтілді.
Кері күрек жұмыс жабдығы бар экскаватордың техникалық мiнездемелері (2-шi сурет қара):
Шөміш сыйымдылығы геометриялық ГОСТ Топырақтар үшiн I IV групп:
Шөміштің жиегiндегі ең үлкен күш: ;
Жұмыс циклдасының ұзақтығы шөміш бұрылысымен топырақтарында IV тобында орташа тереңдiктiң : ;
қалыпты буынымен шынжыртабанды лентасымен массасы: .

Сурет. 2. Жұмыс жабдығы кері күрек экскаваторы
Кесте 1. Қозғалысқа және ілініске кедергі коэффициенттері
Тірек беті Шынжыртабанды қозғауыш

Цементобетон 0,06 0,5–0,6
Құрғақ асфальтобетон – –
Грунттық жол: құрғақ 0,06–0,07 0,8–1,0
дымқыл 0,12–0,15 0,5–0,6
Грунт: борпылдаған
жаңа себілген
жатып қалған 0,07–1 0,6–0,7
тығыздалған 0,08 0,8–1,0
Құм: дықыл 0,05–0,1 0,6–0,7
құрғақ 0,15–0,2 0,4–0,5
Қар: борпылдаған 0,1–0,15 0,3–0,5
таптап тегістелген 0,04–0,06 0,4–0,6
2. Экскаватордың жалпы есептеуі
2.1 Экскаватор жұмыс мүшесінің негізгі параметрлерін есептеу
Экскаватор жұмыс мүшесінің негізгі параметрлеріне шөміштің ені , шөміш ұзындығы , тұтқаның ұзындығы , жебенің ұзындығы , топырақты қазу биіктігі , кесілген топырақ қабатының қалыңдығы , топырақты қазудың кедергісі .
Шөміштің ені
, м, (2.1)
м,
мұндағы - шөміш енінің коэффициенті, 1,1 мәнінде алынады;
- шөміштің сыйымдылығы, 1 м3 мәнінде алынады.
Шөміш ұзындығы
, м, (2.2)
м,
мұндағы: - шөміштің ұзындығының коэффициенті, 1,15 мәнінде алынады.
Экскаватор салмағы
Gэ = (22-30) qк, т, (2.3)
Gэ = 26∙1=26 т.
Ең үлкен қазу тереңдігі
Нг.к. = (1,8-2,2) 3Gэ ,м, (2.4)
Нг.к. = (1,8-2,2)∙ 2,96=5,92 м.
Ең үлкен қазу радиусы
Rк = (2,6-2,8) 3Gэ , м, (2.5)
Rк = (2,6-2,8)∙ 2,96=7,99 м.
Ең үлкен түсiру радиусы
Rв = (2,3-2,4) 3Gэ, м, (2.6)
Rв = (2,3-2,4)∙ 2,96=6,95 м.
Кесілген топырақ қабатының қалыңдығы
, м, (2.7)
м,
мұндағы: - топырақпен толтыру коэффициенті, (0,8-1,2) мәні аралығында алынады;
-қазу тереңдігі, 5,92 м мәнінде алынады;
- шөміштің ені, 1,1 м мәнінде алынады;
- топырақты қопсыту коэффициенті, (1,1-1,3) мәні аралығында алынады.
Тұтқаның ұзындығы
, м, (2.8)
м,
мұндағы: - тұтқа ұзындығының коэффициенті, 1,5 мәнінде алынады;
- экскаватор массасы, 26 т деп алынады.
Жебенің ұзындығы
, м, (2.9)
м,
мұндағы: - жебе ұзындығының коэффициенті, 2,44 мәнінде алынады.
Топырақтың қазуға кедергісі
, Н, (2.10)
,
мұндағы: - топырақты қазудың меншікті кедергісі, 0,12 МПа мәнінде алынады;
- кесілген топырақ қабатының қалыңдығы, 0,12 м;
- шөміштің ені, 1,1 м мәнінде алынады.
Шөміштің салмағы
,Н, (2.11)
Н,
мұндағы: - шөміштің массасы, 1000 кг мәнінде алынады;
g-еркін түсу үдеуі, 9,81 м/с2 мәнінде алынады.
Шөміштегі топырақтың салмағы
, Н, (2.12)
Н,
мұндағы: - топырақтың көлемдік массасы, 1440кг/м3 мәнінде алынады;
- топырақтың толтыру коеффициенті, (0,8-1,2) мәні аралығында алынады.
Топырағы бар шөміштің салмағы
(2.13)
Н
мұндағы: - шөміштің салмағы, Н,
- шөміштегі топырақтың салмағы, Н.
2. 2 Экскаватор гидроцилиндріндегі күштерді анықтау
Гидроцилиндрлер жебені, сапты, шөмішті жұмыс қозғалыстарын жүзеге асыру үшiн арналған. Гидроцилиндрдің бәрi, тiк күрек шөмішінің түбiн ашудың гидроцилиндырын қоспағанда (немесе грейфердiң бұрылысы), унифицирленген, бейiмделген және бір-бірінен поршень жүрiсiмен ерекшеленедi. Экскаваторға құрылымы әр түрлi бар екi түрлi гидроцилиндр орнатуға болады, бiрақ өзара ауыспалы. Гидроцилиндр (4-шi сурет) цилиндр 11 артқы тұтқамен пісірілген 1, оған шарнирлі мойынтірек 2, серiппелi сақиналар 3 және қорғаныстық манжеттер 24 орналасқан. Цилиндр 11 шток орнатылған 10 поршені 9, манжеті 7, қорғауыш сақиналар 8, тығыздалған резиналы сақиналармен 22, сақина 6 мен пластмассалы втулка 5-ке бағытталған және гайка 4. 4-шi гайка өз кезегiнде 23-шi бұрандасымен қатайтылған , ал ол үш нүктеде бұрап алудан қатайтылған. 12-шi тығыздағыш резеңке сақинасымен 13-шi орнатылған гильза цилиндрдың алдыңғы бөлiгiнде. 13 орнатылған тоқ манжетiнiң гильзасының ұштауына 15 қорғаныштық сақина. 13 қысқан жыл гильза.
Цилиндрдың алдыңғы бөлiгiнде гильза 13 орнатылған, тығыздағыш резеңкемен 12. гильзасының ұштауына 13 штоктық манжет орналастырылған 15 қорғаныс сақинасымен. Гильза 13 гайкамен 14 қысылған, ішкі бетінде кірді түсіруші 19 орналасқан. Гильза 13 ке және 14 гайканы бронзалы бағытталған втулкалармен пресстелген. 14-шi гайка 16 бұрандасымен бұрап алудан бекітілген, 17-шi пластмасса шайба шыға берісіне орнатылған. Штокке 10 алдыңғы тұтқа 18 бұрап кiргiзілген, ол өз кезегінде 20-шi штифтiмен бұрап алудан бекітілген. Шарнирлі мойынтірек 2 артқы және алдыңғы тұтқамен 21 майы арқылы майланады.

Сурет. 4. Гидроцилиндр
Кесте 1. Гидроцилиндрлердің бұзылу мүмкіндіктері және олардың алдын алу әдістері.
Бұзылу Мүмкін себебі Жою әдісі
Шток бойымен жұмысшы сұйықтықтың ағуы Штоктiң тығыздауы қалпынан шықты. Штоктiң бет жағына зиян келген. Штоктiң бет жағын тексерiп, абоиндар табылса, сызат және ақаулық болса- шеттету. Тығыздауды алмастыру.
Пiспектiң сыртқы бет жағы бойымен жұмысшы сұйықтықтың ағуы Манжеттің тығыздалуы істен шығып қалды Манжеттік тығыздағыштың қорғаныштық сақинасын алмастыру
Пiспектiң iшкi бет жағы бойымен жұмысшы сұйықтықтың ағуы Резеңке қымтауы істен шығып қалды Тығыздағыш сақинаны ауыстыру
490855707390Шөміш гидроцилиндрінде күшті анықтаймыз
Ок нүктесіне, шөміштің айналуына қатысты жүйе тепе-теңдігі теңдеуі
∑M = 0, (2.14)
Рк·rк + Gк.г.·rк.г. + (Gц.к2)·rц.к. = Рц.к.·Aк,
мұндағы: Рк – топырақтың қазуға кедергісі, Н,
Gк.г. - топырағы бар шөміштің салмағы Н.
Шөміштің салмағы мен қазуға кедергілерді ескере отырып, ГЦ.140/90.1000 ЭО-4121, шөміш гидроцилиндрін таңдаймыз
Gц.к - шөміш гидроцилиндрінің салмағы, Н,
Gц.к=Мц.к∙ g=240∙9,81=2354,4 Н
мұндағы: Мц.к - шөміштің массасы, Мц.к = 240 кг
g-еркін түсу үдеуі, g=9,81 м/с2
rк, rк.г. rц.к Aк – сәйкес күштердің иіндері, м
Сұлба бойынша иіндер мәндерін масштабқа сәйкес аламыз
rк=1,15м
rк.г=0,575м
rц.к=0,23м
Aк=0,49м
Гидроцилиндрде күшті анықтаймыз
Рк·rк + Gк.г.·rк.г . + Gц.к2·rц.к.Aк = Рц.к., (2.15)
Рц.к=15840∙1,15+21111,2∙0,575+(2354,42)∙0.30,49=62669,5 HТұтқа гидроцилиндрінде күшті анықтаймыз

Жүйенің тепе-теңдік теңдеуін Ор тұтқаның бұрылу нүктесіне қатысты құрастырамыз
∑M = 0, (2.16)
Рк·rк + Gк.г.·rк.г. + Gц.к.·rц.к. + (Gц.р2)·rц.р + Gр.·rр = Рц.р.·Aр,
мұндағы: Рк - топырақтың қазуға кедергісі, Н,
Gк.г. - топырағы бар шөміштің салмағы, Н
Gц.к - шөміш гидроцилиндрінің салмағы, Н
Gр - тұтқа салмағы, Н, Gр=17836
Gц.р - тұтқа гидроцилиндрінің салмағы, Н
Тұтқаның салмағы мен қазуға кедергілерді ескере отырып, ГЦ.140*90*1000 тұтқа гидроцилиндрін таңдаймыз
Gц.р = Мц.р∙g = 260∙9,81= 2462,31Н
мұндағы: Мц.р - тұтқаның массасы, Мц.р = 260 кг
g-еркін түсу үдеуі, g=9,81 м/с2
rк, rк.г., rц.к , rр , rц.р Aк – сәйкес күштер иіні, м.
Сұлба бойынша иіндер мәндерін масштабқа сәйкес аламыз
rк=6,215м
rк.г=5,685м
rц.к = 1,35м
rр = 2,35м
rц.р =0,48м
Aк=0,49м
Гидроцилиндрдегі күшті анықтаймыз
Рц.р=Рк·rк + Gк.г.·rк.г. + Gц.к.·rц.к. + (Gц.р2)·rц.р + Gр.·rр Aр (2.17)
Рц.р=15840·6,215+21111,2·5,685+2354,4·1,35 + (2462,312)·0,48 + 17836·2,35 0,49=539075,03НЖебе гидроцилиндрінде күшті анықтаймыз

Ос жебенің бұрылу нүктесіне қатысты жүйе тепе-теңдігі теңдеуін құрастырамыз
∑M = 0, (2.18)
Рк·rк + Gк.г.·rк.г. + Gц.к.·rц.к. + Gц.р./2·rц.р + Gр.·rр + (Gц.с./2)·rц.с + Gс.·rс = Рц.с.·Aс,
мұндағы: Рк – қазуға кедергі күшін жанама құраушылар, Н,
Gк.г., , - топырағы бар шөміштің салмағы, Н
Gц.к - шөміш гидроцилиндрінің салмағы, Н
Gр - тұтқа салмағы, Н
Gц.р - тұтқа гидроцилиндрінің салмағы, Н
Gс - жебе салмағы, Н
Gц.с - жебе гидроцилиндрінің салмағы, Н
Жебенің салмағы мен қазуға кедергілерді ескере отырып, ГЦ140.90.1000.670.00 жебе гидроцилиндрін таңдаймыз
Gц.с = Мц.с∙g = 270∙9,81= 2648,7 Н
мұндағы: Мц.с - жебенің массасы, Мц.с = 270 кг
g-еркін түсу үдеуі, g=9,81 м/с2
rк, rк.г., rц.к , rр , rц.р, Aк, rс, rц.с – сәйкес күштердің иіндері, м
Сұлба бойынша иіндер мәндерін масштабқа сәйкес аламыз
rк =8,9м
rк.г = 7,65м
rц.к =7,2м
rр =5,95м
rц.р=3,9м
rс =2,8м
rц.с =1,15м
Aк=0,9м
Гидроцилиндрдегі күшті анықтаймыз
Рц.с = Рк·rк + Gк.г.·rк.г. + Gц.к.·rц.к. + Gц.р./2·rц.р + Gр.·rр + (Gц.с./2)·rц.с + Gс.·rсAс, Н. (2.19)
Рц.с=15840·8,9 + 21111,2·7,65 + 2354,4·7,2+ 2462,31/2·3,9 + 17836·5,95 + 2648,7/2·1,15 + 43703·2,80,9=615828,29HАлынған Рц.с., Рц..р., Рц.к. мәндер бойынша экскаватордың жұмыс жабдығын басқарудың стандартты гидроцилиндрлерін таңдаймыз
3. Экскаватордың өнімділігін есептеу
Экскаватордың өнiмдiлiгiн үздiксiз жұмысы кезінде теориялық (конструктивтiк ) түрде есептеледі: қазудың режимi - саптың бұрылысы кезінде, топырақтың шөмішке толуы тең болғанда,, түсiруге бұрылыс және забойға әр бағытта 90° - бұрышқа орын ауыстырумен қайту, қайырмаға жүк түсiру, қосалқы ауысулар негiзгiмен қоса атқарылады.
Бірковшты экскаваторлардың өнімділігін келесі формула бойынша анықтайды (м3/ч):
Пэ=3600Tц×q×KН×KВKР , (4.1)
Пэ=360019×1×1×0,851,2=42,1 м3ч, (4.2)
мұндағы: q – ковштың сыйымдылығы, м3;
KН – ковшты топырақпен толтыру коэффициенті;
KР – топырақтың күйінен және категориясынан тәуелді топырақтың қопсу коэффициенті;
KВ – машинаны уақыт аралығында қолдану коэффициенті, KВ=0,65…0,85 м мәнін қабылдайды;
TЦ – жұмыс циклының ұзақтылығы, с,
TЦ=tкоп+tп.р+tраз+tп.о , (4.3)
TЦ=19с ,мұндағы: tкоп – қазу ұзақтылығы;
tп.р – ковшты жүгінен түсіру үшін экскаватор платформасының бұрылу жұмыс қозғалысының ұзақтылығы;
tраз – ковшты жүгінен түсіру ұзақтылығы;
tп.о – қозғалу платформасының бастапқы қалыпқа қайта бұрылу ұзақтылығы.
4. Қауіпсіздік техникасы және қоршаған ортаны қорғауЖер қазатын және жол-құрылыс машиналарын басқаруға арнайы дайындықтан өткен және машинаны (құрылғыны) басқаруға куәлігі бар адамдар рұқсат етіледі. Сонымен қоса жер қазатын және жол-құрылыс машиналарына машинист болып 18 жастан улкен, медициналық бақылаудан өткен және мұндай жұмысты істеуге қабілетті, нұсқаманы және еңбек қорғауды, өрт қауіпсіздігін, алғашқы дәрігерге дейінгі көмек беру дайындығынан өткен және осы туралы арнайы куәлігі бар тұлғалар қызмет ете алады.Бірнеше қызметті атқаратын жұмыскерлер қауіпсіздік ережелерінің дайындығын өтуі керек және ол қызмет ететін барлық жұмыстрада еңбек қауіпсіздігі бойынша нұсқаманы өтуі керек.Жұмыскерлер өндіріс орнының ішкі ережелерін біліп, оларды орындауы керек.Машинаның белгілі бір тұлғаға бекітілуі цехтың немесе өндіріс орнының бұйрығы бойынша орындалады.Жер қазатын және жол-құрылыс машинасының машинсті келесі шарттарды білуі керек:- машинаның барлық бөліктерінің (түйіндерінің) құрылысы мен арналуын;- машинаның техникалық қолданылуы мен қызмет көрсетілуінің ережелерін;- өнеркәсіпте бекітілген сигналдар ережелерін;Жұмысты бастамас бұрын орындалатын қауіпсіздік ережелеріАуысым басталмай тұрып машинист жол мастерімен немесе басқа жұмыс жетекшісімен бірге жер бедерімен, грунттың сипатымен және трасса бөлгіштерінің белгілерімен танысуы керек.Жұмысқа кіріспестен бұрын, жер қазатын және құрылыс жол машинасының машинисті келесі жағдайларды тексеруі керек: жүріс бөлігінің, қозғалтқыштың, рулдік басқарудың, дыбыс сигналының, ілініс муфтасының, тежегіш құрылғының, жарықтандыру құрылғыларының, шынылардың, аспалы және тіркемелі құрылғылардың дұрыстығын, сонымен қоса, бактағы жанармайдың, қозғалтқыш пен гидрожүйедегі майдың, салқындату жүйесіндегі судың деңгейін, алғашқы көмек құрылғысын, отсөндіргіштің бар болуын.Бактағы жанармайдың деңгейін анықтау үшін өлшегіш сызғышпен қолдану керек. Өлшегіш сызышты жарықтандыру үшін ашық от көзімен қолдану рұқсат етілмейді.Қозғалтқышты іске қоспастан бұрын машинист машинаның басқару рычагтарын және аспалы технологиялық құрылғыларды тексеруі қажет және олардың нейтралды жағдайды тұрғанын, ал гидрожүйенің өшірілгенін тексеруі керек. Қысқы уақытта қозғалтқышты қыздыру ыстық сумен, бумен, қозғалмалы генератормен немесе жеке жылытқыштармен іске асырылуы керек. Қозғалтқышты қыздырғанда ашық отпен қолдану рұқсат етілмейді. Қозғалтқышты қосқаннан кейін машинист машинаның жұмысын, технологиялық және аспалы құрылғыларды бос жүрісте тексеру керек.Егер ақау табылып, оны жөндеу мүмкін емес болған жағдайда, машинист ол туралы механикке немесе мастерге хабарлауға міндетті.Ақауы бар мшинада жұмыс істеуге рұқсат етілмейді.Жұмысты бастамай тұрып машинист машинаның маңайында немесе қозғалыс жолында адамдардың болмауына көз жеткізуі керек және қозғалысты ескерту сигналын бергеннен кейін бастауы керек. Жұмыс кезінде орындалатын қауіпсіздік ережелері
Жер қазғыш-тасымалдағыш машиналарда немесе жол-құрылыс машиналарында жұмыс істеген кезде жердің еңіс бұрышы машинаның паспортында көрсетілген бұрыштан көп болмауы керек.Жер қазғыш-тасымалдағыш машиналарда немесе жол-құрылыс машиналарында жұмыс істеген кезде машинист машинаны бірқалыпты, жұлқынусыз және шапшаң бұрылыстар мен тежеулерсіз басқару керек. Машинаның жылдамдығы орындалатын операцияға сай болу керек.Шөмішті, қайырманы немесе басқа да технологиялық және аспалы құрылғыны жабысқан грунттан тазалау қозғалтқыш өшірілген кезде жіне күректің көмегімен жүзеге асырылады.Жұмыс органдарын (шөміш, қайырма және т.б.) тазалаған кезде олар жерге түсірілуі керек.Жұмыс ісеу кезінде машинист «тоқта» деген бұйрықты орындау керек, бұйрық оны берген адамға қарамай орындалады. Бір немесе бірнеше өздігінен жүретін немесе тіркемелі және бірінен соң бірі жүретін машиналардың жұмысы олардың ара қашықтығы 20 м-ден кем емес кезінде рұқсат етіледі.Тракторлардың, өздігінен жүретін және тіркемелі машиналарлдың қарама-қарсы жүрісі кезінде қауіпсіз интервалды сақтау керек.
Қоршаған ортаны қорғау
Жол машиналарын және жол шаруашылығыны өндірісін қолдану қоршаған орта келесі бағыттарда кері әсерін тигізеді:- жол құрылысы кезінде және құрылыс материалдарын өңдеу карьерлерін қолдану кезінде жер бедерінің бұзылуы;- қалдық сулар және техникалық сұйықтықтармен жер бетінің, өзен-көлдердің ластануы;- ауаның қалдық газдар және шаңмен ластануы;Жер учаскілерін қайта қалпына келтіру жер жұмыстары кезінде іске асырылу керек, ал егер бұл мүмкін болмаған жағдайда, жер жұмыстары біткеннен кейін бір жылдан кеш емес кезде жасау керек. Су көздерін өндіріс қалдықтарынан тазалау жол машиналарын қолдану және жол шаруашылығы өндірісінің маңызды іс-шарасы болып табылады.Су көздерінің ластануының үш түрін ажыратады:- органикалық (ізвес түріндегі ластану);- әр түрлі заттардың химиялық еруі (токсиндік);- микробиологиялық;Сонымен қоса, өндіріс қалдықтарының суымен қоса өзен-көлдерге майлау-жағу материалдары мен мұнайөнімдерінің қалдықтары түсуі мүмкін.Су көзін ластайтын өндіріс орындары, суқоймаларға ластанған суды тастайтын жұмыс алаңында табиғи және жасанды су тазалағыш құрылғылар құрастыруы қажет.Асфальттыбетонды және цементтібетонды қоспаны дайындаған кезде атмосфераға жанармай жағудың қалдық өнімдері мен шаң таралады. Қуаты АБЗ мен ЦБЗ-ларда жиналатын шаңның мөлшері күніне 4 т-ға дейін жетеді. Перспективалық болып жабық технологиялы газтазалау болып табылады, бұл кезде өндіріс қалдықтарының мөлшері айтарлықтай азаяды немесе толығымен жойылады. Тасты материалдарды кептіргіш барабанда қыздырғанда сұйық жанармайды электроқыздырғышқа ауыстыру тиімді болып табылады.Дизельді қозғалтқыштың жұмысы кезінде орта есеппен алғанда 1 кг жанармайға 25 кг ауа келеді. Жану кезінде 650 м3 өңделген газдар пайда болады, олардың токсинділігі көміртек тотығы (1 м3-ка 0,5% ), азот тотығы (0,4%), көмірсутек (0,1%) және күйенің ( 1500 мг/м3-қа дейін) мөлшерімен анықталады.Бензинді қозғалтқышты автомобильдерге көміртек тотығы мөлшерін анықтауға нормалар мен әдістер бекітілген, бұл бойынша оның мөлшері минималды айналымдағы өңделген ғаздардың 1,5%-ынан аспауы керек.Дизельді жол машиналарының өңделген газдарының түтіндігі 40 %-дан аспауы керек. Дәлірек айтқанда, 60-70%-ға жүктелген дизельді қозғалтқыштар салыстырмалы минималды токсинді болып табылады.
Экскаваторда жұмыс жасаудағы қауіпсіздік техникасы
Экскаватор машинисті білуге қажет: экскаватор үшін қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқауды, сонымен қоса машинаны эксплуатациялау және монтаждау бойынша берілген экскаватордың шығарушы зауытының нұсқауын білуге; экскаватор құрылысын, қауіпсіздік приборлары және механизмдерінің тағайындалуы мен құрылымын білуге; экскаватордың механизмдерімен басқару үшін қажетті дағдылармен иемдену және оларды күту; тұрақтылықты жоғалту себептері және экскаватордың тұрақтылығына әсер ететін факторларды білуге; берілген экскаваторға қолданылатын жанар және майлаушы материалдардың ассортиментін және тағайындалуын білу қажет.
Экскаватор машинисті және машинаның барлық қызмет көрсетуші персоналы қолданыстағы нормаларға сәйкес арнайы киіммен және қорғаныс құралдарымен қамтамасыз етілуі қажет және оларды жұмыс кезінде міндетті түрде қолдану керек. Сәйкес арнайы киімсіз және қорғаныс құралдарсыз экскаватордың қызмет көрсетуші персоналы жұмысқа жіберілмейді.
Экскаваторлардың барлық машинистерінен, олардың көмекшілерінен, слесарьлардан, электромонтерлардан, матаушылардан (экскаваторлардың кранды құрылғымен жұмыс істеу кезінде) периодты түрде 12 айда бір реттен кем емес, сонымен қоса, қауіпсіздік техникасының ережелері бұзылу кезінде осы ережелерді білу білімдерін тексеру қажет.
Экскаватор машинисті жұмысты бастау алдында келесілерді алу қажет: жұмыс шарттары бойынша нақты нұсқаулар (жерасты коммуникациялардың болуы және олардың өту орны, жерүсті электр тасымалдау желілерінің орналасуы, кедергілердің болуы және с.с.); экскаватор жұмыс істеуінің технологиялық картасы; қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқауды (құрылыстық басқару бойынша бұйрықпен қозғалысқа енгізілген).
Машинист экскаваторда жұмыс істеудің алдында: машинаның iске жарамдылығына; айналмалы бөлшектердiң қаптамаларымен арашаланған немесе жұмыскерлерге қол жетпес екеніне көз жеткiзуге мiндеттi; сигналдын күйiн тексеру; тежеуiштердiң және арқандардың жарамдылығын тексеру; дұрыс емес тежеуiштермен және арқандармен жұмыс iстеуге тыйым салынады; басқару иiнтiректерiн жарамдылығын тексеру және оларды бейтарап жағдайын орнату; экскаватор пайдалануға нұсқау бойынша сылау картасына сәйкес экскаваторды сылау.
Экскаваторды орналастыратын алаң жақсы жобаланып және жұмыс фронтының жақсы көрімділігін қамтамасыз етуі қажет; одан топырақтың және жауынның сулары бұрылып шығарылуы керек. Алаңның дымқыл негізінде экскаватор астына еланьдар төселуі керек. При работе в темное время суток фронт работы экскаватора в забое, место разгрузки грунта и наземные пути должны быть хорошо освещены.
Алаңда орналастырылған экскаватор оның өздігінен қозғалуын болдырмас үшін бекітілуі керек.
Экскаватордың айналасында қазу радиусына тең оған қоса 5 м максималды радиуста қауіпті зонаны белгілейді, ондағы адамдарға экскаватор жұмысы кезінде тыйым салынады. Зона шекарасында белгі беретін таңбалар және плакаттар орнатылуы керек, ал қараңғы кезде – дабылды жарық болу керек.
Экскаваторды орналастыру алдында жұмысты өндіруші машинаның жұмыс алаңы жерасты коммуникацияларының астынан өтетін нақты деректерді алуы керек. Электр тасымалдау желісінің кабелі және газ құбырлары өтетін жерлерде ескерту жазылуы қажет.
Электр тасымалдаудың қолданыстағы желілері өткiзгiштерiнiң астында экскаватордың жұмысына тыйым салынады. Егер электр тасымалы желiлерiнiң өткiзгiшi экскаватордың жебесi әрекеті радиусында болса да экскаватордағы жұмысты өндiруге тыйым салынады.
Экскаватордың көліктік құралдармен немесе көмекші машиналармен (автогрейдер, бульдозер және басқ.) кешенді жұмысы кезінде экскаватор машинисті және жүргізуші машиналар арасында дабыл қаққыш жүйесі жасалу керек.
Егер қираудың қауiп-қатерi пайда болса, машинист забойдың күйiн қадағалауға мiндеттi және қауiпсiз орынға экскаваторды дереу апарып және бұл жайлы жұмыс жүргiзушіге немесе шеберге хабарлау керек. Жұмыс уақытында алдын ала машиниске белгісіз қысым астында жер асты кабельдер, газ құбырлары табылған жағдайда, жұмысты дер кезінде бiтiру керек және бұл туралы әкiмшiлiкке хабарлау керек.
Ковшпен габаритсіз түрлерді бөрене, тақталар, аралықтарды және басқаларды көтеру және тасымалдауға тыйым салынады.
Автомобильге топырақты артқы немесе жанындағы оның борты арқылы жүктеу керек. Ковшты адамдар немесе жүргізушінің кабинасы үстімен тасымалдауға мүлдем тыйым салынады. Егер кабинаның бронды қалқаны болмаса жүргiзушi уақытында жүк тиеу кезінде машинасынан шығуы керек.
Ковшты топырақты түсіру кезінде автомобильге машинаға зиян келтірмес үшін мүмкіндігінше төмен түсіру қажет. Автокөлiктiң шанағының аса габариттi жүктеуiне және онда топырақтың әркелкi үлестiрілуiне рұқсат берілмейдi.
Қиратылған ғимараттарды бөлшектеу кезінде экскаватор жұмысы келесі қауіпсіздік ережелерінен тұру керек: ғимаратты қиратып механизмнің толық тоқталуына дейін экскаваторды орнату тыйым салынады; кабинаның шаң-тозаңдануын алдын ала, жұмыс істеу кезінде экскаватор кабинасы мен әйнектері жабылып тұру керек; шаңды басу үшін жұмыс орнын периодты түрде сумен себу керек; ілініп тұрған балкалар, блоктар мен басқада ғимараттың бөліктерінен сақ болу керек; экскаватор машинистіне өте қауіпті жұмысқа наряд берілуі тиіс.
Экскаваторды тазалау, майлау және өңдеуi толық тоқтағаннан кейін іске асыруға болады. Қозғалтқы өшірілу түрде тұрып, экскаватордың барлық ходовая часть - бектіп қою.
Шөмішке жабысып қалған топырақтан және тістер арасында тұрып қалған заттардан машинисттің рұқсатымен, экскаватордың тоқтаған кезінен бастап, шөміштің жерге түскен жағдайда ғана тазартуға болады.
Экскаватордың жұмыс уақытында кiмге болмасын (машинистің көмекшісін қоса) бұрылу платформасында орналасуға, сонымен қатар кімге болсын (машинисті қоса) экскаватордың қарама - қарсы жағына жұмыс істеп тұрған механизмдер арқылы өтуге тыйым салынады.
Қорытынды
Курстық жұмыста ЭО-4121 экскаваторының құрылғысы және машинаның жұмыс істеу принципі туралы жазылған. Курстық жұмыста түйiн бөлшектеу-құрастыру технологиялық процесс сұлбасы жасалынған болды. Сонымен қатар машинаның негізгі параметрлерінің, тарту және өнімділік есептеулері жүргізілген.
Бiр жағынан осы машиның үлгiсi жаңа болмаса да, құрылыс алаңында әлдеқайда қолданыс табады. Бұл оның құрылымының ерекшелiктерiмен және қымбат емес пайдаланумен байланысты. Бiр жағынан жаңа құрылыс техникасын сатып алу кедей асылы үшiн емес iс. Сондықтан мүмкіндіктердің бәрін ескiден сығады, бiр жағынан негiзiнен жаңаның ақысы лезде қайтады. Ал бұл тiптi нәзiк сезiм. Нақты үлгiлер турасында әжептәуiр техникалық өнiмдiлiктерге ие болады, өз таптарында. Жұмыста бапшыл емес. Тiптi Ресейде қалыпты жұмыс техникасы.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Н.И. Гаврилов, А.Е. Литвак «Гидравлический экскаватор ЭО 4121» М. Машиностроение, 1980г.
2. «ЭО-4121Б Экскаватор одноковшовый универсальный гусеничный гидравлический. Техническое описание и инструкция по эксплуатации» М. В/О «Машинэкспорт».
3. В.Я. Крикун, В.Г. Манасян «Расчет основных параметров гидравлических экскаваторов с рабочим оборудованием обратная лопата» М. 2001.
4. Щеблыкин Е.П. «Альбом чертежей по строительным машинам»: Уч. пос. – М.: РГОТУПС, 2005 – 104с.
5. Машины для земляных работ: Учебник / Под общ. ред. Д.П. Волкова. – М. : Машиностроение, 1992. - 448с.
6. Т.М. Башта «Машиностроительная гидравлика».
7. Чернавский С.А. «Курсовое проектирование деталей машин» М. Машиностроение, 1988г.

Приложенные файлы

  • docx 18854481
    Размер файла: 464 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий