Bilet19


Билет19. 1)Вакуоль клетка шырыньша толы қуыс, ол цитоплазмадан тонопласт арқылы бөлініп тұрады. Вакуоль эндоплазматикалық ретикулумның локальдық кеңістігінен пайда болады, онда клетка шырыны жиналады. Бұл кеңістіктер ретикулумнен бөлініп дөңгелектенеді, ал ретикулумньщ мембранасы тонопластқа айналады. Вакуольдің түзілуіне шамасы Гольджи аппаратының элементтері де қатыса алады. Өте жас клеткалардың өзінде де кішілеу вакуольдер болады. Жас клеткалардың өсуінің нәтижесінде вакуольдердің көлемі де ұлғаяды. Жақсы жетілген клеткалардың көпшілігінде, оның ортаңғы бөлігін алып жататын бір үлкен вакуоль және цитоплазманың клетка қабықшасына жақын жататын бөлігінде шашыраңқы орналасқан көптеген ұсақ вакуольдер болады. Егер ядро клетканың ортасында орналасса, онда оны қоршаған цитоплазма клетканың қабықшаға жақын жатқан қабаты мен жіпшелері (тяждары) арқылы байланысады. Бұл жіпшілер (тяждар) орталық вакуольді бірнеше ұсақ вакуольдерге бөледі. Клежа шырьшы дегеніміз, протопластан бөлініп шығатьш әртүрлі органикалық және органикалық емес байланыстардың судағы ерітіндісі. Өсімдіктердің әртүрлі түрлеріңде, тіптен бір өсімдіктің әртүрлі органдарында клетка шырынының химиялық құрамы бірдей болмайды. Клетка шырынының реакциясының өдетте қьшіқылдығы төмен, немесе бейтарап, сиректеу сілтілі больш келеді.Органикалық, заттар: азотты заттар: белоктар (протеиндер, претидтер), амин қышқылдары (аспарагин, триозин, лейцин және басқалар), алкалоидтар (хинин, морфин, никотин, колхицин, кофеин және басқалар); азотсыз заттар: моносахаридтер- глюкоза, фруктоза; дисахаридтер-сахароза, мальтоза; полисахаридтер- инулин, глюкозидтер (амигдалин, сапонин, соланин, пигменттер-антоциан, антохлор және басқалар), илік заттар (танидтер), органикалық қышқылдар (қымыздық, алма, вино, лимон және басқалар), кристалдар (қымыздық және басқа қышқылдардың тұздары), эфир майы және басқалар.Органикалык емес заттар: нитраттар, хлоридтер, фосфаттар.Бұл заттардың біреулері, мысалы углеводтар, қорлық, екіншілері- экскреторлық, яғни зат алмасудың соңғы өнімдері болып табылады.Клежа шырьшьщ ресми тіркелген компоненттерінің біріне қымыздық қьппқылы кальцийдің кристалдары жатады (Са С204). Қымыздық қышқылы клежаньщ тіршілік-әрекетінің зиянды өнімдерінің бірі болып табылады. Одан өсімдік кальцийдің иондарының көмегімен құтылады. Қымыздық қышқылы кальций өсімдіктің, негізінен қартайған, яғни тіршілігін тоқтатуға жақын клежаларында, формасы әртүрлі болып келетін жекелеген кристаддар түрінде, друз деп аталынатын біріккен кристалдар түріңде, пачкаға жиналған рафид түрінде және басқалар түріңде жиналады. Қымыздық қышқылы кальцийдің кристалдары әсіресе өсімдіктің оқтын-оқтын түсіп отыратьш органдарында — ағаштардың қабықтарында, жапырақтарында, пияздың баданаларының құрғақ қабықшаларыңда жөне басқаларда аса көп жиналады. Әдетте друздар қос жарнақты өсімдіктерде, ал рафидтер дара жарнақты өсімдіктерде болады.Плазмолиз – қайтымды процесс. Плазмолиздің жойылуы деплазмолизге әкеледі, өсімдік жасушасын, осмостық әсер етуі заттар ерітіндісінің ролін жасушалық шырын, ал жартылай өткізгіш қабықша ролін цитоплазмалық мембрана атқаратын, осмостық жүйе ретінде қарастыруға болады. Жартылай өткізгіш қабықша арқылы таза судан бөлінген ерітінді, өзінің потенциалдық осмостық қысымына тең күшпен суды сорады.Әр жасуша үшін келесі ерітінділерді алуға болады:1) гипотоникалық ерітіндінің осмостық қысымы жасушалық шырынның осмостық қысымынан кем;2) изотоникалық – осмостық қысымы жасушалық шырынның осмостық қысымымен тең;3) гипертоникалық – осмостық қысымы жасушалық шырынның осмостық қысымынан жоғары.Клетка тургоры — бір қалыпты зат алмасу жағдайында суға толы болғанда клетканың қабырғаларына әсер ететін ішкі кернеу.
2)Алғ.ана.қ құрылысы 3топографиялық айм.тұрады. Эпидерма,алғ.қабық.(механикалық),колленхима(орталыө цилиндр).Орт.ц/р перициклден басталады.Перициклдің аст/да өткізгіш шоқтар шеңбер жасап орн.Өткізгі шоқ/ң ішінде өтк.ұлпаның элементтері б/ды.Прокамбийден п.б.ішіне қарай протоксилема,сырты протофлоэма.Бір-бірінен тірі паренхима бөліп тұрады.Жоғ.сат қосжар.ты ө/ң 2түрлі сабағы болады.Шоқты-орт.цилиндрден өтк.шоқтары 1-1нен бөлініп шоқ-шоқ болып орн.шоқсыз-1-1мен бүйірлесіп,түйісіп орн.(шырмауық,зығыр).Бүкіл ағаш тектес ө/де кез/ді. Соңғы ана.құр.-қабық,орт.цилинд(стэль),өзек бөлігі.Соңғы ана.қ-на көшер кезде қабық,цилиндр бөлімінде өзгерістер болады.Эндодерма,алғ.қабық сынып түсіп қалады.Алғ.колленхима 2қайтара бөлінуінен тоз жасаушы клетка п.б.Тоз жасаушы клетка феллоген.Феллома,феллодерма қосылып перидерма жасайды.(қорғаныш қыз.атқ.).Орт.цилиндр астында өтк.шоқтар үлкейеді.Флоэма сыртқа жылжиды,камбийге жақын метофлоэма ж/ды.Қ.ж.ө/ң алғ.бүйір меристемасы прокамбийден п.б.Протофлоэма,протоксилема қалдық клеткалар одан өтк.шоқ камбий п.б.Өзек-тірі паренхималық клетка.Орт.кл/ң кейбіреулері ыдырайды,ауаға толады,қуысқа айналады.Алғ.ксилемаға жанасып жатқан сыртқы клеткалары өзектің перидермалық аймағында тығыз қор заты жиналады.
3) Шірнеліктер. Өсімдіктердің мүшелерінің сыртына көмірсулардың (тәтті сұйық зат – некткар немесе шірнелік) ерітіндісін бөліп шығаратын бездер. Шірнелік негізінен гүлдің бөліктерінде кездеседі. Шірнеліктерден бөлінетін қантты сұйықтар гүлдің тозандануын қамтамасыз ететін насекомдарды өздеріне еліктіреді. Шірнелік жасушаларының цитоплазмасы қою және оларда зат алмасу белсенді жүреді. Шығу тегі алып жатқан орнына қарай – флоральді және экстрофлоральді деп бөлінеді. Флоральді гүлдерге тән, ал экстрафлоральді вегетативті мүшелерге тән.

Приложенные файлы

  • docx 19065332
    Размер файла: 15 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий