KUKYK EKZ POLNYJ

1.Мемлекеттин негизги тусиниги мен белгилери.
Мемлекет – бул арнайы баскару ж
·не м
·жбурлеу аппараты бар, когамнын окили бола тура, оны баскаратын ж
·не онын дамуын камтамасыз ететин, букаралык биликтин саяси-аумактык, егеменди уйымы.
Мемлекет курылымдагы
·леуметтик биликтен ажырататын томендегидей белгилери болады:
1. Букаралык биликтин болуы. Миндетти турде мемлекеттин баскару ж
·не м
·жбурлеу аппараты болуы тиис, себеби, букаралык билик – бул шенеуниктер,
·скер, полиция, турме мен баска да мекемелер.
2. Аумактык болинис. Мемлекет оз аумагында омир суруши бар-лык адамдарды оз билигимен ж
·не коргау аркылы бириктиреди.
3. Салыктар жуйеси. Олар мемлекеттик аппараттын омир суруин камтамасыз ету ушин кажет.
4. Егемендик. Бул мемлекетке т
·н оз аумагындагы устемдик пен халыкаралык катынастардагы т
·уелсиздик.
5. Кукыктын болуы. Мемлекет кукыксыз омир суре алмайды, себеби, кукык мемлекеттик биликти зандастырады.
2. Мемлекеттин пайда болуы: экономикалык жане алеуметтик маселелери.
Аскери демократиянын дамуы когамда саяси уйымнын – мемлекеттин пайда болуына акелди. Мемлекет, бир жагынан, аскери демократиянын жана негизде кайта курылуы натижесинде, ал екинши жагынан, жана баскару органдарынын пайда болуы натижесинде курылды. Алгашкы кауымдык когамнын экономикалык , алеуметтик, курылымдык , баскарушылык салаларындагы обьективтик даму процестери бир-биримен тыгыз байланыста озгерип, жанарып отырды. Малшылык пен егиншилик калыптасты, ажарланган тастан жасалган карулар омирге келип, адамнын тажирибеси осип молайды. Когамдык енбек торт курдели тарауга болинди: Малшылык Жер игеру Ондиристик Саудагерлер тобы
Бунын бари енбектин онимдилигин арттырды, когамнын шыгысынан кирисинасырды. Сойтип когамдык байлык калыптаса бастады, оны иемденетин топтар, таптар пайда болды. Экономикалык озгеристер алеуметтик кайшылыктарды омирге акелди. Олар томендеги негизги обьективтик зандардын – косымша онимнин пайда болуы; жеке меншиктин калыптасуы; топтар мен таптардын арасындагы курестин басталуы асеринен туындайтын кайшылыктарды реттеп, когамды баскару ушин омирге мемлекет пен кукык келди.
Экономикалык маселелер Оган экономиканын дурыс кызмет етуин жане дамуын артурли шаралардын (елдеги меншик нысандарын коргау, сырткы экономикалык байланыстарды уйымдастыру жане ныгайту) комегимен камтамасыз ету жатады.
Алеуметтик маселелерМемлекет тургындарынын кукыктары мен бостандыктарын коргау, азаматтардын алеуметтик кажеттиликтерин канагаттандыру шараларын иске асыру, тургындардын кажетти омир суру денгейин колдау, енбек жагдайын, онын акысын, тиршилик денгейин камтамасыз ету маселелерин шешеди.
3.Куктык мемлекеттин тусиниги мен белгилери.
Кукыктык мемлекет – бул адам мен азаматтын кукыктар мен бостандык-тарынын толык турде камтамасыз етилуине ж
·не кукык бузушы-лыктарды болдырмау максатында мемлекеттик биликти кукыкпен мейлинше байланыстыруга жагдай жасаушы саяси билик уйымы.
Кукыктык мемлекеттин белгилерине мыналар да жатады:
-биликти зансыз пайдалануды болдырмау максатында оны заншыгарушылык, аткарушылык ж
·не сот тармактарына болу;
-заннын устемдиги, ягни, биликтин жогары органымен барлык конституциялык т
·ртиптерди сактай отырып кабылданган зан аткарушылык билик актилеримен жокка шыгарылуы, озгертилиуи ж
·не токтатылуы мумкин емес;
- мемлекет пен тулганын озара жауапкершилиги;
- когамдагы кукыктык сана мен кукыктык м
·дениеттин жогары денгейи;
- азаматтык когамнын болуы ж
·не тарапынан кукык субъектилеринин зандарды орындауына бакылау жургизилуи.
4.Кукыктын тусиниги мен негизги белгилери.
Кукык – бул когамдык катынастарды реттеуге багытталган, мемлекетпен орныктыры-латын ж
·не камтамасыз етилетин, жалпыга миндетти, формальды аныкталган зан нормаларынын жуйеси.
Кукыктын белгилери:
1) ериктилик сипаты;
2) жалпыга миндеттилиги;
3) нормативтилиги;
4) мемлекетпен байланысы;
5) формальды аныкталгандыгы;
6) жуйелилиги.
5. Кукыктын манызы. Куктык нормалардын тусиниги мен курылымы.
Кукык – бул жалпыга миндетти, формальди аныкталган, когамнын муддесин билдиретин, мемлекетпен бекиткен жане камтамасыз ететин, когамдык катынастарды реттеуге багытталган кукыктык нормалардын жуйеси.
Кукыктын белгилери:
- жалпылыгы;
- миндеттилиги;
- нормативттилиги;
- кукыкты бузганы ушин, мемлекет тарапынан жауапкершиликтин колданылуы;
- мемлекетпен байланысы;
- формальди аныктылыгы, онын ерекше атауынын жане нысанынын болуы;
- жуйелилиги – онын саладан институттардан жане нормадан туруы.
Кукыктык норма дегенимиз мемлекет бекиткен, барине бирдей, формаларды айкын жане орындалуы, сакталуы, кажет болган жагдайда кушпен камтамасыз етилетин минез кулыктын улгиси.
Кукыктык нормалар жеке тулгалар мен занды тулгалардын нактылы магынадагы кукыктык жагдайларын, минез-кукыктарын бекитеди. Кукыктык катынаска тускен субъектилер кукык нормаларындагы ереже, улги талаптарына сай гана арекеттер истеулери тиис.
Субъектилердин кукыктары мен миндеттери нактылы, айкын магынада бекитиледи. Жеке жане занды тулгалар тек талаптар негизинде кукыктары мен миндеттерин аткара алады. Кукыктык норма улгисинен тыс арекеттер зансыз деп танылады.
Кукыктык нормалардын мазмуны, тусиниктилиги жане санага угымдылыгы оны жазган, кабылдаган органдардын сауаттылыгына тикелей байланысты болды. Шашыранкы, тусиниксиз, кайталауы басым, дурыс дарежеде аударылмаган кукыктык нормаларды колдануда коптеген киындыктар туындайды. Кукыктык нормалар математикалык формулалар сиякты нактылы-,айкын жане кыска болулары шарт. Коп создилик, магынасы тусиниксиз нормалар бурмалауга жол ашады, зансыздыкка акеп соктырады.
Кукыктык нормалардын оздерине тан арнайы курылымы болады. Кукыктык нормалардын курылымы танудын теорияга жане тажирибеге мани оте зор. Оны менгеру, билу аркылы зангерлер кукыкты колдану процеси кызметинде кенинен пайдаланады.
Кукыктык норманын курылымы дегенимиз - кисынды магынамен онын ишки мазмуныны элементтерин айкындап корсету. Кукыктык нормалардын курылымы мынандай элементтерден турады:
Гипотеза (шарт, жагдай)
Диспозиция (минез-кулык)
Санкция (жаза)
Кукыктык нормалардын белгилери:
1.Норма мемлекеттик органнын кабылдаган, бекиткен актиси, онын занды куши бар. Мундай нормалардын когамдагы тартиптин улгисине айналады, ойткени ол нормаларды халыктын басым копшилиги дурыс орындайды.
2.Нормада субьектилердин кукыгы мен миндеттери, орындалу жолдары толык ари накты корсетиледи. Егер корсетилмесе, субьектилер оз еркимен ис-арекет етуге, тек занга нускан келтирмеуи керек.
3.Норма ерикти турде орындалмаса, мемлекет орындатуга мажбур етеди.
4.Кукыктык нормалардын жузеге асырылуын, орындалуын мемлекет камтамасыз етеди.
5.Кукыктык норма адамдардын, когам тартибинин кепилдиги ретинде жумыс истейди.
Сонымен, кукыктык норма – когамдагы катынас субьектилердин кукыктары мен миндеттерин реттеп, баскарып отыратын жалпыга бирдей мемлекетпен камтамасыз етилетин ереже-кагида.
6. нормативти-куктык актилердин тусиниги мен курылымы.
Нормативтик кукыктык акт - референдумда кабылданган не уакилетти орган немесе мемлекеттин лауазымды адамы кабылдаган, кукыктык нормаларды белгилейтин, олардын колданылуын озгертетин, токтататын немесе токтата туратын белгиленген нысандагы жазбаша ресми кужат.
Зан актилери мен озге де нормативтик кукыктык актилерди азирлеу мен табыс ету, кабылдау, тиркеу, кушине енгизу, озгерту, толыктыру, олардын колданылуын токтату немесе токтата туру, оларды жариялау ерекшеликтери олардын денгейине сайкес, нормативтик кукыктык актилер кабылдайтын мемлекеттик органдардын кызметин реттейтин зан актилеримен, осы органдардын кукыктык мартебесин айкындайтын актилер
сонын ишинде олар туралы ережелермен жане олардын регламенттеримен, баска да нормативтик кукыктык актилермен айкындалады , буган Казакстан Республикасы Президентинин зан шыгару бастамасы тартибимен Казакстан Республикасы Парламентинин Мажилисине енгизилетин заннамалык актилердин жобаларына катысты Казакстан Республикасы Президентинин актилеримен айкындалатын ерекшеликтер косылмайды.
Нормативтiк кукыктык актiлер туралы Казакстан Республикасынын Заны зандарга сайкес кабылданган, бирак Нормативтiк кукыктык актiлер туралы Казакстан Республикасынын Занынын [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] келтирилген талаптарга сай келмейтин жане кукыкты иске асыру жане кукык колданушылык мани бар нормативтик кукыктык актилердин мани
1) мемлекеттик емес уйымдардын, онын ишинде когамдык бирлестиктер мен жергиликти озин-ози баскару органдарынын нормативтик актилерин;
2) уакилетти орган болып табылмайтын мемлекеттик уйымдардын нормативтик актилерин;
3) техникалык жане технологиялык нормалар камтылган нормативтик актилерди азирлеу, табыс ету, кабылдау, кушине енгизу, колдану, жариялау, озгерту, толыктыру жане олардын колданылуын токтату тартиби белгиленбейди.
Егер нормативтик кукыктык актилердин оздеринде немесе оларды кушине енгизу туралы актилерде озгеше айтылмаса, барлык нормативтик кукыктык актилер тикелей колданылады.
Колданыска енгизилген нормативтик кукыктык актилерди колдану ушин кандай да болсын косымша нускаулар талап етилмейди.
Егер нормативтик кукыктык актинин озинде онын кандай да бир кукык нормасы косымша нормативтик кукыктык акт негизинде колданылатындыгы корсетилсе, онда бул норма негизги жане косымша нормативтик кукыктык актиге сайкес колданылады. Косымша нормативтик кукыктык акт кабылданганга дейин тиисти катынастарды бурын реттеп келген нормативтик кукыктык актилер колданылады.
Нормативтiк кукыктык актiнiн негизги курылымдык боликтери кукык нормаларын камтитын абзац, болик, тармакша, тармак жане бап болып табылады.
Нормативтик кукыктык актинин бабынын, тармагы мен тармакшасынын ишинде болик - кукыктын кисынды аякталган, бас ариптен басталатын азат жол аркылы болинип корсетилген жеке нормасы болуы мумкин.
Матиннин магыналык жагынан тутас, биринши жолда азат жол аркылы болинип корсетилетин жане киши ариппен басталатын болиги, боликтин бас ариппен басталатын биринши абзацын коспаганда, абзац деп саналады. Абзацтар (боликтин биринши жане сонгы абзацтарынан баскасы) нуктели утирмен аякталады.
Заннамалык актилер, адетте, «бап» деген атауы бар баптардан турады, олар боликти, тармакты, тармакшаны жане абзацты камтуы мумкин.
Озге де нормативтiк кукыктык актiлер олардын атауы «тармак» деген созбен жазылмайтын тармактардан турады, олар тармакшаларды, боликтерди, абзацтарды камтуы мумкин.
Колемi комакты нормативтiк кукыктык актiлердiн мазмуны жагынан жакын баптары (тармактары) тарауларга бiрiктiрiлуi мумкiн. Мазмуны жагынан жакын бiрнеше тарау - болiмдерге, ал болiмдер нормативтiк кукыктык актiнiн болiктерiне бiрiктiрiлуi мумкiн. Колемi улкен тараулар мен болимдерде тиисинше параграфтар жане киши болимдер болiнип корсетилуи мумкiн.
Нормативтик кукыктык актилердеги параграфтар мен киши болимдер тиисинше «параграф» жане «киши болим» деген создермен белгиленеди.
Кодекс, адетте, «болик» деген созбен жазылмайтын боликтерге болинетин баптардан турады, олар араб цифрларымен номирленеди.
Нормативтiк кукыктык актiнiн арбiр тармагы, бабы, параграфы, тарауы, киши болими жане болими араб цифрларымен номiрленедi. Нормативтiк кукыктык актiнiн баптары, тараулары, болимдери жане боликтери тутастай номирленеди. Нормативтiк кукыктык актiнiн арбир тарауындагы параграфтар жане арбир болимдеги киши болимдер дербес номирленеди.
Тармактардагы тармакшалар жане баптардагы тармактар тиисинше дербес номирленеди. Тармактардагы тармакшалардын номирленуи жакшамен жабылган араб цифрларымен мынадай турде белгиленеди: 1), 2), 3) жане одан ари карай.
Занды кабылдаудын максаттарын жане онын алдында турган негизги миндеттерди тусiндiру кажет болган жагдайларда кукык нормаларын жазудын алдынан кiрiспе болiм (кириспе) берiледi.
7. Куктык катынастардын тусиниги мен турлери.
кукыктык катынастар деп кукыктык норма негизинде пайда болган, оган катысушылардын кукыктары мен миндеттерин билдиретин когамдык катынастардын бир тури. Кукыктык катынастардын белгилери:
1.Кукыктык катынастар кукыктык норма негизинде пайда болады;
2.Кукыктык катынастарга катысушылардын кукыктары мен миндеттерин болады;
3.Кукыктык катынастар саналы ерикти сипатта болады.
4.Кукыктык катынастар мемлекетпен кепилденеди жане кажетти жагдайларда онын куштеу шараларымен коргалады.
Кукыктык катынастардын курылымы уш элементтен турады:
1) Кукыктык катынастын субъектиси;
2) Кукыктык катынастын объектиси;
3) Кукыктык катынастын мазмуны.
Жеке тулга мен уйым кукыктык катынастын катысушысы болуы ушин олардын кукык субъектилиги болуы керек. Кукык субъектилик бул жеке тулга мен уйымнын занмен берилген кукыктар мен миндеттерге ие болуы жане оларды жузеге асыру мумкиншилиги. Кукык субъектилик екиге болинеди кукык кабилеттилик жане арекет кабилеттилик. Егер кукык кабилеттилик жеке тулга мен уйымнын занмен берилген кукыктар мен миндеттерге ие болу мумкиншилиги болса, онда арекет кабилеттилик жеке тулга мен уйымнын занмен берилген кукыктар мен миндеттерди жузеге асыру мумкиншилиги.
Жеке тулгада кукык кабилеттилик туганнан пайда болады жане ол кйтысболганда жойылады. Ал арекет кабилеттилик жеке тулга белгили бир жаска толганда пайда болады. Арекет кабилеттилик ушке болинеди:
- толык, ягни 18 жастан басталады;
- жартылай, ягни 14 пен 18 жас аралыгын камтиды, бул кезде тулга тек усак мамилелерди гана жасауга мумкиндиги бар, ал ири мамилелерди жасау ушин ата-анасынын руксаты керек;
- шектелген, ягни адамнын денсаулык жагдайына байланысты, онын кукыктарын шектеу.
Уйымда кукык кабилеттилик жане арекет кабилеттилик мемлекеттик тиркеуден откен кезде пайда болады. Осы аркылы жеке тулганын кукык субъектилигимен ерекшеленеди.
Кукыктык катынастын объектисине мыналар жатады:
- материалдык кундылыктар (акша, зат жане т.б.);
- материалдык емес кундылыктар (адамнын кукыктары, онын бедели жане т.б.);
- жеке тулганын арекети (жумыска орналасу жане т.б.);
- рухани кажеттиликтер (театрга, китапханага жане т.б.).
Кукыктык катынастын мазмунына катысушылардын субъективти кукыктары мен занды миндеттери жыйынтыгы жатады.
Кукыктык катынастардын турлери:
Реттейтин кукыктык катынастар – субъектилердин занга сайкес минез-кулкы, былайша айтканда, кукыктык нормалар негизинде жане согай сайкес минез-кулык. Мундай кукыктык катынастар кукык тартибинин негизин курайды. Буларга жататындар: Мемлекеттик, муликтик, отбасы, енбек тагы баска кукыктык катынастар.
Коргайтын кукыктык катынастар – субъектилердин зансыз арекетинин салдарынан пайда болады. Онын максаты – когамдык тартипти коргау, киналини жазалау, сойтип адилдик орнату.
Абсолютти кукыктык катынастарда тек бир тарап белгили (кукык иеси) болады. Баскалардын барлыгы миндетти тарап болып саналады. Мысалы, буларга меншикке байланысты катынастар жатады.
Салыстырмалы кукыктык катынастарда барлык оган катысушылар белгили (сатушы мен сатып алушы) болып келеди.
8.Куктык илим мен куктык мадениет.
Кукыктык мадениет Ол кукыкка белгили бир козкарас кана емес, кайта, кукыктык билимнин, туракты кундылык- кукыкытык багдардын жане соларга сайкес зан жузинде манызды минез-кулыктын бирлиги ретинде коринеди.
Кукктык мадениет колданылып журген кукык нормалары билиминин жогары денгейимен сипатталады. Оган субъектинин кукыкка курметпен карауы тан. Ол адамдардын минез-кулкы олардын кукыктык сенимдерине, сондай-ак олардын баска адамдар кылыктарынын зандылыгына бага беруине жане кукыкбузушылыктын жасалуына бастамашылыкпен кедерги жпасауына сайкес келуин аныктайды.
Кукык оз нормаларына сайкес минез-кулыкка он козкараста болады. Алайда егер жеке адам занды бузбаса, кукык нормаларын жазалаудан корыккандыктан немесе озинин комформизми салдарынан, ягни журттын бари сиякты истеймин принципи бойынша бузбайтын болса, бул али де онын кажетти кукыктык мадениети бар екендиги билдирмейди.
Сол сиякты жеке адамнын немесе топтын кез-келген кукыктык белсендилигин кукыктык мадениетке жаткызуга болмайды. Зандарды билуге жане оларды оздери кызмет етип журген максаттарга зиян келетиндей етип пайдалануга болады. Омирде кукыктарды, соз бостандыгын когам мудделерине нуксан келтире отырып, киянат жасау да сирек кездеспейди. Керисинше, зансыз адистермен изги максаттарга жетуге тырысатын кездер де болады. Демек, алеуметтик-кукыктык он белсендилик кана жеке адамнын немесе ужымнын  жеткиликти кукыктык мадениетинин компоненти деп танылуы мумкин.
9.Зандылык пен кукыктык тартиптин тусиниги мен кагидалары
Зандылык – бул мемлекеттик – кукыктык шындыктын зандарды сактауды талап ету; когамдык омир режими; мемлекеттик органдар мен жеке тулганын кызмет принциптери.
Мемлекеттик баскарудагы зандылык -  бул баскару  катынастарынын барлык субъектилеринин КР Конституциясын жане мемлекеттин аумагында колданылып журген баска нормативти – кукыктык актилерин дал, катан жане мултиксиз сактауы мен орындауы. Онын мани мемлекеттик баскару сферасында  адам мен азаматтын кукыктары мен бостандыктарын бекиту жане накты иске асыруды камтамасыз ету.
Олар  мыналарга багытталган:
1) мемлекеттик билик органдарынын кызметинде, олардын лауазымды  тулгаларынын зандарга жане одан туындайтын актилеринин талаптарынын бузылуына жол бермеу;
2) оларга себеп болатын жагдайларды издестиру;
3) оларды бузганы ушин жауапкершиликтин пайда болуы;
4) табылган кукык бузушылыктарды уакытында жане оперативтик тургыда жолын кесу жане жою;
5) зандылык пен тартипти бузган киналилерди белгиленген жауапкершилкке тарту;
6) зандылык пен тартиптин бузылуына себеп болатын жагдайларды жоюга шаралар колдану.
Зандылык кагидалары – негиз болатын идеялар, басшылыкка алынатын бастамалар.
1) Заннын басымдылыгы;
2) Зан алдындагы тендик;
3) Жеке адамнын кукыктары мен бостандыктарынын кепилдиги;
4) Зандылыкты бузганы ушин жазалаудын болмай коймайтындыгы;
5) Зандылыктын кепилдиктери;
6) Зандылыкты  камтамасыз етудин жалпы шарттары
алдын алуга шаралар кабылдайды.
Зандылыкты  камтамасыз ету тасилдери:
1)баскару субъектилери бойынша бакылау – президенттик, парламенттик,  укиметтик, жергиликти аткарушы билик
органдарынын, сала аралык, жане салалык, акимшилик кадагалау;
2)Прокуратуранын кадагалауы:
-  Конституциянын, зан кушиндеги актилердин жане Президент  актилерин бузуды  аныктау жане жою шараларын кабылдау;
-    жедел-издестиру кызметинин, алдын ала аныктау жане тергеудин, акимшилик жане аткарушы  ондиристин  зандылыгын кадагалау;
-    касипорындардын, мекемелердин жане уйымдардын актилерин кадагалау;
3) Зандылыкты камтамасыз ету бойынша соттын кызмети:
а) акимшилик кукыктык катынастардан туындайтын истерди карау;
б) лауазымды тулгалардын актилерин жане арекеттеринин  зансыздыгын аныктау;
в) азаматтардын кукыктары мен бостандыктарын  калпына келтиру бойынша шешим кабылдау жане оларды жауапкершиликке тарту.
Кукыктык тартип ол кукыкпен реттелинетин, когамдык катынастын тартиби, кукыктык катынас мушелеринин субъективти кукыктарынын иске асуы мен занды миндеттеринин орындалуы мемлекетпен кепилденеди, зандылыктын иске асуы, кукыкка сай занды минез-кулык камтамасыз етиледи.Оз кезегинде демократия, онын калыпты дамуы – кукыктык тартип пен зандылыктын омир суруинин кажетти объективти жане субъективти шарты,  алеуметтик-саяси негизи. Демократиясыз, шынайы зандылык, мыкты кукыктык тартип туралы соз болуы мумкин емес. Демократия толык дамыган болса, казирги когамнын ен жогаргы сатысында коринис алу, ягни кукыктык мемлекетке жылжу айкын болган сайын, зандылык пен кукыктык тартипти камтамасыз ету шарты колайлы болады.Кукыктык тартип азаматтык когамнын кукыктык негизин курады. Оган онын барлык салалары негизделеди: алеуметтик-мадени, экономикалык жане саяси. Сайкесинше ол барлык мемлекеттик нактылыктын кукыктык негизи болады дей келе кукыктык тартип пен зандылыктын озектилигиайкындалады.
Кукыктык тартип демократиямен тыгыз байланысты, демократиялык кукыктык тартип демократиялык заннамасыз жане зандылык режимисиз мумкин емес. Кукыктык тартиптин тарихи дамуы зандылыктын ныгаюына байланысты болды. Шынайы кукыктык тартип зандылыкка байланысты, ал сонгысы елде кукыктык тартипти орнату мен камтамасыз етудин шешуши куралынын бири болады. Зандылыкты бузу омир сурип турган кукыктык тартиптин бузылуына алып келеди, ал кукыктык тартипти бузу сонымен бирге зандылык талаптарын бузу болып табылады 
10.Кукык бузыушылыктын тусиниги жане турлери
Кукык бузушылык занды, онын кагидаларын кукыктык нормалар жуктеген миндеттерди бузу, тыйым салынган арекеттерди жасау. Кукыктык нормалардын талаптарын орындамау натижесинде тартип бузылады, когамдык катынастарга кесел келеди, белгили бир игилик, кунды зат жогалады, адамнын омирине, денсаулыгына, рухани сезимине зиян келтиреди.
1.Кукык бузушылык кукыкты, онын кагидаларын, кукык жуктеген миндеттерди бузу, тыйым салынган арекеттерди жасау. Ягни бул адамдардын ис-арекети, кылыгы немесе арекетсиздиги. Адам озинин ис-арекети, кылыгы аркылы баска адамдармен, когаммен, мемлекетпен карым-катынаска туседи.
2.   Кукык бузушылык кукык нормалары коргайтын муддеге нуксан келтирип, когамнын жане адамнын муддесине зиянын тигизеди, белгиленген кукыктык тартипти бузады. Кукык нормаларынын талаптарын орындамау натижесинде кукыктык тартип бузылады, когамдык катынастарга кесел келеди, белгили бир игилик, кунды зат жогалады, адамнын кукыктарына, омирине, денсаулыгына, рухани сезимине зиян келтиреди. Зияннын колеми, молшери, турли болуы мумкин.
Когамдык зиянды аныктаудын мынадай тасилдери белгили:
1.   Зандылыкты бузудын объектиси адамдардын омирине, денсаулыгына, когамдагы негизги карым-катынаска зиян келтируди аныктау.
2.  Зияннын турин, молшерин аныктау.
3.  Кылмысты жасаган адисин, уакытын, орнын аныктау.
4. Кылмысты жасаган адамнын озинен жане осы иске тиисти материалды, фактилерди жинастыру, толык минездеме беру.
Кинанин еки тури белгили:
1. Тикелей немесе жанама ниетпен жасалган касаканалык. Егер адам оз ис-арекетинин (арекетсиздигинин) когамга кауипти екенин угынып, онын когамдык кауипти зардаптары болуынын мумкин екенин немесе болмай коймайтынын алдын ала билсе жане осы зардаптардын болуын тилесе, арекет тикелей ниетпен жасалган касаканалык деп танылады.
2. Абайсыздык. Ол менмендик жане немкурайдылыкпен жасалады.
Егер адам оз ис-арекетинин (арекетсиздигинин) когамга кауип тугызуы мумкин екенин алдын-ала билсе, бирак бул зардаптарды жеткиликти негиздерсиз женилтектикпен болгызбау мумкиндигине сенсе, бул менменшилдик деп танылады.
Кукык бузушылыктын турлери: Барлык кукык бузушылык когамга кауиптилигинин сипаты мен денгейине байланысты еки топка болинеди. 1) Кылмыс. 2) Терис кылык.
Объектинин кундылыгы, кукыкка кайшы арекеттин мазмуны, жагдайы, уакыты, адиси, келтирилген зияннын колеми мен сипаты, кинанин нысаны кукыкка кайшы арекеттин кушейе тускендиги, онын себеби, кукык бузушынын жеке минездемеси аркылы аныкталатын когамга зияндылыктын сипаты мен денгейи негиз болады.
Арекет-арекетсиздикти кукыкка кайшы деп тануга ыкпал етуши субъекти фактор негиз болады.
Кылмыс когамга кауипти жане занмен жазалау катеримен тыйым салынган айыпты арекет-арекетсиздик. Ол когамнын калыпты омир немесе мемлекеттик курылыс, шаруашылык жуйе, меншик жане азаматтардын саяси, енбектик, муликтин жане баска да кукыктары. Кылмыстын занды сипаты оларга кылмыстык занмен тыйым салу мен жазалау шараларын колдану болып табылады. Кылмысты занда корсетилген, кылмыстын барлык нысандык белгилерин иеленуши кукык бузушылык озинин женил мандилигине байланысты когамга кауипти болмаса, кылмыс болып саналмайды.
Терис кылык дегенимиз - кылмыспен салыстырганда когамга кауиптилиги биршама томен жане когамдагы кукыктык тартиптин жекелеген жактарына нуксан келтируши кукык бузушылык.
Терис кылык когамга зиян келтиргендиктен, алеуметтик кауипти болып табылады. Терис кылык когам омиринин кай саласында жасалуы, келтирген зиянынын сипаты жане тиисти кукыктык санкциясынын ерекшеликтерине байланысты акимшилик, тартиптик, азаматтык кукык бузушылыктарга жиктелинеди.
1. Акимшилик кукык бузушылык мемлекеттик баскару саласындагы когамдык катынастарга зиян келтиретин акимшилик, каржылык, жер жане баска кукык салаларынын нормаларымен реттелетин, алеуметтик кауипти арекет-арекетсиздик.
2. Тартиптик кукык бузушылык кызметтик катынас саласында багынушылык тартибин бузуга багытталатын, алеуметтик кауипти арекет-арекетсиздик. Ол ондиристин кызметтик, аскери жане оку тартибин бузып, олардын алдында турган шаруашылык, алеуметтик-мадени, баскару жане де максаттар мен миндеттерди орындауга кедерги болады. Бул ушин мынадай санкциялар колданылуы мумкин: ескеру, согис, жумыстан шыгару, оку орнынан шыгару жане т.б.
3. Азаматтык кукык бузушылык азаматтык кукык нормаларымен реттелетин муликтик жане онымен байланысты жекелеген катынастарга зиян келтиретин, алеуметтик кауипти арекет-арекетсиздик. Ол шарттык жане шартсыз деп екиге болинеди. Шартты азаматтык кукыктын шартка катысушы субъектилеринин арекетинен туындаса, шартсыз азаматтык кукыктын нормаларынын талаптарын сактамау жане орындамаумен байланысты болады
11.Конституция кукыгынын пани жане тусиниги
Конституциялык кукык манызды мынадай маселелерди:
когам мен мемлекет курылысынын негиздерин;
мемлекеттик билик пен жергиликти озин-ози баскару исин жузеге асырудын тартибин;
адам жане азамат кукыгын, бостандыгы мен миндеттерин реттейди.
Конституциялык кукык адам, мемлекет пен когамнын оз тиршилик арекетин куруына оте кажетти оган лайыкты басты ережелерди белгилейди. Мемлекеттик биликти жузеге асырумен байланысты пайда болатын когамдык катынастар конституциялык кукыктын панин курайды. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] азаматтарга мемлекеттик оку орындарында тегин орта билим алуга кепилдик берилген. Азаматтардын бул кукыгын ким камтамасыз етеди? Арине осыны жузеге асыруга кукылы мемлекеттик органдар (мысалы, Билим жане гылым министрлиги). Биздин елимизде арким [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] жане заннамаларын сактауга, баска тулгалардын кукыктары мен еркиндиктерин, ар-ожданы мен абыройын кастерлеуге миндетти. Аталган талаптар сакталмаган жагдайда оны бузушыларга мемлекеттик органдардын алдында ([ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ], [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ], [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]) жауап беруге тура келеди. Конституциялык кукык когамдык катынастарды кукыктык реттеуге багытталган адистер мен тасилдер аркылы реттейди

Конституциялык кукык адистери
Миндеттеу адиси. Мемлекеттик органдарга, сол сиякты жеке тулгаларга катысты олардын кызметинин букил аясында колданылады
Тыйым салу адиси. Басым турде мемлекеттик органдарга, когамдык курылымдарга катысты колданылады, шектеули жагдайларда азаматтарга катысты колданылады
Руксат ету адиси. Адам жане азаматтын мартебесин айкындау ушин, сондай-ак мемлекеттик органдардын окилеттигин аныктау кезинде колданылады
Тану адиси. Ягни, адамнын табиги кукыгын тану
Конституция;
конституциялык зандар;
адеттеги зандар (жай зандар);
президенттин нормативти жарлыктары;
укимет каулылары;
когамнын негизги курылымын, мемлекеттик билик уйымдарынын уйымдастырылуын реттейтин баска да кукыктык-нормативтик актилер Казакстан Республикасы конституциялык кукыгынын кайнар кози болып табылады
12.Конституциялык кукыктын жуйеси.
Конституциялык кукык жуйеси – онын ишки курылымын сипаттайтын жане оны кукыктын баска салаларынан озгешелеп туратын институттардын жиынтыгы болып саналады.
Конституциялык кукык институттарынын жуйеси мынадай турде бериледи:
1.   конституциялык курылыстын негиздери;
2      жеке адамнын (тулганын) конституциялык мартебеси;
3.  акимшилик-аумактык курылым;
4.  мемлекеттик органдар жуйеси.
Конституциялык-кукыктык нормалар:   
1. мазмунымен (реттеуге багытталган когамдык катынастардын аясымен);
2. негурлым кобирек зан кушине ие болумен; Казакстан Республикасы Конституциясынын ережелерине кайшы келетин нормалардын кушин жоюымен;
3. сол аркылы билдирилген дерек коздерименен (негурлым манызды нормалар Казакстан Республикасынын Конституциясында тузилген);
4. нормалардын озине тан турлеримен (норма-кагидалардын, норма-миндеттердин, ресми малимделген (декларативти) ережелердин болуы);
5. жузеге асырудын айрыкша механизмимен (когамдык катынастардын тубегейли, басты тустарын гана реттейди);
6. катынастарды реттейтин (халык, мемлекет, улттар, жогары мемлекеттик органдар) субъектилердин озиндик сипатымен;
7. курылымдардын ерекшеликтеримен (гылыми болжам мен диспозицияга жане жекелеген жагдайларда гана – санкцияга ие);
8. нускаулардан туратын курылтайшылык сипатпен озгешеленеди.
Конституциялык-кукыктык нормалардын негизги жиктеуи
Нускаулардан туратын сипаты бойынша:
1.      кукык жуктеуши нормалар – онда каралган арекеттерди жузеге асыратын жане олардын окилеттик шенберин аныктайтын субъектилер кукыгын бекитетин нормалар. Бул – азаматтардын саяси, экономикалык, алеуметтик кукыктары туралы конституциялык нормалар. Мундай нормаларга сондай-ак Казакстан Республикасы Президентинин, Парламенттин, Укиметтин, Конституциялык Кенестин конституциялык окилеттигин айкындайтын нормалар жатады;
2.      миндеттеуши нормалар - озинин тартибин, озинин арекетин аталмыш нормалардын нускауларына жаткызатын субъектилердин миндеттерин бекитетин нормалар. Мундай миндеттер тек азаматтарга гана емес, сонымен бирге Казакстан Республикасы Парламенти Палаталарынын Торагаларына да жуктеледи;
3.      тыйым салушы нормалар – онда каралган белгили бир арекеттерди жасауга тыйым салудан туратын нормалар. Мундай нормалар мемлекеттин конституциялык негиздерин (бастауларын), зан ережелери мен кукык тартибин коргауга багытталган.
Ондагы нускаулардын-айкындаушылык дарежеси бойынша мынадай нормаларга болинеди:
4.              императивти нормалар – белгилеген ережелерди субъектилерге колдану еркиндигин коргауга руксат етпейтин  нормалар;
5.              Диспозитивти нормалар – нормада корсетилген  жагдаяттарды ескеру аркылы субъектинин арекет ету вариантын тандау мумкиндигин карайтын нормалар.
Кукыктык реттеу механизми бойынша нормалар:
6.      материалдык нормалар  -  когамдык катынастарды кукыктык реттеу бойынша арекет етудин мазмунын карайтын  нормалар;
7.      процессуалдык нормалар – сол аркылы жузеге асырылатын тартипти аныктайтын нормалар болып болинеди.
13.Казакстан Республикасынын тусиниги мен мазмуны.
Казакстан Республикасы демократиялы , зайырлы, кукыктык жане алеуметтик мемлекет болып табылады. Онын ен кымбатты казынасы – адам жане адамнын омири , кукыктары мен бостандыктары. Республиканын тубегейли принциптери: когамдык татулык пен саяси турактылык, букил халыктын игилигин коздейтин экономикалык даму. Казакстан Республикасы – президенттик баскару нысанындагы биртутас мемлекет. Елордамыз- Астана каласы. Мемлекеттик тилимиз- казак тили. Халык пен мемлекет атынан билик жургизуге Республика Президентинин сондай-ак озинин конститутциялык окилеттиги шегинде Парламенттин кукыгы бар. Республикада билик биртутас , ол Конститутция мен зандар негизинде зан шыгарушы , аткарушы жане сот тармактарына болинуи , озара ис-кимыл жасау принципине сайкес жузеге асырылады. Казакстан Республикасынын мемлекеттик рамиздери – Туы, Елтанбасы жане гимни бар. Олардын сипаттамасы жане ресми пайдалану тартиби Конститутциялык занмен белгиленеди.
14.Кукыктын шыгу теориялары.
Кукыктын шыгуы жайлы теориялар:
Теологиялык – биликтин кудайдан пайда болгандыгы туралы пайымдайды Патриархалды – мемлекеттин пайда болуын тикелей жануянын таралуымен байланыстыра карастырады .
Маркстик - мемлекет когамдык енбек болинисинин , отбасынын, жеке меншиктин жане бир-бирине карама-кайшылыктагы таптардын пайда болуы.
Шарттык – мемлекет когамдык шарт негизинде пайда болды
Куштеу – мемлекет ж
·не сырткы куштеу н
·тижесинде пайда болады
Психологиялык – мемлекет адамдардын уйымдаскан когам ужымдык аракатынас аясында омир суру жониндеги психологиялык кажеттиликтери н
·тижесинде пайда болды
Ирригациялык – мемлекеттин пайда болуы шыгыс аграрлык облыстарда ири ирригациялык курылымдарды салу кажеттилигимен байланыстырылады
15.КР сайлау жуйеси.
Казакстан Республикасынын сайлау жуйеси деп Конститутция мен сайлау туралы зандарда корсетилгендей республика Президентин, Мажилис пен Сенат депуттарын, ауылдык акимдерди, тоте немесе жанама сайлау тартибин айтамыз. Сайлау жуйесинин еки тури: тепе-тен жане мажоритарлы.
Тепе-тен сайлау жуйеси –сайлау барысында берилген дауыс пен женип алынган мандат. Тепе-тен сайлау жуйесинин арекет етуи ушин бирнеше аумактык округтер жане екиден кем емес калыптаскан саяси партиялар болуы кажет.
Мажоритарлы сайлау жуйеси – биринши жане екинши кайта дауыс беру кезинде, сайлаушылар тизимине егизилген азаматтардын 50 пайыздан астамы сайлауга катынасса сайлау отти деп осы дауыстарды жинаган кандидат отеди.
Сайлау кукыгы кагидалары:
Жалпыга бирдей белсенди сайлау кукыгы. (Казакстаннын 18 жаска толган азаматтар сайлауга дауыс беруге катысу кукыгы бар.)
Тен сайлау кукыгы. (Ар кандидаттын бир сайлау бюллетенине тиисинше бир дауыс беруге кукыгы бар.)
Тоте сайлау кукыгы.(Республика Президентин, депутаттарды азаматтар тикелей сайлай алады.)
Жанама сайлау кукыгы.(Парламент Сенатынын депутаттарын сайлауга тандаушылар –маслихаттардын депутаттары катысады. )
Жасырын дауыс беру.(Ар сайлаушынын еркин билдируине кандай да болсын бакылау жасау мумкиндигине жол берилмейди.)
Сайлау бостандыгы.(Азаматтардын сайлау жане сайлану кукыгын еркин жузеге асыра алады.)
Казакстан Республикасынын Президенти болып тумасынан республика азаматы болып, 40 жаска толган , мемлекеттик тилди билетин еркин менгерген ари Казакстанда сонгы 15 жыл туратын республика азаматы сайлана алады.
Сенат депутаттарынын окилеттик мерзими – алты жыл, Мажилис депутаттарынын окилеттик мерзими - бес жыл.
Мажилистин токсан сегиз депутатын жалпыга бирдей , тен жане тоте сайлау кукыгы негизинде жасырын дауыс беру аркылы жузеге асырылады. Мажилистин тогыз депутатын Казакстан халкы Ассемблеясы сайлайды. Мажилис депутаттарынын кезекти сайлауы Парламенттин жумыс истеп турган сайланымы окилеттигинин мерзими аякталардан кеминде еки ай бурын откизиледи.
Сенат депутаттарын жанама сайлау кукыгы негизинде жасырын дауыс беру жолымен сайланады. Сайланган Сенат депутаттарынын жартысы арбир уш жыл сайын кайта сайланып отырады. Казакстан Республикасынын азаматтыгында туратын жане онын аумагында сонгы он жылда турып жаткан адам Парламент депутаты бола алады. Жасы отызга толган жогары билими жане кеминде бес жыл жумыс стажы бар , тиисти облыстын , республикалык манызы бар каланын не Республика астанасынын аумагында кеминде уш жыл туракты турып жаткан адам Сенат депутаты бола алады. Жасы 25-ке толган адам Мажилис депутаты бола алады.
16.Акимшилик кукыктын адиси мен жуйеси.
Акимшилик кукык дегенимиз- мемлекеттик баскару саласындагы туындаган катынастарды реттеуши сала. Негизги белгилери:
Аткару жане баскару органдардын кызметтерин уйымдастыру.
Аткару органдардын ишки жане сырткы кызметиндеги акимшилик кызмети.
Акимшиликтик заннамалык кызмет
Соттык биликти жузеге асыру
Мемлекеттик баскарушылык кызметти жургизу.
Акимшиликтик кукыкты реттеуши адистер
Инперативти
Диспозитивти
Акимшиликтик кукыктын жуйеси:
Жалпы
Ерекше
Жалпы болигине акимшилик кукык субъектилеринин кукыктык жагдайын, баскарудын турлери мен адистерин, акимшилик мажбурлеуди, зандылыкты камтамасыз ететин тасилдерди реттейтин кукыктык нормалар киреди.
Ерекше болиги мемлекеттик баскарудын накты салаларындагы (ауыл шаруашылыгын, экономиканы, билим мен гылымды, денсаулык сактауды, зандарды жане т.б. баскару) когамдык катынастарды реттейтин нормалардан турады.
17.Акимшилик кукыктын субъектиси.
Акимшилик-кукыктык катынастар бул мемлекеттик баскару аясында калыптасатын жане акимшилик-кукык нормалары аркылы реттелип отыратын когамдык катынастар. Бул катынастарга катысушыларга белгили бир [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] мен миндеттер бериледи жане олар кукыктык катынастардын [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] болып табылады. Кукык субъектилеринин арасында накты кукыктык катынастар туындауы ушин норманы ис-арекетке келтиретин белгили бир ис-арекеттер мен окигалар кажет. Бул ис-арекеттер мен окигалар зандык фактилер деп аталады. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] белгилеген ережелерди бузу  [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] мен тиисти мемлекеттик орган арасында кукыктык катынастардын туындауына негиз болып табылады. Оларга катысушылардын кукыктары мен миндеттеринин аракатынасына карай окимшилик-кукыктык катынастар тик (тетелей) жане колбеу болып белинеди. Егер кукыктык катынастар субъектилеринин биреуи уйымдык жагынан екиншисине багынышты болса (мысалы, облыстын [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] мен [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]), онда олардын арасында тик (тотелей) катынастар туындайды. Колбеу кукыктык катынастарга катысушылар уйымдык жагынан бир-бирине багынышты болмайды (мысалы, аткару билиги органы мен азамат).
Акимшилик кукыктын субъектисинин ерекшелиги- ол баскару саласында болады.


18.Акимшилик-куктык нормалардын тусиниги.
Акимшилик-кукыктык норма –бул мемлекеттин октем (заншыгару, аткару) органдары жагынан орнатылган жане аткару билик саласындагы когамдык катынастарды реттеуши, тиисти, занды руксат етилген журис-турыс ережелери.
Акимшилик-кукыктык нормалар томендеги талаптарга жауап беру тиис:
-заншыгару мен аткару органдардын октем еркин билдиру натижеси болу;
-мемлекет мудделерин зан приоритети есебинде белгилей отырып, тиисти журис-турыс ережелерди аныктау;
-жалпы миндетти сипатта болу;
-мемлекет мойындайтын кайнар коздерден шыгу.
Акимшилик –кукыктык нормалардын турлери мен мазмуны.
Акимшилик-кукыктык нормалар ар турли критерийлер бойынша болинуи мумкин, мысал, томендегидей:1)мазмуны; 2)субъектилердин журис-турысына ыкпал ету жолдары; 3)максаты (тагайындалуы); 4)колдану ориси; 5)зан куши; 6)кенистик, уакыт, субъектилер бойынша ыкпал етудин шектери бойынша болинеди.
Мазмуны б/ша: материалды мен ис жургизу нормаларга ажыратамыз
Субъектилердин журис-турысына ыкпал ету жолдары б/ша: миндеттеуши, тыйым салушы мен руксат етушилерге болинеди.
Максаты (тагайындалуы)б/ша: реттеуши мен коргаушыларга болинеди. Зан куши б/ша: заншыгару мен зандарды жузеге асырушы нормаларга болинеди.
Колдану ориси б/ша: аткару билик органдарынын, мемлекеттик касипорындар мен мекемелеринин, когамдык бирлестиктеринин, мемлекеттик кызметкерлердин, азаматтардын уйымдастыру мен ис-арекеттерин белгилейтин нормаларга болинеди.
Кенистик, уакыт, субъектилерге ыкпал етудин шектери б/ша:жалпы миндеттилер мен жуйе ишиндегилерге болинеди (сонгылары – тек багынышты субъектилер ушин гана миндетти).
19.Азаматтык катынастардын тусиниги мен турлери.
Азаматтык кукык катынастар дегенимиз азаматтык кукык нормалырынын талаптарына сайкес туындайтын жане бул нормаларга тауелди болатын жактар арасындагы катынастарды айтамыз.
Азаматтык-кукыктык катынастардын мынандай турлерин ажыратамыз:
1) муликтик катынастар;
2) муликтик катынастармен байланысты муликтик емес озиндик катынастар;
3) муликтик катынастармен байланысы жок муликтик емес озиндик катынастар.
Материалды игиликтермен (муликпен,жумыспен, кызмет корсетумен, акшамен, багалы кагаздармен, т.б. муликтермен) байланысты когамдык катынастар муликтик катынастар д.а. Муликтик катынастар дегенимиз муликти алу, иемдену, не баска субъектилерге беру барысындагы катынастар.
Муликтик катынастармен байланысты муликтик емес озиндик катынастарга авторлык, онертапкыштык сиякты катынастар жатады.М:бир уйымнын екинши бир занды тулганын тауарлы белгисин пайдалануы, сонгысына зиян шектируи, атына кир келтируи мумкин.
Муликтик катынастармен байланысы жок муликтик емес озиндик катынастар муликтик катынастар сиякты емес, баска фактилердин, баска субъектилердин арасында пайда болады. Олар муликтик мазмуны болмайтын,акшалай багалауга келмейтин, жеке жане занды тулгалардан айырмайтын игиликтерге байланысты туындайды.
20.Азаматтык кукыктын субъектиси.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] тилинде кукыктар мен миндеттердин иелерин кукык субъектилери деп атайды. Баскаша айтканда, субъекти азаматтык кукыктык катынаска катысушы болып табылады. Субъектилер жеке тулга жане занды тулга болып еки топка болинеди. Жеке тулгага [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ], шетел азаматтары жане азаматтыгы жок адамдар жатады.
Азаматтардын кукык кабилеттилиги  бул жеке тулганын азаматтык [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] пен миндетти иелену мумкиндиги немесе кабилет кукыгы. Кукыккабилеттилик барлык адамдарга бериледи. Азаматтык [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] туылган кезден басталып, кайтыс болган кезде токтатылады.
Азаматтардын арекеткабилеттилиги  [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] оз ерекеттеримен азаматтык [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] ие болуга жане оны жузеге асыруга, ози ушин азаматтык миндеттер аткарып, оларды орындауга жене оз арекетин тургын салдар ушин азаматтык-кукыктык жауапкершиликке тартуга кабилеттилиги. Толык арекеткабилеттилик 18 жаска толганнан бастап пайда болады. 14 жаска дейинги жасоспиримдер мен жан куйзелисимен ауыратын тулгаларда азаматтык арекет- кабилеттилик болмайды. Олардын атынан занды окилдери ата-аналары, корганшылары мен камкоршылары шыгады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] тулга бул белгили бир арекеттерди жасауга жане азаматтык айналымга катысуга курылган адамдардын бирлестиктери.
Занды тулга деп шаруашылык жургизу немесе жедел баскару кукыгындагы окшау мулки бар жане сол муликке оз миндеттемелери бойынша жауап беретин, оз атынан муликтик жене муликтик емес жеке кукыктар мен миндеттерге ие болып, оларды жузеге асыра алатын, [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] жане жауапкер бола алатын уйымдар танылады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] кукыккабилеттилиги мен арекеткабилетилигинин жеке тулгалардикине караганда озгешелиги болады. Занды тулгалардын кукыккабилеттилиги мен арекет- кабилеттилиги бир мезгилде, ягни занды тулга мемлекеттик тиркеуден откеннен бастап пайда болады. Арнайы лицензия алып кызметпен айналысуды кажет ететин занды тулгалар болады. Оларга банктер, кузет агенттиктери, айырбас мекемелери жане т. б. жатады.
Акционерлик когам - дегенимиз озинин кызметин жузеге асыру ушин каражат тарту максатында акциалар шыгаратын занды тулга болып табылады. Когам оз акционерлеринин мулкинен окшауланган муликти иеленеди жане олардын миндеттемелери бойынша жауап бермейди. Когам оз миндеттемелери бойынша озине тиесили барлык муликпен жауапты болады.
   Акциалары тек оз курылтайшылары немесе алдын  ала белгинелген озге дамдар тобы арасында орналастырылган акционерлик когам жабык  акционерлик когам болып табылады. Жабык когамнын ози шыгаратын акциаларга ашык турде жазылу жургизуге не оларды сатып алуга озгеше турде адамдардын шектеусиз тобына усынуга кукыгы жок.
   Акционерлерди оздерине тиесили акциаларды аска акционерлердин келисиминсиз болип бере алатын когам ашык болып табылады.  Ашык когам шыгарган акциаларын жабык, жеке жане ашык адистермен орналастыруга кукылы. Ашык когам акционерлеринин саны шектелмейди.
Жауапкершилиги шектеули сериктестик (ЖШС) белгили бир шаруашылык кызмет жургизу максатында бир немесе бирнеше адам курган, жаргылык [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]кужаттарымен белгиленген молшерде [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] улесине (салымдарына) болинген занды [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]. Кызмет максаты пайда алуды коздейди. Катысушыларынын саны жузден аспауга тиис.
Косымша жауапкершилиги  бар сериктестик
Катысушылары  сериктестик  миндеттемелери бойынша оздеринин  жаргылык  капиталга салымдарымен жауап  беретин, ал  бул  сомалар  жеткиликсиз  болган  жагдайда  оздерине  тиесили муликпен  оган  оздери  еселенген молшерде  енгизген  салымдар аркылы  жауап  беретин  сериктестик  косымша жауапкершилиги  бар  сериктестик  деп танылады.
   ОНДИРИСТИК  КООПЕРАТИВ
     Азаматтардын  бирлескен касипкерлик кызмет ушин мушелик негизде, олардын оз енбегимен катысуына жане ондиристик кооператив мушелеринин муликтик жарналарын бириктируине негизделген ерикти бирлестиги ондиристик кооператив деп танылады.
21.Азаматтардын арекет кабилеттилиги.Азаматтардын деликтакабилеттилиги.
Азаматтардын кукык кабилеттилиги бул жеке тулганын азаматтык [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] пен миндетти иелену мумкиндиги немесе кабилет нукыгы Кукыккабилеттилик барлык адамдарга бериледи. Бул онын ултына, динине, тилине, тургылыкты жерине, алеуметтик жагдайына, т.б. байланысты болмайды дегенди билдиреди. Азаматтык [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] туылган кезден басталып, кайтыс болган кезде токтатылады.
Азаматтардын арекеткабилеттилиги [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] оз ерекеттеримен азаматтык [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] ие болуга жане оны жузеге асыруга, ози ушин азаматтык миндеттер аткарып, оларды орындауга жене оз арекетин тургын салдар ушин азаматтык-кукыктык жауапкершиликке тартуга кабилеттилиги. Ягни, [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] арекет- кабилеттилигинин манызы арекет жасаушы озинин арекетинен келетин [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] салдарды тусинетиндигинде жане ерекети аркылы зиян келтирсе онын орнын толтыруга мумкиндигинин барлыгын немесе жоктыгын белгилейтиндигинде.
Шектеули арекеткабилеттилик те болады. Есиртки заттары мен спирт ишимдиктерин адам удайы пайдаланатын болса, сонын салдарынан уй-ишин ауыр материалдык жагдайларга душар кылса, онда муддели адамдардын, ягни туган туысынын, ата-анасынын, айелинин, т.б. арызы бойынша [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] онын арекеткабилеттилигин шектей алады. Оган камкоршылык тагайындайды. Ол усак турмыстык мамилелерди оз бетинше жасаганымен, баска да мамилелерди камкоршы келисимимен жасауга миндетти болады. Бул арине уакытшашара. Егер ерекеткабилеттилиги шектелген адам тузелетин болса, онда сот аркылы арекеткабилеттилиги шектелгендиги алынып тасталынады жене ол толык арекеткабилеттиликке ие болады.Сонымен бирге туракты жан куйзелисимен ауыратын тулганын арекеткабилеттилиги сот аркылы шектеледи.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] тулганын азаматтык кукык бузушылык (деликттер) ушин жауап беру кабилети. Деликткабилеттилик белгили бир жастан бастап пайда болады. Мысалы, азаматтык жауапкершилик 16 жастан бастап туындайды.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] субъектилик бул осыдан туындайтын барлык салдармен бирге тулганын кукык субъектиси болу мумкиндиги немесе кабилети.
22.Занды тулгалар азаматтык кукыктын субъектилери ретинде, олардын турлери.
Занды тулга деп шаруашылык жургизу немесе жедел баскару кукыгындагы окшау мулки бар жане сол муликке оз миндеттемелери бойынша жауап беретин, оз атынан муликтик жене муликтик емес жеке кукыктар мен миндеттерге ие болып, оларды жузеге асыра алатын, сотта талапкер жане жауапкер бола алатын уйымдар танылады.
Занды тулганын кукыккабилеттилиги мен арекеткабилеттилиги лицензия алган кезден бастап пайда болады да, онын мерзими биткенде немесе жарамсыз деп танылганда токтатылады.
Занды тулгалар занга сайкес коммерциялык жане коммерциялык емес занды тулгалар болып еки турге болинеди: Коммерциялык занды тулгалардын максаты пайда табу. Коммерциялык емес занды тулга пайда табуды коздемейтин Жане оны катысушыларына улестирмейтин уйым болып табылады.
Коммерциялык занды тулгалар: мемлекеттик касипорын, шаруашылык сериктестик, ондиристик коопертив нысандары.
       Коммерциялык емес уйым – занды тулга ретинде мекеме, когамдык бирлестик, акционерлик когам, тутыну кооперативи, кор, дини бирлестик кауымдастык (одак) нысанындагы занды тулгалардын бирлестиги нысанында жане зан кужаттарында козделген озге де нысанда курылуы мумкин.        Коммерциялык емес уйымдар туралы зан бойынша:
Коммерциялык емес уйым озинин жаргылык максаттарына сайкес келетиндей гана касипкерлик кызметпен айналыса алады.
Жекелеген уйымдык – кукыктык нысанындагы коммерциялык емес уйымдардын касипкерлик кызметине Казакстан Республикасынын зан актилеринде шектеулер койылуы мумкин.
Коммерциялык емес уйым касипкерлиу кызмети бойынша киристер мен шыгыстардын есебин жургизеди.
Коммерциялык емес уйымдардын касипкерлик кызметине салык салу Казакстан Республикасынын салык зандарына сайкес жузеге асырылады.
Коммерциялык емес уйымдардын касипкерлик кызметинен алынатын киристерди коммерциялык емес уйымдардын мушелери (катысушылары) арасында болисуге болмайды. Ол жаргылык максаттарга жумсалады. Когамдык жане дини бирлестиктердин, корлары оз каражаттарын кайырымдылык максаттарга пайдалануына жол берилмейди.
23.Азаматтык кукыктарды жузеге асыру мен коргау.
8-бап. Азаматтык кукыктарды жузеге асыру
      1. Азаматтар мен занды тулгалар оздерiне берiлген азаматтык кукыктарды, сонын iшiнде оздерiн коргау кукыгын оз калауынша пайдаланады, тиесiлi кукыктардын жузеге асырылмауы, заннамалык актiлерде козделген жагдайларды коспаганда, бул кукыктардын токтатылуына акеп сокпайды, жузеге асыру баска кукык субъектiлерiнiн кукыктарын жане зандармен коргалатын мудделерiн бузбауга, айналадагы ортага зиян келтiрмеуге тиiс, оздерiне берiлген кукыктарды жузеге асырган кезде адал, парасатты жане адiл арекет жасап, зандардагы талаптарды, когамнын адамгершiлiк кагидаттарын, ал касiпкерлер - буган коса iскерлiк адептiлiк ережелерiн сактауга тиiс, баска жакка зиян келтiруге, кукыкты баска турлерде киянат жасап пайдалануга, сондай-ак кукыкты онын максатына кайшы келетiндей етiп жузеге асыруга багытталган арекеттерiне жол берiлмейдi.
   9-бап. Азаматтык кукыктарды коргау
      1. Азаматтык кукыктарды коргауды сот, торелiк сот немесе аралык сот: кукыктарды мойындату; кукык бузылганга дейiнгi болган жагдайды калпына келтiру; кукыкты бузатын немесе онын бузылу каупiн тугызатын арекеттерге тыйым салу; мiндеттi заттай орындатуга уйгарым шыгару; залалдарды, толенетiн айыпты ондiртiп алу; мамiленi жарамсыз деп тану; моральдык зияннын отемiн толету; кукык катынастарын токтату немесе озгерту; мемлекеттiк баскару органынын немесе жергiлiктi окiлдi не аткарушы органнын зандарга сайкес келмейтiн кужатын жарамсыз немесе орындауга жатпайды деп тану; азаматтын немесе занды тулганын кукыкка ие болуына немесе оны жузеге асыруына кедергi жасаганы ушiн мемлекеттiк органнан немесе лауазымды адамнан айыппул ондiртiп алу аркылы, сондай-ак зан кужаттарында козделген озге де адiстермен жузеге асырады.       2. Бузылган кукыкты коргау ушiн окiмет билiгi немесе баскару органына отiнiш жасау, егер зан кужаттарында озгеше козделмесе, кукык коргау туралы талап койып сотка жолдануга кедергi жасамайды.
      3. Зан кужаттарында арнайы козделген реттерде азаматтык кукыктарды коргау кукыгы бузылган адамнын тiкелей iс жузiндегi немесе зандык арекеттерiмен жузеге асырылуы мумкiн (озiн-озi коргау).
      4. Кукыгы бузылган адам, егер зан кужаттарында немесе шартта озгеше козделмесе, озiне келтiрiлген залалдын толык отелуiн талап ете алады.       Кукыгы бузылган адам жасаган немесе жасауга тиiстi шыгыстар, онын мулкiнiн жогалуы немесе закымдануы (накты нуксан), сондай-ак сол адамнын кукыгы бузылмаган болса, дагдылы айналым жагдайында онын алуына болатын, бiрак алынбай калган табыстары (айрылып калган пайда) залалдар деп тусiнiледi.
      5. Мемлекеттiк окiмет билiгi органынын, озге де мемлекеттiк органнын зандарга сай келмейтiн кужат шыгаруы, сондай-ак осы органдардын лауазымды адамдарынын арекетi (арекетсiздiгi) салдарынан азаматка немесе занды тулгага келтiрiлген залалды Казакстан Республикасы немесе тиiсiнше акiмшiлiк-аумактык болiнiс отеуге тиiс.
      6. Егер тартiп бузудын кукыктык салдарынын пайда болуы тартiп бузушынын кiнасiне байланысты болса, зан кужаттарында озгеше козделгеннен баска жагдайларда, ол кiналi деп уйгарылады.
24.Некеге туру жане некени токтату.
Некеге туру некеге турушы ери мен айелдин озара ерикти келисими жане олардын неке жасына жету болып табылады. Биздин занымызга сайкес неке жасы – 18 жас.
некеге турушылардын озара келисими болмаган;
неке жасына жетпеген адаммен некелескен;
ис-арекетке кабилетсиз адаммен;
жакын туыстарымен;
озге биреумен тиркелген некеде туратын адаммен;
бала асырап алушылар мен асырап алынгандар арасында.
Некенин токтату негиздеринин тизими толык боып табылады. Ери кайтыс болган немесе ерли – зайыптылардын биреуи олди деп жарияланган жагдайда неке оздигинен токтатылады.
Некени бузу, ажырасу:
АХАТ органдарында ерли – зайыптылардын некени бузу жониндеги озара келисими;
камелетке толмаган балаларынын болмауы;
бир – бирине муликтик жане озге де талаптарынын болмауы.
«Айелдин жукти кезинде жане нарестенин бир жаска толмаган кезинде айелдин келисиминсиз некени бузуга болмайды».
Бiр атадан жане бiр анадан тараган туыстар арасында (ата-аналары жане балалары, атасы, ажесi жане немерелерi), толыкканды жане толык емес (ортак акесi немесе анасы бар) агалы-iнiлiлер жане апалы-сiнлiлер, сондай-ак бала (кыз) асырап алушылар мен бала (кыз) асырап алынушылар арасындагы некеге тыйым салынады.
Неке кию (ерли-зайыпты болу) ушин некеге отыратын (ерли-зайыпты болатын) еркек пен айелдин ерикти ари толык келисими жане олардын неке (ерли-зайыптылык) жасына толуы кажет. Неке (ерли-зайыптылык) жасы еркектер мен айелдер ушин он сегиз жас болып белгиленеди. Ерекше жагдайларда неке жасын томендете алады (жукти болган, ортак бала туган кезде 2 жылдан аспайды, келисими болу керек),
Неке некеге отыратын адамдардын тикелей катысуымен тиркеуши органдарда не арнайы мемлекеттик неке сарайларында киылады. Некеге туруга (ерли-зайыпты болуга) тилек билдирген адамдардын биреуи тиркеуши органга келе алмайтын ерекше жагдайларда (ауыр наукастануы, камауда немесе бас бостандыгынан айыру орындарында болуы) некени киюды мемлекеттик тиркеу уйде, медициналык немесе озге уйымда тиисти уйымнын акимшилигимен миндетти турде келисе отырып, некеге отыратын адамдардын катысуымен жургизиледи. Неке кию некеге отыруга тилек билдирушилер тиркеуши органга отиниш берген куннен бастап бир ай мерзим откен сон жургизиледи.
Неке (ерли-зайыптылык) ерли-зайыптылардын биреуинин немесе екеуинин отиниши бойынша оны бузу жолымен, сондай-ак сот арекетке кабилетсиз деп таныган жубайынын корганшысынын отиниши бойынша токтатылуы мумкин. Некени (ерли-зайыптылыкты) зайыбынын жуктилиги кезенинде жане бала туганнан кейинги бир жыл ишинде онын келисиминсиз бузуга болмайды.
сот [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] деп таныса, сот [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] деп таныса, сот [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] деп таныса, кылмыс жасаганы ушин кеминде уш жыл мерзимге бас бостандыгынан айыруга соттаса, неке ерли-зайыптылардын камелетке толмаган ортак балаларынын болуына карамастан, ерли-зайыптылардын биреуинин отиниши бойынша тиркеуши органдарда бузылады.
25.Жас жубайлардын озиндик жане муликтик кукыгы мен миндеттери.
Ерли зайыптылар жеке кукыктары мен миндеттери
Ерли зайыптылар кукыктары мен миндеттери АХАЖ органдарында неке туру мемлекетик тиркелген куннен бастап туындайды.
Жубайлардын аркайсысынын кукыктары
Кызмет тандауга;
Касип турин тандауга;
Тургылыкты жерди тандауга ерикти

Кандай маселелерди ерли зайыптылар бирлесип шешеди?
Ана болу;
Аке болу ;
Балаларды тарбиелеу;
Балаларга билим беру маселелери

Ерли зайыптылардын миндеттери
Ерли зайыптылар отбасындагы оз катынастарын озара сыйластык жане озара комек негизинде куру, отбасынын игилигин мен ныгаюына жардемдесу , оз балаларынын денсаулыгын , осип жетилуине жане олардын ал-аукаты жагдайына камкорлык жасауга миндетти.

Ерли зайыптылардын муликтик кукыктары мен миндеттери
Ерли зайыптылардын ортак мулкин иелену , пайдалану жане оган билик ету зан бойынша немесе неке шарты бойынша реттеледи.
Ерли зайыптылар мулкинин занды режими
Ерли зайыптылардын бирлескен ортак меншиги
Аркайсысынын енбке кызметинен , касипкерлик кызметтен, санаткерлик кызметтен натижелеринен тапкан табыстары;
Олардын ортак муликтеринен жане олардын аркайсысынын болек мулкинен тускен киристер, олар алган зейнет акылар , жардемакылар, сондай-ак арнаулы нысаналы максаты жок озге де акшалай толемдер;
Ерли зайыптылар ортак киристеринин есебинен сатып алынган жылжымалы жане жылжымайтын муликтер;
Багалы кагаздар мен жарналар, салымдар , несие мекпемелерине немесе озге де коммерциялык уйымдарга салынган капиталдагы улестер;
Баска да кез-келген мулик.

Ерли зайыптылардын ортак мулкине кукыгы некеде турган кезинде уй шаруашалыгын журзигуди, балаларды багып кутуди жузеге асырган немесе баска да даелди себептермен /аура, оку,аскерге кызмет ету секилди/ жеке кириси болмаган жубайга да тиесили.
Ерли зайыптылардын аркайсысынын меншиги
Некеге турганга дейин аркайсысына тиесили болган мулик;
Некеде турган кезенинде сыйлыкка, муралерлик тартибимен немесе озге мамилеге жасау бойынша тегин алган мулки;
Кымбат заттар мен баска да сан-салтанат заттарын коспаганда,некеде турган кезенде олардын ортак каражаты есебинен сатып алынса да, жеке пайдалану заттары/киим-кешек, аяк-киим,жане т.б/.

Ерли зайыптылардын ортак мулкин болу
Неке кезенинде;
Ол бузылганнан кейин де;
Сондай- ак ортак мулкинде ерли зайыптылардын биреуинин улесинен ондирип алу ушин олардын ортак мулкин болу туралы несие берушинин талабын малимдеуи жагдайында да жургизилуи мумкин;

Муликти болу калай жузеге асады?
Ерли зайыптылар арасында келисим бойынша;
Дау туган жагдайда сот тартибимен жургизиледи;

Камелетке толмаган балалардын мулки
Камелетке толмаган балалардын гана кажеттерин канагаттандыру ушин сатып алган заттар /киим-кешек,аяк киим , мектеп жане аспаптар, балалар китапханасы жане баскалары/ болинуге жатпайды жане бала бирге туратын жубайга отемакысыз бериледи.

Ерли зайыптылар мулкинин шарты режими
Тусиниги
Некеге турушы адамдардын келисими немесе ерли зайыптылардын некедеги жане /немесе/ол бузылган жагдайда муликтик кукыктары мен миндеттерин айкындайтын келисим неке шарты деп танылады;

Шартты кашан жасауга болады?
Некеге туруды мемлекеттик тиркеуге дейин;
Неке кезениндеги кез келеген уакытта.

Нысаны
Жазбаша турде жасалган жане нотариалды турде куаландырылады.

Мазмуны
Неке шартын ерла зайыптылар:
Озара кутип багу жонинде оз кукыктары мен миндеттерин,бир-биринин киристерине катысу адистерин,олардын аркайсысынын отбасылык шыгындар жасау тартибин айкындауга;
Неке бузылган жагдайда ерли зайыптылар аркайсысына берилетин муликти белгилеуге;
Неке шартында ерли зайыптылардын катынастарына катысты озге де кез келген ережелерди енгизу кукылы;

Неке шартында козделмейтин жагдайлар
Ерли зайыптылардын кукык кабилетин немесе арекет кабилеттилин , олардын оз кукыктарын коргау ушин сотка жугину кукыгын шектей алмайды;
Олардын арасындагы муликтик емес жеке катынастарды, олардын балаларга катысты кукыктары мен миндеттерин реттей алмайды;
Енбекке кабилетсиз муктаж жубайдын асырау каражатын алуга кукыгын шектейтин жагдайды коздейди;
Ерли зайыптылардын биреуин оте колайсыз жагдайга калдыратын немесе неке- отбасы зандарынын негизги бастауларына кайшы келетин баска да жагдайларды камталмайды

Токтатылуы
Неке токталган кезден бастап токтатылады.

Озгерту жане бузу
Ерли зайыптылардын келисими бойынша кез келген уакытта озгертилуи немесе бузылуы мумкин;
Ерли зайыптылардын биреуинин талап етуи бойынша соттын шешимимен озгертилуи немесе бузылуы мумкин.


26.Алименттик миндеттемелер
Алименттер – алуга кукылы бар екинши адамга бир адам беруге миндетти болатын асыру каражаты.
Ата – аналар мен балалардын алименттик миндеттемелери
Ата аналардын алименттик миндеттемелери
Ата аналар оздеринин камелетке толмаган балларын асырап багуга миндетти.Олар оздеринин балаларын асырап багу туралы келисим жасауга кукылы.
Егер ата аналар оздеринин камелетке толмаган балаларын асырап багуына алмаса, алимент ата аналардан сот тартибимен ондирип алынады.

Камелетке толмаган балаларга катысты алименттин молшери /ай сайын/
Бир балага – 1/4 (25)%
Еки балага – 1/3(33)%
Уш жане одан да коп балага – тен жартысы (50%).
(Бул улестердин молшерин сот тараптардын материалдык немесе отбасылык жагдайын жане назар аударлык озге де ман жайларды ескере отырып кемитуи немесе кобейтуи мумкин )

Камелетке толмаган балалардын ата аналарын асырап багу жониндеги миндеттери
Енбекке жарамды камелетке толган балалар оздеринин енбекке жарамсыз комекке муктаж ата аналарын асырап багуга жане оларга камкорлык жасауга миндетти.
Алимент толеу туралы келисим болмаган жагдайда – сот тартибимен ондирип алады.

Алимент молшери
Алимент молшери айкындау кезинде сот , балаларынын барине, олардын биреуине немесе олардын бирнешеуине талап койылганына карамастан, осы ата ананын енбекке жарамды, камелетке толган балаларынын барин ескеруге кукылы.

Кай кезде балалары алимент толеуден босатылады?
Егер сот ата аналардын ата ана миндеттерин орындаудан жалтарганын аныктаса, балалара оздеринин енбекке жарамсыз, комекке муктаж ата аналарын асырап багу жониндеги миндеттеринен босатылуы мумкин.
Балалары ата ана кукыктарынан айырылган ата аналарына алимент толеуден босатылады.

Ерли зайыптылардын жане бурынгы ерла зайыптылардын алименттик миндеттемелери.
Ерли зайыптылар бир-бирин материалдык жагынан колдауга миндетти. Бул ьек моральдык парыз гана емес, жубайлардын зандык миндеттери болып есептеледи.
Кай жагдайда талап ете алады?
Жубайы енбекке жарамсыз муктаж болса;
Айели жукти ортак баласы болса (туган куннен бастап 3 жыл бойы);
Муктаж жубайы асырауында ортак мугедек баласы болса(18 жаска толганга дейин)

Миндеттен босату немесе миндеттин мерзимин шектеу
Спирт ишимдиктерине,есиритки заттарына, психотропты заттарга салынып кетуи салдарына комекке муктаж жубайы енбекке жарамсыз болып калган;
Ерли зайыптылар некеде узак турмаган ;\
Алимент толеуди талап ететин жубайдын отбасында озин лайыкты устамаган жагдайларда шектеуи мумкин.
Бурынгы жубайын асырап багу жониндеги миндет мынадай жагдайларда:
Комек алуга кукыгы бар жубай жана некеге турганда;
Тараптарынын биринин кайтыс болуы;
Енбекке жарамсыз жубайдын енбекке кабилеттилигин кайтадан калпына келуи;
Жане тагы баскалар сот шешимимен токтатылады.

Отбасынын баска мушелеринин алименттик миндеттемелери
Отбасынын баска мушелери
Агалар мне апалар, инилер мен синлилер, атасы мен ажеси, немерелер, огей улдар мен огей кыздар, огей аек мен огей шеше, тарбиеленушилер мен тарбиешилер.

Алимент толеу туралы келисим
Алимет толеу(алименттин молшери, оны толеу шарттары мен тартиби)туралы келисим алиментти толеуге миндетти адам мен оны алуша адам арасында, ал алиментти толеуге миндетти адам жане /немесе/ алимент алушы арекетке кабилетсиз болган жагдайда осы адамдардын занды окилдери арасында жасалады.
Нысаны
Жазбаша турде жасалады жане оны нотариат куаландыруга тиис.

Алимент молшери
Алимент молшерин тараптар сол келисимде белгилейди.

Толеудин адистери
Алименттин алимент толеуге миндетти адам табысына жане озгеде кирис улес есебимен;
Дуркин-дуркин толенип туратын туракты акша сомасымен;
Мулик беру жолымен;
Бир жолгы толенетин туракта акша сомасымен;
Сондай-ак келисимде кол жеткенине карай озге де адистермен толенуи мумкин.

Алименттик миндеттемелерди токтату
1)Алимент толеу туралы келнсиммен белгиленген алименттик миндемтемелер осы келисимнин кушинде болу болу мерзими биткен немесе осы келисимде козделген негиздер бойынша, сондай –ак тараптардын бири кайтыс болганда токтатылады.
2)Сот тартибимен ондирип алынатын алиментти толеу:
- бала камелетке толганнан кейин немесе камелетке толмаган балалар камелетке толганга дейин толык арекетке кабилетин алган жагдайда;
- Асырар багу ушин алимент ондирип алынган бала асырап аланганда:
- сот алимент алушынын енбекке жарамдылыгы калпына келтирилген немесе комекке муктаждыгы токтатылган деп таныганда;
- енбекке жарамсыз, бурынгы жубайнын комекке муктаж болып келген алимент алушы жана некеге турганда;
- алимент алушы адам немесе алимент толеуге миндетти адам кайтыс болганда токтатылады.


27.Каржылык-кукылык нормалар мен катынастар.
Каржылык кукыктык нормалар – мемлекеттин каржылык кызметинин барысында туындайтын когамдык катынастарга катысушылардын журип туру кагидаларын белгилейтин сондай-ак оздеринин ман-жайына байланысты материалдык жане уйымдастырушысы болып болинетин кукыктык нормалар жатады. Материалдык каржылык – кукыктык нормалар материалдык объектиси ретинде акшалай козгалысты билдиретин каржылык катынасты реттейди.Ал уйымдастырушы каржылык - кукыктык нормалар каржылык кызметтин процедуралары мен нысандарын белгилейди жане каржылык курылымдарын аныктайды.
Сонымен бирге, оздеринин реттеуши ыкпалын тигизетин аралуан каржылык кызмет аяларына катысты каржылык кукыктык нормалар бюджеттик – кукыктык нормалар, валюталык – кукыктык нормалар,каржылык – банктик кукыгынын норалары, каржылык – шаруашылык кукыгынын нормалары, салык – нормалар деп нактыландыруга болады.
Осы каржылык – кукыктык нормалар мына келесидей ерекше белгилермен сипатталады: 1.Олар мемлекеттик уакилетти органдар тарапынан белгиленеди жане мемлекеттик – октем сипатта болады.2.Олар каржылык катынаска катысушылардын кайсы бирине субъективтик кукык беру , ал баскаларына зани миндет жуктеу аркылы тек сол катысушылардын журис – турысын реттейди.3.Олар тиисти зани нысанды актилермен, ягни каржылык зан актилерин шыгару аркылы гана белгиленеди.4.Булжытпай ,тиисинше орындалу максатында олар мемлекеттик мажбурлеу кушимен каматмасыз етиледи.5.Олар ман – жайларынын мукият баяндалуымен, диспозицияларынын толык курылуымен жане айрыкша мазмундаумен ерекшеленеди.6.Олар тиисти катысушылардын мемлекет алдындагы каржылык миндеттемелерин туындатады жане мемлекеттин материалдык муддесин камтамасыз ету себин тигизеди.7.Олар мемлекеттин кукык жуйесиндеги баска кукыктык нормаларга караганда курамдарында есептеу нормаларынын болуымен айрыкшаланады.8.Олар баска кукык салаларынын кукыктык нормаларымен салыстырганда оздеринин тикелей максат багдарымен жане жуйесинде кобинесе императивтик жане кузыреттер белгилейтин нормалардын болуымен ерекшеленди.
Каржылык – кукыктык катынастар:бюджеттик ;каржылык – банктик ; каржылык – сактандыру ; каржылык – шаруашалык кукыктык катынастар; материалдык каржылык – кукыктык катынастар; уйымдастырушы каржылык – кукыктык катынастар;биржакты – октем каржылык – кукыктык катынастар;шартты каржылык кукыктык катынастар;реттеуши каржылык – кукыктык катынастар;коргаушы каржылык – кукыктык катынастар болып болинеди.
Каржылык кукыктык катынастарынын субъектилерине: мемлекеттик бир тутас ози; акимшилик – ауматык курылымдар;мемлкеттик уакилетти органдар; жергиликти баскару органдары;занды тулгалар / мемлекеттик жане мемлекеттик емес, коммерциялык жане коммерциялык емес,резидент жане резидент емес/ жеке тулгалар /азаматтар, шетел азаматтары жане азаматыгы жок тулгалар/ жатады.
Каржылык кукыктык катынастар: 1. Олар тек мемлекетин каржылык кызметинин аясында, мемлекетин каржылык катынастарды кукыктык реттеудин натижесинде туындап оркендейди. 2. Осы катынастырдын миндетти ари туракты суюъектилери каржылык жане баска да октем окилеттиликтери бар мемлекеттик уикилетти органдар болып табылады. 3.Осы катынастын объектисине акшалар мен акшалай миндеттемелер жатады. 4. Олар негизинде улттык табысты бклу барысында туындайтындыктан аркашанда болу сипатында болады. 5.Бул катынастар мемлекеттик акша жуйесин , онын каржылык курылымдарын калыптастыруды, мемлекеттик акшалай корларын калыптастыру процестерин бакылау жургизуди билдиреди. 6.Олар мемлекеттик материалдык базасын оалыптастыру барысында туындайтын экономикалык сипатта болады.7.Олар ман – магынасы бойынша экономикалык каржылык катынастар, ал нысаны бойынша каржылык – кукыктык катынастар ретинде коринис табатын бирынгай когамдык катынастарды корсетеди.
28.КР салык кукыгынын тусиниги
Cалыктык кукыктык : салыктардын табигаты, алеуметтик-экономикалык магынасы,объективти-субъективтик экономикалык каржылык жане кукыктык когамдык кубылыс ретиндеги ерекшеликтери; салык салу процесинин мемлекеттин салык жуйесинде айкындалтын механизмдери;мемлекетинисалык жуйесинин алеуметтик- экономикалык басымдылыктары,тактикалык жане стьратегиялык салыктык ауеуети;мемлекеттин салыктыкт кызмети негизиндеги салык акимшилигин жургизу тасилдери, салык жуйесинин фиксальдык жане реттеуши функцияларын иске асыру принциптери;салык кукыктын мемлекет билигинин акимшилик жане экономикалык алеуетинин салык кузырындагы зани жане экономикалык мазмунды кукыктык нормалардын жиынтыгы туратын кукыктык курылым ретиндеги кориниси; казирги замангы салыктык кукыктык нормалардын салыктык миндеттемелердин орындалуын камтамасыз ететин жане инвестициялык процестердин салыктык ынталдандыратын сипаты;салыктык кукыктык оатынастардын материалдык жане зани магынасы,объектилери жане субъектилери; салык миндеттеменин жана кукыктык конструкциясынын салыктык кукыктык катынастарда катан коринис табуы; шагын касипкерлик субъектилерине арналган арнаулы салык режимин колдану жолдары; салык салу аясында салыктык реттеудин салыктык ынталандыруга жане мемлекеттик мажбурлеуге катысты ман-жайлары; мемлекеттин салыктык курлысынын фискальдык , трансферттик жане индикативтик касиеттери, нормативтик – кукыктык жане экономикалык негизинде калыптастыру ерешеликтери; нарык жагдайындагы КР-сынын мемлекеттик баскару жуйесинин уйымдастырылу кукыктык магынасы, сонын ишинде салык салу саласындагы мемлекеттик баскарудын айрыкша тустары;салык салуды мемлекеттик баскару негизинде мемлекеттик салыктык жоспарлаудын ман-жайы жане онын корпорациялык салыктык жоспарлаумен аракатынасы; салыктык бакылау нысандары мен салыктык тексеру турлери, олардын тартиби мен тасилдери; шет мемлекеттердин салык жуйесинин ерекшеликтери, халыкаралык салык салу ман-жайлары мен халыкаралык салыктык кукыктык манызы ашып корсетилген.
Салык кукыктык нактылык салыктык кукыктык иниституттары салык салу теориясы мен практикасы тургысынан топтастырылгандыктан мемлекеттик салык жуйесинин курылуы, жумыс истеуи жане дамуы барысында туындайтын когамдык катынастарды кукыктык реттеу бирынгайлыгын камтамасыз етуге мумкиндик береди.
29.Енбек кукыгынын кайнар коздери мен жуйеси.
Енбек катынастары саласындагы кузыретти органдардын барлык жагдайларда колдануга есептелген нормативтик нускаулардан туратын кукыктык актилер енбек кукыгынын кайнар коздери болып табылады. енбек кукыгынын барлык кайнар коздери кайнар коздер жуйесин курайды, мунда олар оз м
·ни,
- КР Конституциясынан
- Енбек туралы кукыктык актилерден
- Жогаргы Сотынын нормативтик каулыларынан
- КР Президентинин жарлыктары
- КР Укиметинин каулылары
- Енбек ж
·не халыкты
·леуметтик коргау министрлигинин каулылары
30.Енбек шарты, турлери жане ерекшеликтери.
Енбек шарты жумыска орналаскан кезде немесе алдынгы жасалган келисимнин кейбир шарттары (миндеттер мазмуны, енбекакы молшери, жумыс жагдайы т.б.) озгерген жагдайда жасалады.Енбек шартында карастырылатын енбек жагдайларын еки топка болуге болады:миндетти жане косымша.Миндетти жагдайларына сол шарттын мазмунын курайтын кез келген енбек жагдайлары жатады,мысалы жумыс орны,кызмет тури,жумыстын басталу немесе аякталу уакыты,енбек акысы жатады.Ал,косымша жагдайга кызметкер мен жумыс беруши арасындагы косымша тилектеринен туындаган жагдайлар жаткызылады,мысалы сынак мерзимин тагайындау,коммерциялык купияны сактау миндети.
31.Жумыс уакыты. Демалыс уакыты. Енбек акы.
Жумыс Уакыты– [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] (жумысшы немесе кызметши) касипорыннын (фирманын мекеменин уйымнын) ишки тартибинин ережелерине сайкес жумыс орнында болуга жане енбек миндеттерин орындауга тиис кунтизбелик мерзим, кызметкердин [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]процесине катысу узактыгынын олшеми.
жумыс уакытынын турлери: калыпты узактыктагы, кыскартылган узактыктагы ж
·не толык емес жумыс уакыты.
Енбек кукыгында демалыс уакыты ретинде кызметкердин енбек миндеттерин
орындаудан бос уакыты танылады. Бул уакытты олар оз калауы
бойынша пайдалана алады. Зандарда кызметкерге демалу ж
·не
тамактану ушин узилис белгиленген. Енбек туралы зандарда демалыс уакытынын келеси турлери белгиленген:
· кунделикти жумыс барысындагы узилистер;
· жумыс кундери арасындагы кун сайынгы демалыс кундери;
· апта сайынгы демалыс кундери;
· жыл сайынгы мереке кундери;
· жыл сайынгы енбек демалысы.
 Енбекакы каржыландыру козине карамастан , акшалай немесе заттай турде енбекке толенетин акылардын барлык тури, сондай-ак, ар алуан сыйакылар, косымша толемдер, устеме акылар мен алеуметтик женилдиктер. Булардын катарына арнаулы занга сайкес кызметкерлерге жумыс истемеген уакыты (жыл сайынгы енбек демалысы, мерекелик кундер, т.б.) ушин берилетин акша сомасы да жатады.
32.Табигат ресурстарынын кукыктык режимдери.
Табигат ресурстарынын кукыктык режими Экологиялык кукыктын ерекше болими болып табылады. Бул болимде жерди пайдалану мен коргаудын
экологиялык-кукыктык режими, Суды пайдалану мен коргаудын
экологиялык-кукыктык режими,Атмосфералык ауаны экологиялык-кукыктык коргау, Жер койнауын пайдалану мен коргаудын экологиялык-кукыктык режими, Орман корларынын экологиялык-кукыктык режими,Жануарлар дуниесин коргау,Ерекше коргалатын табиги аумактардын экологиялык-
кукыктык режими, Атом энергиясын пайдалану жане коршаган ортага радиациялык асер етуди кукыктык реттеу,Халыкаралык экологиялык
кукыктын угымы, нысаны жане кагидалары жатады.
33. Занды тулганын экологиялык кукык бузушылыкка жауапкершилиги.
Экологиялык кукык бузушылык (орыс. Экологическое правонарушение) табиги ортаны коргау туралы зандарды бузушыларга, табиги ортага, адам денсаулыгына зиян тигизушилерге, сондай-ак осы тектес кауип-катер тугызушыларга карсы колданылатын занды ис-арекет. Омирде табиги объектилердин табиги жагдайларынын нашарлауы, олардын экологиялык байланысынын алсиреуи, табиги объектилердин озин-ози тазалауы мен озин-ози кайта калпына келтиру кабилетинин томендеуи, табигаттын, сонымен бирге адамнын коргану касиетинин кемуи жии ушырасады. Олар тигизетин экологиялык зияннын кунын аныктау оте киын, олардын колемин акшамен есептеу типти мумкин емес.
Экологиялык кукык бузушылык ушин жауапкершилик. Экологиялык (табигат коргау) занды орындамаганы ушин киналилер экологиялык кукык бузудын турине байланысты жауапкершиликке тартылады. Экологиялык кукык бузушылык - бул табигат коргау занын бузу жане адам денсаулыгы мен коршаган ортага зиянын тигизетин кукыкка карсы ис. Тулганын экологиялык зандарга кайшы келетин арекеттери экологиялык кукык бузудын белгилери болып табылады.
Экологиялык кукык бузгандар акимшилик, азаматтык-кукыктык, дисциплинарлык, материалдык (муликтик), кылмыстык жазаларга тартылады.
Жауапкершилик тури
Жаза
Негиздеме
Жауаптылар

Акимшилик
Ескерту, айып пул, затты таркилеу (кукык бузган кару); жумыс истеу кукыгынан айыру; акимшилик камауга алу
КР акимшилик кукык бузу кодекси, 24 бап
Занды жане жеке тулгалар

Азаматтык-кукыктык

КР азаматтык-кукыктык заны
Занды жане жеке тулгалар

Дисциплинарлык
Ескерту, согис беру, катан согис, сый акыдан айыру, жумыстан босату
Енбек заны
Кызметтеги (жеке) тулгалар

Материалдык (муликтик)
Шыгынды, зиянды отеу, келтирген зиянды тузеу
Енбек заны
Жеке тулгалар

Кылмыстык
Кылмыстык жазалау, камауга алу жане т.б.
КР кылмыстык заны
Занды жане жеке тулгалар

Экологиялык зандарды бузу дегенимиз- белгиленген экологиялык тартипти бузатын жане табиги ортага зиян келтиретин занга кайшы кинали арекет немесе арекетсиздик айтамыз.
Экологиялык кукык бузганы ушин зандык жауапкершилик дегенимиз- мемлекет жане онын органнан заннын жане зандык тартиптин сакталуы ушин, кукык бузушыга колданылатын мажбурлеу шараларын реттейтин кукык нормаларынын жиынтыгын айтамыз.
Акимшилик жауапкершилик акимшилик-кукык бузушылык туралы занмен карастырылган, акимшилик кукык бузушылыкты жасау болып табылады.
Экологиялык кукык бузушылыктын турлери “Акимшилик кукык бузушылык туралы” КР Кодексинин 19 тарауында “коршаган ортаны коргау, табиги ресурстарды пайдалану саласындагы акимшилик кукык бузушылык” берилген. Мунда барлыгы 67 кукык бузушылыктын курамы берилген.
Тартиптик жауапкершилик жумыскерге ондирис, мееме жане уйым акимшиликтердин тартипти талап ету шараларын колдану аркылы жузеге асырады.Тартипти талап етудин негизги турлерине, ескерту,согис катан согис, жумыстан шыгару жатады.Тартиптик жауапкершиликтин ерекше сипаты тартиптик жауапкершилик шарасы колданылатын кукык бузган адамнын уйымга багынуы.
Азаматтык кукык жауапкершилик дуние мулкине, зиянды отеуинин жане т.б. тиимсиз шараларды корсететин кукык бузушыга колданылатын шаралар. Азаматтык-кукык жауапкершилик отемели сипатта болады, себеби ол несие берушинин бузылган муликтик кукыгы мен муддесин кайтадан жондеуге багытталган. Ол кукык бузушымен келтирилген зиянды толыгымен отеу принципине негизделген.
Кылмыстык жауаптылык мемлекет тарапынан катан шаралар колдану аркылы сипатталады.Ол кылмыс жасаган кинали тулгага кылмыстык заннын негизинде Сот тартибимен тагайындалады.Кылмыстык жауаптылыкты жузеге асырудын турлерине бас бостандыгынан айыру, айыппул салу, тузету жумыстары жане т.б. саналады.
34. коршаган ортаны коргаудын куктык аспектилери.
Коршаган ортаны коргау - табигат пен адамнын озара уйлесимди ис-кимылына, коршаган ортанын сапасын жаксартуга, табиги ресурстарды утымды пайдалану мен молыктыруга багытталган мемлекеттик жане когамдык шаралар жуйеси;
Коршаган ортага тигизген зардап деп, коршаган ортанын сапасына жагымсыз озгерту алып келген асерлердин жиынтыгын айтады.
Зардаптын еки турли формасын ажыратады:
залал (табиги ортанын, ресурстардын, сандык немесе сапалык кемуи, ягни, экологиялык залал);
шыгын (табигат пайдаланушы ушин экономикалык тиимсиз салдарлар).
КР-нын Азаматтык Кодекси зиянды отеудин 2 турли тасилин карастырган ис-жузинде жане акшалай.
Зиянды отеудин ис-жузиндеги тури сирек колданылады жане оган кейде узак уакыт керек.Мысалы: тал шыбыктарын отыргызы аркылы орманды калпына келтиру.
2 тарау. 5-бап Азаматтар мен когамдык бiрлестiктердiн коршаган ортаны коргау саласындагы кукыктары мен мiндеттерi
1. Арбiр азаматтын жане Казакстан Республикасынын аумагында туратын азаматтыгы жок адамдардын, сондай-ак шетелдiктердiн оз омiрi мен денсаулыгына колайлы коршаган ортага, онын жай-куйi туралы дурыс акпарат алуга, коршаган ортаны коргау туралы зандардын бузылуы салдарынан оз денсаулыгы мен мулкiне келтiрiлген залалдын отелуiне алуга кукыгы бар.
2. Азаматтардын:
белгiленген тартiппен табиги ресурстарды пайдалануга, оларды коргау жане молыктыру жонiндегi шараларды жузеге асыруга, коршаган ортаны коргау мен сауыктыруга катысуга;
коршаган ортаны коргайтын когамдык бiрлестiктер мен когамдык корлар куруга;
коршаган ортаны коргау жонiндегi жиналыстарга, митингiлерге, пикеттерге, шерулер мен демонстрацияларга, референдумдарга катысуга;
коршаган орта маселелерi бойынша мемлекеттiк органдар мен уйымдарга хаттар, шагымдар, арыздар мен усыныстар беруге жане оларды карауды талап етуге;
когамдык экологиялык сараптама откiзу туралы усыныс жасап, оган катысуга;
касiпорындарды, курылыстар мен экологиялык жагынан зиянды озге де объектiлердi орналастыру, салу, кайта куру жане пайдалануга беру туралы, сондай-ак занды жане жеке тулгалардын коршаган орта мен адам денсаулыгына терiс ыкпал ететiн шаруашылык жане озге де кызметiн шектеу, токтата туру жане токтату туралы шешiмдердiн акiмшiлiк немесе сот тартiбiмен кушiн жоюды талап етуге;
айыпты уйымдарды, лауазымды адамдар мен азаматтарды жауапка тарту туралы маселелер коюга, коршаган ортаны коргау туралы зандардын бузылуы салдарынан оз денсаулыгы мен мулкiне келтiрiлген залалдын отелуi туралы сотка талап-арыз беруге;
зан актiлерi мен озге де нормативтiк кукыктык актiлерде козделген баска да кукыктарын белгiленген тартiппен iске асыруга кукыгы бар.
3. Арбiр азамат коршаган ортаны коргауга жане табиги ресурстарга укыпты карауга, коршаган ортаны коргау туралы зандарды орындауга, озiнiн экологиялык бiлiм денгейiн арттыруга жане жеткiншек урпакка экологиялык тарбие беруге жардемдесуге мiндеттi.
35.Кылмыстык кукыктын принциптери
Кылмыстык кукыктын негизги принциптерине мыналар жататады:
1. Зандылык принципи – бул принциптин мани кылмыс пен куресуди зан шенбериндеги, онын талаптарын мултиксиз орындай отырып жургизуди билдиреди. Ешкимде соттын укиминсиз, занга кайшы жолмен кинали болып табылмайды.
2. Адамдардын зан алдындагы тендиги принципи – бул принцип адамнын тегине, ултына, насилине, алеуметтик, муликтик жагдайына, тилине, динге деген козкарасына карамастан зан алдында бирдей жауап беретиндигин корсетеди.
3. Жауаптылык принципи – бул принцип бойынша кез келген адам лауазымдык жане баска да жагдайларга карамастан озинин истеген кылмысы ушин накты жауаптылыкты мойындауы кажет.
4. Адилеттилик принципи – бул принциптин мани кылмыстык жазага ис-арекетинде кылмыс курамынын толык белгилери бар адамдар тартылуы керек. Негизсиз, далелсиз кылмыстык жауаптылыкка жол берилмейди.
5. Демократизм принципи – бул принциптин мани сот торелигин жузеге асыру барсында исти катысушылар мен сол ауданнын басым болиги билетин тилде жургизу, егер кажет етсе аудармашынын комегимен камтамасыз етуди билдиреди.
6. Гуманзим принципи – бул принциптин мани кишигирим кылмыстарды алгаш жасаган адамдарга кешириммен карап, женил жаза тагайыедап, керисинше ауыр кылмыс жасагандарга негурлым ауыр жаза тагайындаудан турады.
7. Интернационализм принципи – бул принцип улттык тендикти бузганы ушин, баска мемлекеттин муддесине, халыкаралык кауипсиздикке, улттар арасындагы бейбитшиликке карсы кылмыстар ушин жауакершилик белгилейтин нормалардан коринис табады.
36.Кылмыстык заннын жуйеси мен курылымы.
Кылмыстык зан – Казакстан Республикасынын Конституциясына сайкес республика Парламенти кабылдаган кукыктык ережелер болып табылады. Жеке адам мен когам арасындагы кактыгытардын кайсысынын когамга кауиптилик дарежесинин басым екенин аныктау жане оган осы маселеде кылмыстык кукыктык шараларды колдану аркылы осы катынастарды реттеу кылмыстык заннын негизги миндеттеринин бири болып табылады.
Кылмыстык зан кандай арекеттер (ис-арекеттер немесе арекетсиздиктер) кылмыс болып табылатынын, оларды жасаушылар кандай жаза колдану керектигин, кылмыстык жауапкершиликтин манызды принциптери мен жалпы ережелерин аныктайды.
Баска кукык салалары сиякты кылмыстык кукыктын да негизги зандылык базасы Казакстан Республикасынын Конституциясы болып табылады. Кылмыстык кукык режимдери жогаргы соттын нормативтик каулыларында жане 1997 жылы кабылданган Кылмыстык Кодексте тура корсетиледи.
Кылмыстык зан Кылмыстык кодекстин 1 бабында корсетилгендей, кылмыстык кукыктын бирден-бир кайнар кози болып табылады.
Кылмыстык заннын негизги миндеттерине кылмыстык жауатылыктын талаптары мен принциптери, негизин, кылмыс тусинигинин жалпылама белгилердин, когамга кауипти ис-арекеттер мен арекетсиздиктер шанберин, колданылатын жазалардын турлерин аныктау жатса, осы миндеттерди орындау аркылы кылмыстын алдын алу, ягни кылмыстарды болдырмау максатын коздейди.
Кылмыстык зан ар турли мазмунда болуы мумкин. Ол колемине байланысты жеке нормалардан туратын, биркатар нормалардан туратын, кылмыстык кукыктык нормалардын аякталган жуйесинен туратын кылмыстык зан болып ушке болинеди.
Кылмыстык кодекс - Бирынгай, жуйеленген заннамалык акт, кылмыстык зан.
Кандай когамдык кауипти арекеттер кылмыс болып есептелетинин аныктайтын жане оларды жасаганы ушин жазалауды тагайындайтын кылмыстык заннамалык акт болып табылады
Казакстан Республикасынын Кылмыстык кодексi (2012.28.06. берилген озгеристер мен толыктырулармен)
КР Кылмыстык Кодексiн кушiне енгизу туралы КР 1997 жылгы 16 шiлдеде
Кылмыстык кодекстин миндеттери: адам мен азаматтын кукыктарын, бостандыктары мен занды мудделерин, меншикти, уйымдардын кукыктары мен занды мудделерин, когамдык тартип пен кауипсиздикти, коршаган ортаны, Казакстан Республикасынын конституциялык курылысы мен аумактык тутастыгын, когам мен мемлекеттин занмен коргалатын мудделерин кылмыстык кол сугушылыктан коргау, бейбитшилик пен адамзаттын кауипсиздигин коргау, сондай-ак, кылмыстардын алдын алу болып табылады.
37.Кылмыстын тусиниги мен белгилери.
Кылмыс дегенимиз жаза мен кауип тондиру аркылы тиым салынган когамга катерли жасалган арекет не арекетсиздик. Сонымен кылмыстын озине тан белгиси бар:
1. Кылмыс аркашан ис – кимыл болып табылады, ягни, ол арекетпен де, арекетсиздикпен де жасалуы мумкин.  Арекет – бул кылмыс жасаудын белсенди нысаны. Арекетсиздикте кинали адам ози жасай алатын арекетти жане жасалуы тиис арекетти жасамайды. Адамнын ойлау кызмети жазаланбайды, ойткени ол когамга кауипти терис кылык жасауга алып келмейди.  2. Кылмыс – бул когамга кауипти арекет, ягни ол кылмыстык занмен коргалатын когамдык катынастарга зиян келтиреди немесе зиян келтируге накты кауип тондиреди.  3. Кылмыс - аркашан кукыкка кайшы болады. Кукыкка кайшылык – бул кылмыстык заннын арекетке тыйым салуы. Кукыкка кайшылык деп кылмыстык кдексте бекитилген тыйымды кылмыс жасаган адамнын бузуын айтады.  4. Кылмыстын миндетти белгисинин бири адамнын кинасинин болуы. Касакана немесе абайсызда жасалган арекет кылмыс болуы мумкин.  5. Жазалану. Егер арекет жазаланбайтын болса, онда ол кылмыс ретинде карастырылмайды. 
38. Кылмыстык жауапкершилик: понятие, основания его наступления.
Кылмыстык жауапкершилик кукыктык жауапкершиликтин бир тури; [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] салдары кылмыскерди жазалау туринде коринис табатын мемлекеттик мажбурлеу шарасы. Кылмыстык жауапкершиликке тарту кылмыстык ис козгаудан, тергеуден жане сот талкысынан турады. Кылмыс жасау кинали адам мен сот торелигин аткарушы мемлекет арасында арнаулы катынас тудыратын [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]. Мундай фактиден кейин еки тарап ушин де миндет пайда болады. Мемлекет ушин озинин арнайы органы аркылы кылмысты тергеу, кылмыскерди тауып, Кылмыстык жауапкершиликке тарту миндети, ал кылмыскер ушин Кылмыстык жауапкершиликти отеу миндети туындайды. Кылмыска дайындалганы, кылмыс жасауга окталганы, кылмыс жасауга катысканы ушин де адам Кылмыстык жауапкершиликке тартылады. Кылмыс жасаган адамга колданылатын жаза немесе баска да кылмыстык кукыктык шара кылмыстын табигаты мен когамга кауиптилигинин денгейине, кылмыс жасалу кезиндеги жагдайга сай болуы тиис. Ешким бир кылмысы ушин еки рет Кылмыстык жауапкершиликке тартылмайды. Жалпы тартип бойынша Кылмыстык жауапкершиликке кылмыс жасау кезинде 16 жаска толган, акыл-еси дурыс адам тартылады. КР Кылмыстык кодексинин 14-бабында корсетилген кылмыстарды жасаганы ушин Кылмыстык жауапкершилик 14 жастан басталады.
Aдамнын жасаган кылмысы ушин жазалануы немесе кылмыстык-кукыктык сипаттагы баска да шаралармен жазаланатын кылмыстык занмен бекитилген миндети. Кылмыстык жауапкершиликтин мынадай элементтери болады:
жасаган кылмысы ушин адамнын жауап беру миндети,
соттын адамнын жасаган арекетин терис багалаудан коринетин соттау;
кинали адамга кылмыстык - кукыктык сипаттагы шаралар колдану;
жаза тагайындаудын кукыктык салдары ретиндеги соттылык.
Кылмыстык жауапкершилик кылмыс жасаган сатте пайда болады жане адамга кылмыстык мажбурлеу шарасын колданган саттен бастап жузеге асырылады. Кылмыстык жауапкершилик соттылык мерзими биткенде токтатылады.
39.Кылмыстын курамы.
Кылмыс курамы турлы тусиник жане онын турлери.
 Кандай кылмыс жасалганын аныктау ушин «кылмыс курамы» сиякты ерекше угым бар, мысалы, урлык немесе бузакылык, киси олтиру немесе каракшылык.
   Кылмыс курамы деп когамга кауипти арекетти кылмыс ретинде сипаттайтын объективти жане субъективти белгилердин жиынтыгын айтады.
   Кылмыс курамы элементтерден куралады. Егер осы элементтин биреуи болмаса кылмыс жасалды деп айта алмаймыз. Кылмыс курамынын элементтери бул – объект жане объективти жагы, субъект жане субъективти жагы.

·        Кылмыс субъектиси жай, белгили бир жаса толган жане еси дурыс богандыктан оз арекетин (немесе арекетсиздигин) багалай алатын кабиети бар адам болуы керек.

·        Кылмыс объектиси – бул кылмыстык ис – кимылга багытталган жане зиян келтируи мумкин когамдык катынастардын жиынтыгы, мысалы, омир, жеке меншик, ар – уят, абырой.

·        Кылмыстын объективтик жагы - арекет деген жалпы угымды беретин адамнын арекет немесе арекетсиздик нысанындагы сырткы кориниси.

·        Кылмыстын субъективтик жагы – бул адамнын оз ис – кимылына психикалык козкарасы. Олкасаканалык жане абайсыз нысанында коринис табады.
 Кылмыстын субъективтик жагы.
 Кылмыстын субъективти жагы – бул кылмыс жасаумен тикелей байланысты адамнын психикалык арекети. Кылмыстын субъективти жагынын мазмуны кина, ниет жане максат сиякты белгилердин комегимен ашып корсетиледи.
   Кина - бул адамнын кылмыстык занмен карастырылган когамга кауипти ис – кимылды жасауга деген психикалык козкарасы. Кина мынадай элементтерден турады: сана (интеллектуалдык элементи) жане ерик(ерик элементи).
   Кылмыстын ниети – кылмыс жсаган адамнын жетекшиликке алатын саналы ниети, ягни пайдакунемдик, кызганыш, коре алмаушылык, коркактык жане т.б. болуы мумкин.
   Кылмыстын максаты – тилейтин натиже туралы ой, оган кинали кол жеткизуге тырысады. Мысалы, онай олжа табу максаты, трансплантациялау ушин органдарды немесе тканьдарды пайдалану максаты, сату максаты, халыкты коркыту максаты жане т.б.
Кылмыс субъектиси.
 Кез келген адам кылмыс субъектиси бола алмайды, тек кылмыстык занга сайкес белгили бир белгилерге ие адамдар гана субъект болады. Олардын катарында кылмыстык занмен бекитилген жас молшери мен еси дурыстык жатады.
   Кылмыстык кодексте кылмыстык жауапкершилик он торт жастан бастап туындайтын жеке кылмыстардын турлери келтирилген. Ол тизим мынадай курамнан турады:
   а) жеке адамга карсы ауыр кылмыстар: касакана адам олтиру, денсаулыкка касакана ауыр зиян келтиру не денсаулыкка касакана орташа ауырлыкта зиян келтиру, зорлау жане напсикумарлык сипаттагы куш колдану, адамды урау;
   а) муликтик кылмыстардын кейбир турлери: урлык, тонау, каракшыык, коркытып алушылык, автоколик немесе озге де колик куралдарын урлау, ботен адамнын мулкин касакана жою немесе булдиру жазаны ауырлататын ман – жайлар;
   б) когамдык кауипсиздик пен когамдык тартипке карсы кылмыстардын кейбири: терроризм, адамды кепилге алу, терроризм актиси туралы коринеу жалган хабарлау, каруды, ок – дарини, жарылгыш заттар мен жару курылгыларын урлау не коркытып алу, ауырлататын ман – жайлардагы бузакылык, тагылык, олгендердин майиттерин жине олар жерленген жерди корлау, колик куралдарын немесе катынас жолдарын касакана жарамсыздыкка келтиру жане т.б.
   Кылмыс жасаган кезде 16 жаска толган адам кылмыстык жауапка тартылады. Ал 14 жаска дейинги жас балалар к кылмыстык жауапкершиликке тартылмайды.
   Кылмыс жасаган кезде оз арекетинин (не арекетсиздигинин) когамга кауиптилиги мен накты сипатын сезинген жане арекеттерине басшылык етпеген адам еси дурыс деп танылады.
   Кылмыс жасаган кезде еси дурыс емес куйде болган, ягни созылмалы жуйке ауруы, жуйкесинин уакытша бузылуы, акылынын кемдиги немесе озге жуйке дертине ушырауы салдарынан озинин ис - арекетинин (не арекетсиздигинин) ис жузиндеги сипаты мен когамдык кауиптилигин угына алмаган немесе оган ие бола алмаган адам еси дурыс емес деп танылады. Еси дурыс емес адам кылмыс субъектиси бола алмайды, сондыктан кылмыстык жауапкершиликке тартылмайды. 
40.Кылмыстык арекет, онын турлери.
Когамга кауипти ис-арекет бул адамнын кукыкка кайшы, саналы, белсенби немесе енжар турде когамдык катнастарга зиян келтиретин минез-кулкынын сырткы кориниси балып табылады.  Арекетсиздик кукыкка карсы болганда гана кылмыстык-кукыктык манге ие болады, ягги арекет жасау миндетти кылмыстык-кукыктык нормалардын талаптарынан туындайды.  Белсенди арекет жасау миндетинин ар турли негиздери болуы мумкин. Мундай негиздерди, биркатар жагдайларда тикелей кылмыстык зан белгилейди. Мысалы, мерзимди аскери кызметке шакыруга тиисти адам аскери комиссариат белгилеген уакыттта шакыру пункине келуге тиис. Автомабиль апатынан жаракат алган адамга жургизуши дереу комек корсетуге миндетти.
Мысалы, омири кауипти жагдайда калган адамга комек корсету миндетти (КК-тин 119-бабы) сол комекти корсету мумкиндигимен байланыстырылады.  Коптеген жагдайларда когамга кауипти ис-арекеттен миндетти турде туындайтын зардаптын (мысалы, ауыр немесе оте ауыр емес дене жаракаты) болуын заннын озинде атап корсетеди. Мундай ретте зан шыгарушы бьективтик жактын- уакыт, орын, жагдай, тасил немесе баска да белгилерин занда корсетпейди. Биршама кылмыстык-кукыктык нормалар когамга кауипти ис-арекет атап отумен гана шектеледи. Мысалы, пара беру (312-бап), кызметтик жалгандык жасау (314-бап). Кылмыстын турлери.
  Кылмыстарды жиктеу – бул когамга жасалган кауипти арекетти ауырлык дарежеси мен сипатына байланысты топтарга болу болып табылады. Кылмыстык кодексте барлык кылмыстар торт топка болинген:онша ауыр емес кылмыстар, орташа ауыр кылмыстар, ауыр кылмыстар жане ерекше ауыр кылмыстар.
Ш     Жасалганы ушин ен ауыр жаза еки жыл бас бостандыгынан айырудан аспайтын касакана жасалган арекет, сондай – ак жасалганы ушин ен ауыр жаза бес жылга бас бостандыгынан айырудан аспайтын абайсыза жасалган арекет – онша ауыр емес кылмыс деп танылады.
Ш     Жасалганы ушин ен ауыр жаза бес жылга бас бостандыгынан айырудан аспайтын касакана жасалган арекет, сондай – ак жасалганы ушин бес жылдан астам мерзимге бас бостандыгынан айыру туриндеги жаза абайсыза жасалган арекет – орташа ауыр  кылмыс деп танылады.
Ш     Жасалганы ушин ен ауыр жаза он еки жылга бас бостандыгынан айырудан аспайтын касакана жасалган арекет – ауыр  кылмыс деп танылады.
Ш     Жасалганы ушин ен ауыр жаза он еки жылдан астам мерзимге бас бостандыгынан айыру туриндеги жаза немесе олим жазасы касакана жасалган арекет – аса ауыр  кылмыс деп танылады.
41. Жауапкершиликти ауырлататын жагдайлар:
      54-бап. Кылмыстык жауаптылык пен жазаны ауырлататын ман-жайлар
1. Мыналар кылмыстык-жауаптылык пен жазаны ауырлататын ман-жайлар деп танылады:       а) кылмыстарды алденеше рет жасау, кылмыстардын кайталануы;       б) кылмыс аркылы ауыр зардаптар келтiру;       в) адамдар тобынын, алдын ала соз байласкан адамдар тобынын, уйымдаскан топтын немесе кылмыстык кауымдастыктын (кылмыстык уйымнын) курамында кылмыс жасау;       г) кылмыс жасаганда айрыкша белсендi рол аткару;       д) айыпкер ушiн психикасы бузылуынын ауыр турiнен зардап шегетiнi алдын ала белгiлi адамдарды не кылмыстык жауаптылык жасына толмаган адамдарды кылмыс жасауга тарту;       е) улттык, насiлдiк жане дiни ошпендiлiк немесе араздык себебi бойынша, баска адамдардын занды iс-арекетi ушiн кектенушiлiктен, сондай-ак баска кылмысты жасыру немесе оны жасауды онайлату максатында кылмыс жасау;       ж) жуктiлiк жагдайы айыпкер ушiн алдын ала белгiлi айелге катысты, сондай-ак жас балага, баска да коргансыз немесе дарменсiз адамга не айыпкерге тауелдi адамга катысты кылмыс жасау;       з) белгiлi бiр адамнын озiнiн кызметтiк, касiби немесе когамдык борышын отеуiне байланысты оган немесе онын туыстарына катысты кылмыс жасау;       и) аса катыгездiкпен, садизммен, корлаумен, сондай-ак жабiрленушiнi кинап кылмыс жасау;       к) кару, ок-дарi, жарылгыш заттар, жарылгыш немесе оларды бейнелеушi курылгылар, арнайы дайындаган техникалык куралдар, тез тутанатын жане жангыш суйыктар, улы жане радиоактивтi заттар, дарiлiк жане озге де химиялык-фармакологиялык дарi-дармектер пайдаланып, сондай-ак куш корсетiп немесе психикалык мажбурлеу не жалпы кауiптi адiс колданып кылмыс жасау;       л) тотенше жагдайды, табиги немесе озге де когамдык наубет жагдайларын пайдаланып, сондай-ак жаппай тартiп бузушылык кезiнде кылмыс жасау;       м) алкогольдiк, есiрткiлiк немесе уыткылык елiту жагдайында кылмыс жасау. Сот кылмыстын сипатына карай бул ман-жайды ауырлатушы деп танымауга кукылы;       н) адамнын озi кабылдаган антын немесе касiби антын буза отырып кылмыс жасауы;       о) кылмыскердiн кызметi жагдайына немесе шартка байланысты озiне корсетiлген сенiмдi пайдаланып кылмыс жасауы;       п) окiмет окiлiнiн нысанды киiмiн немесе кужатын пайдаланып кылмыс жасау;       р) кукык коргау органы кызметкеринин, судьянын оз кызмет жагдайын пайдаланып кылмыс жасауы.      42. Жауапкершиликти женилдедетин жагдайлар
 53-бап. Кылмыстык жауаптылык пен жазаны женiлдететiн ман жайлар
      1. Мыналар кылмыстык жауаптылык пен жазаны женiлдететiн ман-жайлар деп танылады:       а) ман-жайлардын кездейсок тогысуы салдарынан алгаш рет кiшiгiрiм ауырлыктагы кылмыс жасау;       б) айыпкердiн камелетке толмауы;       в) жуктiлiк;       г) айыпкердiн жас балалары болуы;       д) кылмыс жасаганнан кейiн зардап шегушiге тiкелей медициналык жане озге де комек корсету, кылмыс салдарынан келтiрiлген мулiктiк залал мен моральдiк зияннын орнын оз еркiмен толтыру, кылмыспен келтiрiлген зиянды жоюга багытталган озге де iс-арекеттер;       е) жеке басындык, отбасылык немесе озге де ауыр ман-жайлар тогысуынын салдарынан не жаны ашыгандык себебiмен кылмыс жасау;       ж) куштеп немесе психикалык мажбурлеу салдарынан не материалдык, кызметтiк немесе озге де тауелдiлiгi себептi кылмыс жасау;       з) кажеттi корганудын кукыктык дурыстыгынын шартын бузу, аса кажеттiлiк кылмыс жасаган адамды устау, негiздi тауекел, буйрыкты немесе окiмдi орындау жагдайында, жедел-издестиру ис-шараларын жузеге асыру кезинде кылмыс жасау;       и) кылмыс жасау ушiн турткi болып табылган жабiрленушiнiн занга кайшы немесе адамгершiлiкке жатпайтын кылыгы;       к) шын журектен окiну, айыбын мойындап келу, кылмысты ашуга, кылмыска баска катысушыларды ашкерелеуге жане кылмыс жасау натижесiнде алынган мулiктi iздеуге белсендi жардемдесу. 43. Кылмыстык процессуалдык кукыктын тусиниги
Кылмыстык- процессуалдык кукык- бул кылымстык ис жургизу тартибин орнату мен кылмыстык исти козгау, тексеру, сотта карау жане укимди орындау барысындагы алдын ала тексеру, прокуратура жане сот органдарынын кызметтерин реттеуши кукыктык нормалардын жуйеси. Кылмыстык- процессуалдык кукыктын кукык жуйесиндеги орнын аныктауда мынадай катынастар манызды болып табылады: а)кылмыстык- процесуалдык кукык пен кылмыстык- процессуалдык зан; б) кылмыс жане кылмыстык- процессуалдык кукык; в) кылмыстык- процессуалдык кукык жане кылмыстык процесс.
Кылмыстык- процессуалдык кукыктын пани мыналар: сот, прокуратура жане тергеу органдарында кылмыстык исти жургизуди реттеуши кылмыстык- процессуалдык кукыктын нормалары; кылмыстык исти тергеу жане шешудеги процессуалдык занга негизделген сот, прокуратура жане тергеу органдарынын кызметтери; сот, прокуратура жане тергеу органдарынын оз функцияларын орындау кезинде кылмыстык процесстин катысушылары арсасында туындайтын катынастар.
Кылмыстык – процессуалдык кукыктын жалпы максаты кылмысты тергеу натижесинде, не болмаса кылмыстык исти соттын карауы немесе шешуи натижесинде туындайтын когамдык катынастарды реттеу болып табылады.
44. Азаматык кукыктын объектилери
115-бап. Азаматтык кукык объектiлерiнiн турлерi
1. Мулiктiк жане жеке мулiктiк емес игiлiктер мен кукыктар азаматтык кукык объектiлерi бола алады.
2. Мулiктiк игiлiктер мен кукыктарга (мулiкке): заттар, акша, сонын iшiнде шетел валютасы, каржы куралдары, жумыс, кызмет, шыгармашылык интеллектуалдык кызметтiн объектiге айналган натижелерi, фирмалык атаулар, тауарлык белгiлер жане буйымды дараландырудын озге де куралдары мулiктiк кукыктар мен баска да мулiк жатады.
2007.12.01. № 225-III КР [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] 2-1-тармакпен толыктырылды
3. Жеке мулiктiк емес игiлiктер мен кукыктарга: жеке адамнын омiрi, денсаулыгы, кадiр-касиетi, абырой, игi атак, iскерлiк бедел, жеке омiрге кол сукпаушылык, жеке купия мен отбасы купиясы, есiм алу кукыгы, автор болу кукыгы, шыгармага кол сукпаушылык кукыгы жане баска материалдык емес игiлiктер мен кукыктар жатады.
45.Акимшилик жауапкершилик.
Акимшилик жауапкершилик  азаматтар мен лауазымды адамдардын оздеринин [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] арекеттери ушин [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] алдындагы жауапкершилигинин бир тури. Кинали адамдар ози кукык бузган уакытта жане территорияда колданылатын зандар негизинде акимшилик жауапкершиликке тартылады. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] 1984 жылы 24 наурызда кабылданган (1995 жылы 1 сауирде бирнеше рет озгеристер мен толыктырулар енгизген) “Акимшилик кукык бузушылык туралы кодекси” колданылады. Осы занга сайкес Акiмшiлiк жауаптылыкта болуга тиiс тулгалар:      1) акыл-есi дурыс, осы Кодекс бойынша белгiленген жаска жеткен жеке адам;       2) занды тулга
Лауазымды адамдардын жане дара касiпкерлердiн, жеке нотариустардын, жеке соторындаушылары мен адвокаттардын акiмшiлiк жауаптылыгы:
1. Лауазымды адам кызметтiк мiндеттерiн орындамауынабайланысты акiмшiлiк жауаптылыкка тартылады.
 2. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] белгiленген тартiппен тiркелген жеке тулгалар, жеке нотариус, жеке сот орындаушысы, адвокат, сол сиякты дара касiпкердiн жане занды тулганын уйымдык-билiк ету немесе акiмшiлiк-шаруашылык функцияларды орындайтын жумыскерлерi, сондай-ак занды тулганын басшылары лауазымды адамдар ретiнде акiмшiлiк жауаптылыкта болады.  
Кукык бузушылыкты арнайы техникалык куралдар тиркеген кездеги акимшилик жауаптылыктын ерекшеликтери:
1. Акимшилик кукык бузушылык сертификатталган арнайы бакылау-олшеу техникалык куралдарымен жане аспаптарымен тиркелген жагдайда, жол журиси саласындагы акимшилик кукык бузушылыктар ушин акимшилик жауаптылыкка колик куралдарынын меншик иелери тартылады.   2. Егер колик куралынын меншик иесинин хабарламасы бойынша тексеру барысында кукык бузушылык тиркелген кезде колик куралы иелигинде болган адам аныкталса осы колик куралынын катысуымен жасалган кукык бузушылык ушин ол акимшилик жауаптылыктан босатылады.  Тартiптiк жаргылардын не арнайы ережелердiн кушi колданылатын аскери кызметшiнiн, прокурордын акiмшiлiк жауаптылыгы:
      1. Аскери кызметшiлер мен аскери жиында журген аскери миндеттилер акiмшiлiк кукык бузушылык ушiн [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]бойынша жауаптылыкта болады. Прокурорлар, iшкi iстер органдарынын катардагы жане басшы курамдагы адамдары, каржы полициясынын, арнаулы мемлекеттик органдардын жане кеден органдарынын кызметкерлерi акiмшiлiк кукык бузушылык ушiн тиiстi органдарда кызмет отеу тартiбiн регламенттейтiн нормативтiк кукыктык актiлерге сайкес жауаптылыкта болады.        2. Осы баптын бiрiншi болiгiнде аталган адамдар Казакстан Республикасынын Мемлекеттiк шекарасы режимiн жане кеден одагынын кедендик шекарасы аркылы откiзу бекеттерiндегi режимдi, халыктын санитариялык-эпидемиологиялык салауаттылыгы саласындагы заннамасын, орт кауiпсiздiгiнiн талаптарын, жолда журу ережелерiн, кызмет орындарынан тыс кеден ережелерин,бухгалтерлик есеп жане каржылык есептилик туралы заннамасын, бюджет жане салык заннамасын, мемлекеттик сатып алу туралы заннамасын, ан аулау, балык аулау ережелерiн, табиги ресурстарды утымды пайдалану мен коргаудын баска да ережелерi мен нормаларын бузганы ушiн жалпы негiздер бойынша акiмшiлiк жауаптылыкта болады. 
2-1. Мерзимди аскери кызметин откерип журген аскери кызметшилерге, аскери жане арнаулы оку орындарынын курсанттарына акимшилик айыппул туриндеги акимшилик жаза колдануга болмайды.        3. Кызмет туралы тартiптiк жаргылардын осы баптын бiрiншi болiгiнде аталгандардан баска адамдар осы актiлерде тiкелей козделген жагдайларда - кызмет мiндеттерiн аткару кезiнде акiмшiлiк кукык бузушылык жасаганы ушiн тартiптiк жауаптылыкта, ал калган жагдайларда жалпы негiздер бойынша акiмшiлiки жауаптылыкта болады.        4. Акiмшiлiк жаза колдану кукыгы берiлген органдар осы баптын бiрiншi болiгiнде аталган адамдарга акiмшiлiк жаза колданудын орнына, кiналi адамдарды тартiптiк жауаптылыкка тарту туралы маселенi шешу ушiн тиiстi органдарга кукык бузушылык туралы материалдарды беруi мумкiн.      Занды тулгалардын акiмшiлiк жауаптылыгы:
  1. Осы болiмнiн Ерекше болiмiнде козделген жагдайларда занды тулга акiмшiлiк кукык бузушылык ушiн акiмшiлiк жауаптылыкта болуга тиiс.    2. Егер осы болiмнiн Ерекше болiмiнде козделген арекеттi занды тулганы баскару функциясын жузеге асыратын орган немесе адам жасаса, руксат берсе, макулдаса, занды тулга акiмшiлiк кукык бузушылык ушiн акiмшiлiк жауаптылыкта болуга тиiс.      
3. Акимшилик жаза барлык занды тулгаларга катысты бирдей дарежеде колданылатын жагдайларды коспаганда, мемлекеттик касипорын жузеге асырылатын кызмет турине, кызметкерлердин санына жане активтердин бир жылдагы орташа жылдык кунына байланысты шагын немесе орта не ири касипкерлик субъектилери болып табылатын занды тулгалар ушин козделген тартиппен акимшилик жауапкершиликте болады.   4. Дербес салык толеушi болып табылатын жане салык салу саласында акiмшiлiк кукык бузушылык жасаган занды тулганын курылымдык болiмшелерi занды тулгалар ретiнде акiмшiлiк жауаптылыкта болады.   Шетелдiктердiн, шетелдiк занды тулгалардын жане азаматтыгы жок адамдардын акiмшiлiк жауаптылыгы:
 1. Казакстан Республикасынын аумагында акiмшiлiк кукык бузушылык жасаган шетелдiктер, шетелдiк занды тулгалар жане азаматтыгы жок адамдар жалпы негiздерде акiмшiлiк жауаптылыкта болуга тиiс.     1-1. Шетелдiк жане халыкаралык коммерциялык емес укiметтiк емес бiрлестiктердiн курылымдык болiмшелерi Казакстан Республикасынын когамдык бiрлестiктер туралы [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]бузганы ушiн занды тулга ретiнде акiмшилiк жауапка тартылады.  2. Казакстан Республикасынын континенттiк кайранында Казакстан Республикасынын егемендiк кукыктарына кол сугатын акiмшiлiк кукык бузушылык жасаганы ушiн шетелдiктер, шетелдiк занды тулгалар, азаматтыгы жок адамдар жалпы негiздерде акiмшiлiк жауаптылыкта болуга тиiс.  3. Шет мемлекеттердiн дипломатиялык окiлдерi жане корганышты пайдаланатын озге де шетелдiктер Казакстан Республикасынын аумагында жасаган акiмшiлiк кукык бузушылык ушiн акiмшiлiк жауаптылык туралы маселе халыкаралык кукык нормаларына сайкес шешiледi.
46.Кылмыстык жауапкершилик.
Кылмыстык жауапкершилик кукыктык жауапкершиликтин бир тури; [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] салдары кылмыскерди жазалау туринде коринис табатын мемлекеттик мажбурлеу шарасы. Кылмыстык жауапкершиликке тарту кылмыстык ис козгаудан, тергеуден жане сот талкысынан турады. Кылмыс жасау кинали адам мен сот торелигин аткарушы мемлекет арасында арнаулы катынас тудыратын [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]. Мундай фактиден кейин еки тарап ушин де миндет пайда болады. Мемлекет ушин озинин арнайы органы аркылы кылмысты тергеу, кылмыскерди тауып, Кылмыстык жауапкершиликке тарту миндети, ал кылмыскер ушин Кылмыстык жауапкершиликти отеу миндети туындайды. Кылмыска дайындалганы, кылмыс жасауга окталганы, кылмыс жасауга катысканы ушин де адам Кылмыстык жауапкершиликке тартылады. Кылмыс жасаган адамга колданылатын жаза немесе баска да кылмыстык кукыктык шара кылмыстын табигаты мен когамга кауиптилигинин денгейине, кылмыс жасалу кезиндеги жагдайга сай болуы тиис. Ешким бир кылмысы ушин еки рет Кылмыстык жауапкершиликке тартылмайды. Жалпы тартип бойынша Кылмыстык жауапкершиликке кылмыс жасау кезинде 16 жаска толган, акыл-еси дурыс адам тартылады. КР Кылмыстык кодексинин 14-бабында корсетилген кылмыстарды жасаганы ушин Кылмыстык жауапкершилик 14 жастан басталады. Ишимдик, есиртки немесе баска да уытты заттардын асеринен мас куйде кылмыс жасау Кылмыстык жауапкершиликтен босатпайды. Кылмыстык ис бойынша сезиктини немесе айыпталушыны [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ], [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] не аныктаушынын Кылмыстык жауапкершиликтен зансыз босатуы [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] торелигине карсы[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] жатады.
47.Азаматтык:тусиниги,тартиби мен алу жане жогалту.
Казакстан Республикасынын азаматтыгы.Азаматтык бул алеуметтик-саяси кубылыс, билимге суйенген жане казирги мемлекеттиликтин омир суруине негизделген аса манызды факторлардын бири.
Азаматтык, когамнын табиги-тарихи дамуынын натижеси бола турып, мемлекеттин алеуметтик
базасы кызметин аткарады.
Казакстан Республикасы озинин мемелекеттик органдары мен лауазымдык тулгалары
атынан, Казакстан Республикасы азаматтарынын алдында, ал Казакстан Республикасынын
азаматы Казакстан Республикасынын алдында жауапты,Ол Конституцияны жане Казакстан Республикасынын зандарын сактауга, Казакстан Республикасынын мудделерин коргауга, салт-дастурлерге, мемлекеттик тилге жане онын аумагында турып жаткан барлык улттардын тилине курметпен карауга, КазакстанРеспубликасынын тутастыгын, егемендигин жане тауелсиздигин ныгайтуга жардем беруге миндетти.
Казакстан Республикасы Конституциясынын 3п.10 бабына сайкес КР азаматы баска мемлекеттин азаматтыгын мойындамайды, ягни КР азаматы бир уакытта 2 бирдей мемлекеттин азаматы бола алмайды. Казакстан Республикасы жаппай кугын-сургинге ушырау, кушпен коллективтендиру, баска да антигуманды саяси акциялардын натижесинде Казакстан Республикасын тастап кетуге мажбур болган тулгалардын, сонымен катар баска мемлекеттерде омир сурип жаткан казактардын оз елине оралуына жагдай жасайды.
Казакстан Республикасынын азаматтыгы оган ие болу негизине тауелди емес барлыгына бирдей жане тен болып табылады.
Казакстан Республикасынын азаматтары шыгу тегине, алеуметтик жане муликтик
жагдайына, саяси жане баска бир сенимдерине, кызметинин тури мен сипатына, тургылыкты жерине немесе баска да жагдайларга карамай зан алдында тен дарежели.
Казакстан Республикасынын азаматтары Конституция жане Казакстан
Республикасынын зандарымен кепилдендирилген оздеринин азаматтык, саяси, экономикалык жане алеуметтик кукыгына жане еркиндиктерине толыгымен ие.
Шет елдиктер жане азаматтыгы жок тулгалар Казакстан Республикасында кукыктар мен еркиндиктерди колданады, сонымен катар, азаматтарга белгиленген, егер баскалары Конституциямен, зандармен жане халыкаралык келисимдермен карастырылмаган болса, миндеттемелерди аткарады.
3.1.Ким Казакстан Республикасынын азаматы бола алады.
Дуниеге келгенде;
Казакстан Республикасынын азаматтыгына кабылдау натижесинде;
Казакстан Республикасынын мемлекет аралык келисим-шарттарында карастырылган
негиздеме немесе тартип бойынша;
Казирги Занмен карастырылган баска да негиздемелер;
Азаматтык туралы заннамага сайкес Казакстан Республикасынын азаматтыгына
кабылдануы мумкин:
КР аумагында 5 жылдай туракты турып жаткан тулгалар (азаматтыкка кабылдауготиниш беру кезинде Казакстан Республикасында турып жаткан бес жыл уакыт мерзими уздиксиз
болу керек);
КР азаматымен некеде уш жылдан аса тургандар;
Казакстан Республикасы аумагында турып жаткан, КР азаматы болып табылатын
жакын туыстарынын бири бар тулгалар. Жакын туыстарга, олардын Казакстан аумагында
турып жаткан мерзимине карамай: акеси, шешеси, туган агалары, апкелери, куйеуи, айели, бала-
лары, атасы, апасы, жатады;
КР азаматы болып табылатын жане Казакстан аумагында турып жаткан жакын
туыстарынын бири бар бурынгы одактас республикалардын азаматтыры; Жакын туыстарына,
олардын Казакстан аумагында турып жаткан мерзимине карамай: акеси, шешеси, туган агалары,
апкелери, куйеуи, айели, балалары, атасы, апасы, жатады;
3.3.Азаматтыкка кабылдаудын женилдетилген тартиби Казакстан Республикасынын
жасалынган халыкаралык келисимдерине сайкес жузеге асады. Казирги уакытта мундай
келисимдер келеси елдердин арасында жасалынган:
Ресей Федерациясы;
Беларус Республикасы;
Кыргызстан Республикасы;
Украин Республикасы.
Женилдетилген тартип, баска мемлекеттердин аумагында туракты турып жаткан,
азаматтык алган мемлекеттин аумагында турып жаткан мерзимине тауелсиз, аталган
мемлекеттердин азаматтырына таралады.
Республика аумагында туракты турып жаткан Казакстан Республикасынын азаматы
Президентинин атына азаматтыктан шыгу туралы отиниш береди жане оны туракты турып жаткан жерибойынша Казакстан Республикасынын ишки истер органына тапсырады.
Азаматтыктан айырылу негиздемеси:
Казакстан Республикасы мемлекетаралык келисимдеринде карастырылган
жагдайларды коспаганда, аскери кызмет мерзими, кауипсиздик кызмети, полицияда, адилет органдарында немесе баска да мемлекеттик билик органдарында жане баска мемлекет органдарында кызмет ету;
Егер Казакстан Республикасынын азаматтыгын адейилеп жалган малиметтер немесе жалган кужаттар тапсыру аркылы иеленсе;
Казакстан Республикасы мемлекетаралык келисимдеринде карастырылган айгактар негизинде;
Егер сиз, Казакстан Республикасынын аумагында туракты турып жатып, бирак 3 жыл бойы себепсиз консулдык есепке турмасаныз;
Егер тулга баска мемлекеттин азаматтыгына ие болса;
48.Азаматтык-куктык процесстеги тараптар.
Азаматтык ис жургизудеги тараптар иске катысушы тулгалар катарына жатады. (АИЖК-нин 44-бабы). Жеке тулга болсын, занды тулга болсын (касипорын, мекеме, уйымдар) оздерине келтирилген зиянды сот аркылы ондирип алуга хакысы бар.
Тараптар – сотта субьективтик кукыктары немесе занмен коргалатын жеке муддеси туралы даулары каралып жане шешилуге тиис иске катысушы тулгалар.
Тараптар деп талап коюшы мен жауапкерди атайды. Талап коюшы мен жауапкер ретинде жеке тулгалар (КР-нын азаматы, шетел азаматы жане азаматтыгы жок адам) мен занды тулгалар (мекемелер, уйымдар жане касипорындар) болып табылады.
Талап коюшы – сотка талап арыз беру аркылы озинин субьективтик кукыктары мен занмен коргалатын муддесин коргаушы тулга.Казирги азаматтык ис  жургизу занында талап коюшынын азаматтык процеске катысуынын 2 негизи корсетиледи:1-ден, талап коюшы оз мудделери жане кукыктарын коздеп талап кою аркылы катысады;2-ден, баска тулгалардын кукыктарын, бостандыктарын жане занмен коргалатын мудделерин коргау ушин сотка жугинеди. Биринши жагдайда талап коюшы ис жургизуин ози бастайды, ал екинши жагдайда ол иске катысуга соттан руксат сурайды.
Жауапкер – талап коюшынын талабы бойынша сот алдында жауап беретин тулга. Талап коюшынын айтуынша жауапкер онын субьективтик кукыгын немесе занмен коргалатын муддесин бузып не дауга салып отыр. Талап коюшы мен жауапкер – сотта каралуга жататын даулы кукык катынасынын немесе занмен коргалатын мудденин субьектилери.
 Тараптардын азаматтык ис жургизу кукыктары мен миндеттери
Тараптар ис жургизу кукыктарын тен пайдаланады жане бирдей ис жургизу миндетин мойнына алады деген.
Тараптардын азаматтык ис жургизу кукыктарын: жалпы жане арнайы деп болип карастырса болады. Жалпы – бул тараптардан баска да иске катысушы тулгаларга тан кукыктар: ис материалдарымен танысуга, олардан узиндилер жазып алуга жане коширмелер тусируге, карслыктарын малимдеуге, далелдеме табыс етуге жане оларды зерттеуге катысуга жане т.б.
Тараптардын азаматтык ис жургизу миндеттерин: жалпы жане арнайы деп болинип карастрса болады. Жалпы – тараптар оздерине берилген барлык ис жургизу кукыктарын адал пайдалануга,сот отырысындагы тартипти сактау, сотта торагалык етушинин каулыларына багынуга тиис. Арнайы – ол азаматтык ис жургизудин сатыларына жане накты ис жургизу арекеттердин минезине байланысты. Осылай, талап коюшы сотка ози усынган талап арыында миндетти турде занда корсетилген малиметтер бар болу керек ; ар тарап озинин талаптарынын жане карсылыктарынын негизи ретинде силтеме жасайтын ман-жайларды далелдеуи тиис.
Азаматтык процесте тиисти жане тиисти емес тараптар
Тиисти тараптар (талап коюшы мен жауапкер) – накты азаматтык ис бойынша азаматтык ис жургизудин негизги катысушылары, ягни тарапты ис материалдары бойынша даулы кукык катынасынын субьектиси болуы мумкин деген болжау.
Тиисти емес тараптар (талап коюшы мен  жауапкер) – накты азаматтык ис бойынша азаматтык ис жургизудин негизги азаматтык бойынша азаматтык ис жугизудин негизги катысушысы емес, ягни даулы кукык катынасынын субьектиси болуы мумкин деген болжау ис материалдары бойынша жокка шыгарылган тарап.
Тиисти тарап болып тиисти емес талап коюшы немесе жауапкер танылуы мумкин. Тиисти емес тарап – азаматтык ис жургизу кукык кабилеттилиги бар тулга. Ол тараптын барлык ис жургизу кукыктары мен миндеттерине ие болады, ягни ис бойынша тарап болып танылады. Сондыктан сот тиисти емес талап кобшымен немесе тиисти емес жауапкерге талап коюда талап арыз кабылдаудан бас тартуга болмайды.
Тиисти емес жауапкер тиистимен мына жагдайда ауыстырылуы мумкин:
1) сотпен оз ыкыласы бойынша
2) Талап коюшынын отиниши бойынша
Барылк жагдайда диспозитивтик принципке сайкес тиисти емес жауапкерди тиистимен орын ауыстыруда талап коюшынын келисими керек, ал тиисти емес жауапкердин тиистимен орын ауыстыруда келисимнин кажети жок. Сот исти дайындау устинде немесе биринши сатыдагы сотта оны карау кезинде талап бойынша жауап беруге тиисти емес адамга талап койылып отырганын аныктаса, исти токтатпай талап коюшынын
отиниши  бойынша тиисти емес жауапкерди тиисти жауапкермен ауыстыра алады.
Тиисти емес тарапты тиистимен орын ауыстырган жагдайда сот сайкести уйгарымын шыгарады.
Тиисти емес жауапкерди тиити жауапкермен орын ауыстыру онын еки жолы болады:1) талап коюшы тиисти емес жауапкерди тиисти жауапкермен орын ауыстыруга келисим берсе; 2) талап коюшы тиисти емес жауапкерди ти
·   "
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·
·й
·
·
·
·
·
·исти жауапкермен орын ауыстыруга келисим бермесе.
Тиисти емес жауапкерди ауыстырганнан кейин исти дайындау жане карау басынан бастап жургизиледи. Егер талап коюшы тиисти емес жауапкерди баска тулгамен ауыстыруга келиспесе, сот исти усынылган талап кою бойынша карайды. Буган коса азаматтык процесте керисинше болуы мумкин, ягни тиисти емес талап коюшы. Себеби жогарыда тиисти емес тараптар деп атаган едик, ал тараптар ретинде биз талап коюшы мен жауапкерди танимыз, сондыктан мунда тиисти емес талап коюшы туралы айткан орынды.
49.Мамлелердин тусиниги мен формалары.
Мамиле азаматтар мен занды тулгалардын азаматтык кукыктары мен миндеттерин белгилеуге, озгертуге немесе токтауга багытталган арекеттери. Бул арекет, ягни адамдардын саналы ис- арекеттеринин натижеси. Азаматтык кодекс мамилени еки турге: биржакты жане екижакты (копжакты) деп боледи. Биржакты мамилени жасау ушин занга, баска да кукыктык актилер мен тараптардын келисимине сай бир жакты ерик билдируи кажет жане ол жеткиликти болса гана жасалады. Бирак та биржакты мамиледе тек кана бир тарап пен бир гана тулганын еркин билдируин гана есепке алмау керек. Еки жакты мамилелер шарт болып табылады. Шарт адамзат тарихында адамдардын арасында туындайтын катынастарды реттеудин ежелги дауирлерден келе жаткан, кенинен тараган адистеринин бири. Шарт сату сатып алу, айырбас, рента, муликти жалга беру, сактау жане т.б. катынастар негизинде жузеге асырылады.
50.Меншик кукыгынын тусиниги
188-бап. Меншiк кукыгы угымы жане онын мазмуны
1. Меншiк кукыгы дегенiмiз субъектiнiн зан кужаттары аркылы танылатын жане коргалатын озiне тиесiлi мулiктi оз калауынша иелену, пайдалану жане оган билiк ету кукыгы.
Меншiк кукыгы мамiле жасалган кезде болган барлык жуктемелерiмен баска адамга берiледi.
2. Меншiк иесiнiн оз мулкiн иелену, пайдалану жане оган билiк ету кукыгы болады.
Иелену кукыгы дегенiмiз мулiктi iс жузiнде иеленудi жузеге асыруды зан жузiнде камтамасыз ету.
Пайдалану кукыгы дегенiмiз мулiктен онын пайдалы табиги касиеттерiн алудын, сондай-ак одан пайда табудын зан жузiнде камтамасыз етiлуi. Пайда кiрiс, осiм, жемiс, тол алу жане озге нысандарында болуы мумкiн.
Билiк ету кукыгы дегенiмiз мулiктiн зан жузiндегi тагдырын белгiлеудiн занмен камтамасыз етiлуi.
Меншик дегенимизбул жеке адамнын затка байланысты карым катынасы. Сондай-ак меншик зан бойынша коргалды Биздин елимизде меншиктин [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] еки тури бар: жеке меншик жане мемлекеттик меншик. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] сайкес олар бирдей мойындалады жане коргалады. Жеке меншикбул [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] жане мемлекеттик емес занды тулгалар мен олардын бирлестиктеринин меншиги, ал мемлекеттин иелигиндеги муликтер мемлекеттик меншик болып есептеледи
Кейбир жагдайларда мулик тек биреудин меншик [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] гана емес, бирнеше [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] тиисти болуы мумкин. Бир немесе одан да коп бирнеше тулганын меншигиндеги мулик оларга ортак меншик кукыгымен тиесили болады. Ортак меншиктин улестик жане бирлескен ортак меншик деген турлери бар. Меншик иелеринин улестери белгили болса, онда ол улестик ортак меншик болады. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] катысты улестери белгиленбеген болса, онда олардын улестери озара тен. Бул бирлескен ортак меншик.
51.Миндеттемеликтин тусинигимен турлери.
Миндеттемеге сайкес бир адам (борышкор) баска адамнын (несие берушинин) пайдасына мулик беру, жумыс орындау, акша толеу жане т.б. сиякты белгили бир арекеттер жасауга, не белгили арекет жасаудан тартынуга миндетти, ал несие беруши борышкордан оз миндеттерин орындауын талап етуге кукылы. Несие беруши борышкордан аткарылганды кабылдауга миндетти, деп атап корсетеди. Демек, миндеттеме азаматтык кукыктык катынастын бир тури. Ал, талап ету мен миндетгеме несие беруши мен борышкорга озара жауапкершилик жуктейтин еки жакты кукыктык катынаска жатады. Екижакты кукыктык катынас: несие беруши тургысынан караганда талап ету (белсенди жагы), борышкор жагынан алып караганда миндеттемелик (басен жагы) болып есептеледи.
Миндеттеменин мазмунын оган катысушы несие беруши мен борышкордын субъективтик кукыктары мен миндеттери курайды.
Миндеттеме озинин мазмунына, объектилеринин салалык ерекшеликтерине жане субъектилеринин сипатына карай мынадай турлерге болинеди:
жагымды мазмундагы миндеттеме, жагымсыз мазмундагы миндеттеме;
биржакты жане озара ортак миндеттеме;
борышкор арекетин накты айкындайтын миндеттеме жане балама миндеттеме;
катан турдеги жеке сипаттагы миндеттеме (бул миндеттеме субъект ретиндеги жеке сипаттылык миндеттеменин пайда болуына, озгеруине немесе токталуына асер етпейди);
басты жане тауелди миндеттемелер;
шартка негизделген миндеттемелер, шарттан тыс миндеттеме жане биржакты еркин кужат турлериндеги миндеттеме.
52.Меншик формалары.
КР Конституциясына сайкес “Казакстан Республикасынын мемлекеттiк меншiк пен жеке меншiк танылады жане бiрдей коргады”. Жеке меншiкке жататындыктан зан оте онай аныктайды - мемлекетке тиесiлi еместин барлыгы солар. Кез келген азамат немесе занды тулга, сондай-ак мемлекет меншiк кукыгынын субъектисi бола алады. Азаматтык арекет кабiлетi шектеулi болган немесе, тiптен, ол болмаган жагдайда онын муддесiн зан немесе шарт бойынша окiл коргайд. Мемлекеттiн меншик кукыгынын субъектiсi ретиндегi ерекшелiгi - онын кукыгы уакiлеттi мемлекеттiк органдар немесе мемлекеттiк занды тулгалар аркылы, ал, зан кужаттарында козделген жагдайдарда - мемлекеттiк емес занды тулгалар жане азаматтар аркылы жузеге асырылады.
Конститутцияга багдар алып Азаматтык кодекс меншiк формасы ретiнде жеке (191-бап) жане мемлекеттiк (192-бап) меншiктi болiп карастырады.
191-бап. Жеке меншiк угымы жане онын турлерi
1. Жеке меншiк азаматтардын жане мемлекеттiк емес занды тулгалар мен олардын бiрлестiктерiнiн меншiгi ретiнде корiнедi.
2. Зан кужаттарына сайкес азаматтарга немесе занды тулгаларга тиесiлi бола алмайтын жекелеген мулiк турлерiнен баска кез келген мулiк жеке меншiкте болуы мумкiн.
Жеке меншiкте болатын мулiктiн саны мен куны шектелмейдi.
192-бап. Мемлекеттiк меншiк кукыгы
1. Мемлекеттiк меншiк республикалык жане коммуналдык меншiк турiнде корiнедi.
2. Республикалык меншiк мемлекеттик казынадан жане зан кужаттарына сайкес мемлекеттiк республикалык занды тулгаларга бекiтiлiп берiлген мулiктен турады.
Республикалык бюджеттiн каражаты, алтын валюта коры жане алмас коры, мемлекеттiк меншiктiн осы Кодекстiн [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] аталган объектiлерi жане мемлекеттiк занды тулгаларга бекiтiлiп берiлмеген озге де мемлекеттiк мулiк Казакстан Республикасынын мемлекеттiк казынасын курайды.
3. Коммуналдык меншiк жергiлiктi казынадан жане зан кужаттарына сайкес коммуналдык занды тулгаларга бекiтiлiп берiлген мулiктен турады.
Жергiлiктi бюджет каражаты жане мемлекеттiк занды тулгаларга бекiтiлiп берiлмеген озге де коммуналдык мулiк жергiлiктi казынаны курайды.
3-1. Коммуналдык меншик жергиликти мемлекеттик баскару денгейлери бойынша облыстык (республикалык манызы бар каланын, астананын) жане аудандык (облыстык манызы бар калалардын) меншик болып болинеди.
4. Мемлекеттiк меншiктегi мулiк мемлекеттiк занды тулгаларга шаруашылык жургiзу немесе оралымды баскару кукыгымен бекiтiлiп берiлуi мумкiн.
5. Жекелеген мемлекеттик мекемелердин иелигиндеги мемлекеттик муликтин кукыктык режиминин ерекшеликтери зан актилеримен белгиленеди.

53.Миндеттемелердин пайда болуы мен токтатылунын негиздери.
Азаматтык кодекстин 271-бабы осы Кодекстин 7-бабында корсетилген тужырымга суйене отырып, миндеттемелердин калай пайда болатынын айкындай туседи. Ягни миндеттеменин пайда болу негиздери шарттан, зиян келтируден немесе озге де негиздерден пайда болады. Миндеттеменин пайда болу негизинде шарт акимшилик кужатка келип косылады.
Миндеттеменин пайда болу негизине кукыкка кайшы накты орекеттер де жатадыМиндеттемелерди орындау дегенимиз борышкордын алган миндеттемесине сай белгили бир арекетти жасауы немесе несие берушиниц талап етуи кукыгына сайкес окшау арекетти жасауды токтата туруы. Миндеттемени орындау кобине коп борышкордын белсенди арекетинен, не арекетин кейде токтата туруынан коринеди
Мiндеттеменi токтату негiздерi
Мiндеттеме орындалса, талаптан бас тарту толемi толенсе, борышты есепке жаткызылса, жангыртылса, борышты кешiру аркылы борышкор мен несие берушi бiр тулга болса, орындауга мумкiндiк болмаса, мемлекеттiк органнын кужаты шыгарылса, азамат кайтыс болса, занды тулга таратылса, толык немесе iшiнара токтатылады.
Зандар мен шартта мiндеттеменi токтатудын баска да негiздерi козделуi мумкiн.
Мiндеттеменi орындау аркылы токтату
Мiндеттеме тиiстi дарежеде орындалганда токтатылады.
Бас тарту толемi
 Мiндеттеменi есепке жаткызу аркылы токтату
егер тараптардын бiрiнiн отiнiшi бойынша талапка занды талап мерзiмiн колдануга болса жане ол мерзiм отiп кетсе;
 Мiндеттеменiн борышкор мен несие берушинiн бiр тулга болуы себептi токтатылуы
Мiндеттеме борышкор мен несие берушi бiр тулга болуы себептi токтатылады.
 Мiндеттеменiн жангыртылуга байланысты токтатылуы
 Борышты кешiру
 Орындауга мумкiндiк болмагандыктан мiндеттеменiн токтатылуы
Мемлекеттiк органнын кужаты негiзiнде мiндеттеменiн токтатылуы
 Азаматтын кайтыс болуымен мiндеттеменiн токтатылуы
Занды тулганын таратылуымен мiндеттеменiн токтатылуы
54.Интелектуалдык меншиктин тусиниги
«Интеллектуалдык меншик» тусиниги кейбир кукыктык институттарга катысты, сонын ишинде аса манызды коммерциялык купия, патенттик кукык, авторлык кукык жане тауарлык белгилер сиякты кукыктык институттарга катысты жалпы сипатка ие. Коммерциялык купия жане патенттик кукык туралы заннамалар жана зертеу мен идеяларга жол ашады. Авторлык кукык жанадан адеби, коркем жане музыкалык шыгармалар, сонымен катар компьютерлерди программалык камсыздандыруга жагдай жасайды. Товарлык белгилер туралы заннамалар оним мен ондирушинин байланысын курайды.
Коммерциялык купия ондиристик купия нысанында ежелги дауирден бастап калыптасты. Ежелги шеберлер тастан кару жасаудын тасилдерин купия етип устады. Бул шеберлер кукыктык коргауга дейинги уакытта бул купияны билуден елеули тиимдилик алатынын билген.
Патенттик кукык жуырдан бастап кана дами бастады. Патенттик кукык нарыктык экономика жуйесинин жетилдирилмегендигин корсетеди деп айтуга болады, себеби ондирис пен тауарларды улестиретин нарыктык экономика жанадан жане сапалы тауарларды шыгаруга жарамсыз деп айтуга болады.
Бул багыттардын алгашкысы зани адебиетте проприетарлык тужырымдама (propriety – француз тилинен аударганда меншик) деп аталады да, екиншиси ерекше кукыктар тужырымдамасы деген атка ие болган.
55.Ата-аналармен балалардын кукыктары мен миндеттери.
Баланын кукыктары. Балалар мудделерин мемлекеттик коргау
- отбасында турып, тарбиеленуге
- озге туыскандарымен карым-катынас жасауга
- неке бузылган сатте акесимен жолыгып туруга
- баланын адамдык кадир-касиетинин курметтелуине
- оз ойын еркин билдируге кукылы
- 10 жаска толганда онын пикиримен санасуга
Сот шешими бузылган жагдайда сот орындауга мажбурлеуге кукылы
Ата-ана
- оз балаларынын орта билим алуын камтамасыз етуге миндетти
- балаларынын денсаулыгына камкорлык жасауга миндетти.
- балалард оз бетинше жеке тарбиелеуге кукылы
- ар турли терис кылыктардын алдын –алу ушин балаларын кадагалап отыруга миндетти.
- баласынан бас трткан жагдайда сот аркылы баланы асырап- багуга алимент ондирип алады.
Кукыктары мен миндеттерин ойдагыдай орындамау оларга ата – аналык кукыктан айыратын жане шектейтин санкциялар колдануга акеп соктырады.
56.Азаматтык-куктык дауларды караудын мерзими мен сатылары.
Азаматтык ис жургизу кукыгы азаматтык истерди сотта караудын жане шешудин тартибин, сондай-ак соттардын жане баска да кейбир органдардын каулыларын орындау тартибин реттейтин кукык саласы. Онын нормалары соттын жане процестин барлык катысушысынын кызметин реттейди; сондай-ак, олардын кукылары мен миндеттерин аныктай отырып, сот мажилисин жургизудин тартибин лгилейди. Азаматтык ис жургизу зандарымен бирге, бул угым озимен аттас гылымды, ари оку панин де камтиды. Материалдык кукык кукыктык нормаларды белгилейтин занды тусиник, сонын комегимен мемлекет когамдык катынастарга тикелей, тура кукыктык реттеумен ыкпал етуди жузеге асырады
Азаматтык истер бойынша сот торелигин жузеге асырудын тартибин реттейтин кукык нормаларын мажбурлеп орындату тартиби азаматтык ис жургизу кукыгы деп аталады.
Азаматтык ис жургизу кукыгынын пани азаматтык истерди карау жане шешу барысында, сондай-ак сот шешимдерин орындауга байланысты сот пен процеске катысушылардын арасында туындайтын когамдык катынастарды курайды. Мундай катынастарды реттеу тасили императивти диспозитивтик деп аталады.
Императивтик (императив «окимет», «узилди-кесилди талап» зан тандауга жол бермейтин) деген соттын мемлекеттикбилик органы екендигин жане биликтик окилеттиктер берилгенин билдиреди.
Соттын жане судьянын талаптары, тапсырмалары, шакырулары жане баска да отиништери, сот отырысынын торагалык етушинин окимдери процеске катысушылар ушин миндетти болып табылады. Сот торелик етуди жузеге асыру максатында процеске катысушыларга мажбурлеу шараларымен (мысалы, сот отырысынан тартип бузушыларды шыгарып жиберу, мажбурлеп алып келуди жузеге асыру), айыппул салуга кукылы. Сондыктан азаматтык жургизу катынастарын билик жане багыныштылык катынастары ретинде сипаттайды.
Диспозитивтик азаматтык кукык субъектилеринин осындай кукык объектилерине билик етуге багытталган арекеттерди жасауга толыктай ие екендиктерин билдиреди.
Азаматтык ис жургизу кукыгынын негизги кагидалары
Азаматтык ис жургизу кукыгынын кагидаларына зандарда бекитилген жалпы, манызды жетекшиликке алатын негизги ережелер мен сот кызмети негизделген. Бул кагидалар мыкты нормалар туринде тужырымдалган олар кукык нормаларынын жалпы ережелеринде бейнеленеди.
Сот торелигин тек соттык жузеге асыруы
Судьялардын ауыстырылмайтындыгы жане сайланбайтындылыгы.
Судьялардын тауелсиздиги жане олардын тек занга гана багынуы
Азаматтар мен уйымдардын зан мен сот алдындагы тендиги.
Жеке адамнын ар-намысы мен кадир-касиетин курметтеу.
Сотта исти караудын жариялылыгы
Иске катысушы адамдар мен ашык сот отырысына катысушы азаматтардын сотты, исти карау барысын залда отырган орындарынан жазып алуга немесе аудио дыбысын жазуды пайдалануга кукыгы бар
Сот исин жургизу тили.
Соттын кызметиндеги зандылык деген соттын кукык нормаларын дурыс колдануын, шыгарылатын актилердин жане жасалатын барлык ис жургизу арекеттеринин колданыстагы зандарына сайкестигин билдиреди.
Басекелестик тараптардын занды мудделеринин карама-кайшылыгынан келип шыгады, ол азаматтык процестеги айтысу кажеттилигин негиздейди
Тараптардын ис жургизудеги тен кукыктылыгы материалдык кукыктык катынастардын (азаматтык, отбасы, енбек жане т.б.) субъектилеринин тендигине суйенеди (тен кукыктык жагдайы) жане ис жургизу кукыктары мен талаптардын ис жургизу миндеттеринин тендигин белгилейди.
Сот талкылауынын тикелейлиги. Сот исти карау барысында ис бойынша далелдемелер мен озге де ман-жайларды: Иске катысушы тараптар мен баска адамдардын тусиниктерин, куагердин айгактарын, сарапшылардын корытындысын, мемлекеттик органдар мен жергиликти озин-ози баскару органдарынын корытындыларын тындауга, заттай далелдемелерди карауга, дыбыс жазбаларын тындауга жане бейне жазбаларды, кино, фотоматериалдарды карауга, жанартылган озге де материалдармен танысып шыгуга тикелей миндетти.
Сотта исти караудын ауызшалыгы.
исти карау натижесинде сот шыгарган шешим жария етиледи
57 Экологиялык кукыктын объектиси.
Экологиялык кукыгы - айналадагы табиги ортаны коргауга байланысты [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] реттейтин кукыктык ережелердин жиынтыгын зерттейтин оку пани немесе гылым саласы. Экологиялык кукыктын мани - бул экологиялык-[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] колданылу саласында калыптасатын тарихи тургыда казирги жане болашактагы урпактар мудделери ушин коршаган ортаны сактап калу максатында табиги объектилерди сактау, жаксарту, калпына келтиру, тиимди пайдалану тургысында миндетти турде мемлекеттин катысуы жагдайында азаматтар мен уйымдар арасындагы ондиристик катынастармен байланысты болуы.
Экологиялык катынастар дегенимиз - бул объектиси табигат пен онын курамындагы элементтер болып табылатын катынастарды айтамыз.
Экологиялык кукыктын объектилери дегенимиз - айналадагы табиги ортаны курайтын, адамнын тиршилик кажеттиликтерине жумсалатын табиги ресурстар мен адамдардын экологиялык денсаулыгы мен омирин айтамыз.
Экологиялык катынастар субъектилерине мыналар жатады:
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ], себеби биздин мемлекетимиз [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] меншик иеси болып табылады.
Шетелдик мемлекеттер - Казакстаннын табигат ресурстарын пайдалану маселелери бойынша экологиялык катынастардын субъектилери болып табылады, республикага табиги ортага келтирген залалы ушин жауап береди (шекаралык су объектилери бойынша бирлесип су пайдалануы жане т.б.).
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ].
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ].
Кукык саласынын принциптеримен негизги басшылыкка алатын ережелер танылады, оларга сайкес белгили бир катынастар реттеледи. КР-нын "Коршаган ортаны коргау туралы" занында былай делинген: коршаган ортаны коргау мен табигатты утымды пайдалану мына принциптер негизинде жузеге асырылады:
адамнын омири мен денсаулыгын коргаудын басымдыгы, халыктын омири, енбеги мен демалысы ушин колайлы коршаган ортаны сактау жане калпына келтиру;
КР-нын [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] жагдайында туракты дамуга кошуи, адамдардын казирги жане болашак урпактарынын салауатты жане колайлы коршаган ортага деген кажеттиктерин канагаттандыру максатында коршаган ортанын алеуметтик-экономикалык миндеттери мен проблемаларын тендестире отырып шешу;
экологиялык жагдайы колайсыз аймактардагы экологиялык кауипсиздикти камтамасыз ету жане бузылган табиги экологиялык жуйелерди калпына келтиру;
табигат ресурстарын утымды пайдалану жане молыктыру;
биологиялык алуан турлиликти жане экологиялык, гылыми жане мадени жагынан ерекше манызы бар коршаган орта объектилерин сактауды камтамасыз ету;
коршаган ортаны коргау туралы зандарды мемлекеттик реттеу мен мемлекеттик бакылау, оларды бузганы ушин жауапкершиликтин ымырасыздыгы;
коршаган ортага нускан келтируге жол бермеу, коршаган ортага ыкпал ету мумкиндигин багалау;
халыктын, когамдык бирлестиктер мен жергиликти озин-ози баскару органдарынын коршаган ортаны коргау саласына белсенди турде жане демократиялык жолмен катысу;
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] негизинде коршаган ортаны коргау саласындагы халыкаралык ынтымактастык принциптерин сактау негизинде жузеге асырылады.
Экология кукыгынын жуйеси адистемелик жагынан екиге болинеди: жалпы болим жане ерекше болим.
Экологиялык кукыктын жалпы болиминде экологиялык кукыктын маселелери, табиги ресурстардын жагдайын корсететин когамдык катынастар жане букил табигат ресурстарына мемлекеттин меншик кукыгы туралы маселелер каралады.
Ерекше болимде табиги ресурстарды коргау жане пайдаланудын мемлекеттик-кукыктык механизми жане табигат объектилеринин жеке жагдайлары каралады.
58.Сыбайлас жемкорлыктын субъектиси.
Кылмыстык кодекстин сыбайлас-жемкорлык кылмыстарды карастыратын барлык баптарына тан нарсе: мундай кылмыстардын субъектилери ретинде арнайы субъектилер шыгадыжалпы белгилерден баска (белгили бир жаска келу жане акыл-еси дурыс), оларды кылмыстык жауапкершиликке тарту ушин ерекше косымша белгилери де болуы тиис. Сыбайлас-жемкорлыкпен байланысты кылмыс субъектилери, КР Жогаргы соттын 2001 жылгы 13 желтоксандагы “Соттардын сыбайлас-жемкорлыкпен байланысты кылмыстар туралы кылмыстык истерди карау практикасы туралы” №18 нормативтик Каулысына сай, мемлекеттик органдардын, жергиликти озин-ози баскару органдарынын, аскери куштердин жане баска аскери курамдардын жане республика аскерлеринин лауазымды адамдары, сондай-ак жауапты мемлекеттик лауазымда отырган адамдар болып табылады. КР КК 307 бабына берилген косымшага сайкес, лауазымды адамдар болып туракты, уакытша немесе арнайы кузыреттикпен билик окилдигинин миндетин аткарушы немесе мемлекеттик органдарда, жергиликти озин-ози баскару органдарында, аскери куштерде жане баска аскери курамдарда жане республика аскерлеринде уйымдастыру-билик жургизу немесе акимшилик-шаруашылык миндеттер аткарып отырган адамдар есептеледи. Жауапты мемлекеттик лауазымга ие адамдар болып КР Конституциясы, конституциялык жане КР баска зандарымен мемлекет миндетин жане мемлекеттик органдар кузыретин тикелей орындау ушин белгиленген адамдар есептеледи, сондай-ак мемлекеттик кызмет туралы заннамага сайкес мемлекеттик кызметшилердин саяси лауазымдарына ие адамдар. КР мемлекеттик кызмет туралы заннамага сайкес мемлекеттик миндеттерди орындауга окилденген адамдарга лауазымды тулгалар, Парламент жане маслихат депутаттары, соттар жане барлык мемлекеттик кызметшилер жатады.Мемлекеттик миндеттерди орындауга окилетти адамдарга тенестириледи: -жергиликти озин-ози баскару органдарына сайланган адамдар; -зан белгилеген тартиппен КР Президенттигине, КР Парламенти депутаттыгына, сондай-ак жергиликти озин-ози баскару сайлау органдары мушелигине умиткерлер ретинде тиркелген азаматтар; -енбекакылары КР мемлекеттик бюджет каражатынан толенетин жергиликти озин-ози баскару органдарында туракты немесе уакытша жумыс истейтин кызметшилер; -мемлекеттик уйымдарда жане жаргы капиталында мемлекет улеси отыз бес пайыздан кем емес мемлекеттик уйымдарда баскару миндеттерин орындайтын адамдар.
59.Мемлекеттин шыгу теориялары.
 Мемлекеттин пайда болуы жайлы теориялар:
Теологиялык – биликтин кудайдан пайда болгандыгы туралы пайымдайды Патриархалды – мемлекеттин пайда болуын тикелей жануянын таралуымен байланыстыра карастырады
Шарттык – мемлекет когамдык шарт негизинде пайда болды
Куштеу – мемлекет ж
·не сырткы куштеу н
·тижесинде пайда болады
Психологиялык – мемлекет адамдардын уйымдаскан когам ужымдык аракатынас аясында омир суру жониндеги психологиялык кажеттиликтери н
·тижесинде пайда болды
Ирригациялык – мемлекеттин пайда болуы шыгыс аграрлык облыстарда ири ирригациялык курылымдарды салу кажеттилигимен байланыстырылады Материалистик (таптык) – мемлекеттин пайда болуы
·леуметтик-экономикалык факторлармен байланыстырылады.
60. Куктык нормалардын тусиниги мен курылымы.
Кукык нормаларынын тусиниги. Кукык нормасы – минез-кулыктын улгиси, ережеси, олшеми, колеми. Кукык нормаларынын белгилери: формальди аныктылыгы, жалпыга бирдей миндеттилиги, жуйелилиги, арекет етуинин кат-кабаттылыгы, адресаттын кейиптеушиликсизи, мемлекетпен камтамасыз етилуи, усыныстык-миндеттеуши сипаты. Кукыктык нормалардын мемлекетпен байланысы. Кукыктык нормаларды жузеге асыруды камтамасыз етуде мемлекеттик мажбурлеу мумкиншилиги.
Кукыктык норманын логикалык курылымы. Гипотеза, диспозиция жане санкция – кукыктык норманын логикалык элементтери. Кукыктык норманын гипотезасы – кукыктык норманы колдану жагдайын нормативти аныктау. Гипотезанын турлери. Кукыктык норманын диспозициясы – мумкин не тиисти минез-кулыктын тури мен колемин корсету. Кукыктык норманын диспозициясы - кукык, миндет, тыйым. Кукыктык норманын санкциясы. Кукыктык норманын санкциясы: жауаптылыктын шарасы, кукык субъектисинин минез-кулкынын натижесинде туындайтын жагымсыз салдардан ескерту, коргау. Санкциянын турлери. Абсолютти-анык, баламалы-анык жане салыстырмалы санкция.
Кукык нормасы мен нормативтик-кукыктык актинин бабынын аракатынасы. Кукык нормасы мен нормативтик уйгарым. Кукык нормасынын курылымдык сипаттамаларынын катыстылыгы. Кукык нормасын нормативтик кукыктык актинин бабына орналастыру тасилдери: тура, бланкетти жане силтемели. Озгеше нормативтик шешимдер.
Кукыктык  норманын курылымы дегенимиз - кисынды магынамен онын ишки мазмуныны нэлементтерин айкындап корсету. Кукыктык нормалардын курылымы мынандай элементтерден турады:
Гипотеза (шарт, жагдай)
Диспозиция (минез-кулык)
Санкция (жаза)

Диспозиция – катынас мазмуны мен субьектилердин кукыгы мен миндеттерин корсетеди. Мысалы, еки немесе коп жакты мамилелер мен шарттардагы тулгалардын миндеттери мен кукыктары айкын корсетилуи. Диспозициянын уш тури болады: Жалпылама тури: нормада субьектилердин миндеттери мен кукыгы айкын корсетилмейди. Толык айкын тури: мазмуны нормада айкын корсетиледи. Мысалы, Кылмыстык кодекстин баптарында диспозициянын мазмуны толык корсетиледи.Силтеу тури: мазмуны туралы баска бир нормага силтеу жасалады. Мысалы, Азаматтык кодекстин бирнеше баптарында силтеме колданылады.
Гипотеза – диспозиция кашан басталады, аякталады, нормативтик кесим калай орындалуы керек, осы жагдайларды корсетеди. Мысалы, бузакылык ушин жауапка тартылатын адам когамдык тартипти бузуы керек. Гипотезанын жалпылама курдели , альтернативтик турлери бар.
Санкция – кукыктык норманын диспозициясы бузылган жагдайда колданылатын жагымсыз шараны корсететин кукыктык норманын болшеги. Санкцияда мемлекет кандай ис-арекеттерди, минез-кулыкты колдамайтындыгын корсетеди. Санкциянын турлери: абсолютти анык, баламалы, салытырмалы.

61.Казакстан Республикасынын Президентинин кузрети.
1. Казакстан Республикасынын Президентi - мемлекеттiн басшысы, мемлекеттiн iшкi жане сырткы саясатынын негiзгi багыттарын айкындайтын, ел iшiнде жане халыкаралык катынастарда Казакстаннын атынан окiлдiк ететiн ен жогары лауазымды тулга. 2. Республиканын Президентi - халык пен мемлекеттiк билiк бiрлiгiнiн, Конституциянын мызгымастыгынын, адам жане азамат кукыктары мен бостандыктарынын нышаны арi кепiлi. 3. Республика Президентi мемлекеттiк билiктiн барлык тармагынын келiсiп жумыс iстеуiн жане окiмет органдарынын халык алдындагы жауапкершiлiгiн камтамасыз етедi. Казакстан Республикасынын Президентi: 1) Казакстан халкына елдегi жагдай мен Республиканын iшкi жане сырткы саясатынын негiзгi багыттары туралы жыл сайын жолдау арнайды; 2) Республика Парламентине жане онын Палатасына кезекти жане кезектен тыс сайлау тагайындайды; Парламенттин биринши сессиясын шакырады жане онын депутаттарынын Казакстан халкына беретин антын кабылдайды; Парламенттин кезектен тыс сессиясын шакырады; Парламент Сенаты усынган занга бир ай ишинде кол кояды, занды халыкка жария етеди не занды немесе онын жекелеген баптарын кайтадан талкылап, дауыска салу ушин кайтарады; 3) Парламент Мажилисинде окилдиги бар саяси партиялар фракцияларымен консультациялардан кейин келисим беру ушин Мажилистин карауына Республика Премьер-Министринин кандидатурасын енгизеди; Парламент Мажилисинин келисимимен Республиканын Премьер-Министрин кызметке тагайындайды; оны кызметтен босатады; Премьер-Министрдин усынуымен Республика Укиметинин курылымын айкындайды; Республиканын Укимет курамына кирмейтин орталык аткарушы органдарын курады, таратады жане кайта курады, Республика Укиметинин мушелерин кызметке тагайындайды; сырткы истер, корганыс, ишки истер, адилет министрлерин кызметке тагайындайды; Укимет мушелерин кызметтен босатады; Укимет мушелеринин антын кабылдайды; ерекше манызды маселелер бойынша Укимет отырыстарына торагалык етеди; Укиметке зан жобасын Парламент Мажилисине енгизуди тапсырады; Республика Укимети мен Премьер-Министринин, облыстар, республикалык манызы бар калалар мен астана акимдери актилеринин кушин жояды не колданылуын толык немесе ишинара токтата турады; 62. КР Парламентинин конституциялык-куктык статусы.
Казакстан Республикасынын Парламенти - елдин зан шыгару кызметiн жузеге асыратын ен жогаргы окiлдiктi орган.
Парламенттiн окiлеттiгi онын бiрiншi сессиясы ашылган саттен басталып, жанадан сайланган Парламенттiн бiрiншi сессиясы жумыска кiрiскен кезден аякталады. Окiлеттiк Конституцияда козделген жагдайлар мен реттерде мерзiмiнен бурын токтатылуы мумкiн.Парламенттiн уйымдастырылуы мен кызметi, онын депутаттарынын кукыктык жагдайы конституциялык занмен белгiленедi. КРП курылымы туракты негiзде жумыс iстейтiн екi палатадан: жогаргы палата  [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] жане томенги палата  [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] турады.
Парламент оз палаталарынын болек отырысында маселелердi ауелi Мажiлiсте, содан сон Сенатта карау аркылы зандар кабылдайды; республикалык [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] жане онын аткарылуы туралы есептердi, бюджетке енгiзiлетiн озгерiстер мен толыктыруларды талкылайды, мемл. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] мен алымдарды белгiлейдi жане оларды алып тастайды; КР-нын акiмшилик-аумактык курылымына катысты маселелердi шешу тартiбiн белгiлейдi; азаматтарга ракымшылык жасау туралы актiлер шыгарады; палаталардын бiрлескен комиссиялары мушелерiнiн жартысын сайлайды; Конституцияга сайкес Палаталар депутаттарынын окiлеттiгiн токтатады, оларды кол сугылмаушылык кукыгынан айырады; [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] мушелерiнiн есептерiн тындайды; палаталардын уйлестiрушi жане жумысшы органдарын жасактайды, регламент кабылдайды, КР Конституциясында (54-бап) козделген баска да озгерiстердi жузеге асырады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] Палаталардын бiрлескен отырыстарында: [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] усынысы бойынша Конституцияга озгерiстер мен толыктырулар енгiзедi; Конституциялык зандар кабылдайды, оларга озгерiстер мен толыктырулар енгiзедiПарламент Республиканын букiл аумагында мiндеттi кушi бар КР-нын [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ], Парламенттiн каулылары, Сенат пен Мажiлiстiн каулылары турiнде зан актiлерiн кабылдайды. Республика Зандары Президент кол койганнан кейiн кушiне енедi. Парламент пен онын палаталарынын зан актiлерi, егер Конституцияда озгеше козделмесе, Палаталар депутаттары жалпы санынын копшiлiк дауысымен кабылданады, ал конституц. зандар [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] козделген маселелер бойынша ар Палата депутаттарынын жалпы санынын кемiнде уштен екiсiнiн копшiлiк дауысымен кабылданады. Парламент Укiметке сенiмсiздiк бiлдiргенде, Парламент [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] тагайындауга екi марте келiсiм бермесе, Парламенттiн Палаталарынын арасындагы немесе Парламент пен мемлекеттик билiктiн баска тармактары арасындагы келiспеушiлiк салдарынан саяси дагдарыс болганда  [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] Парламенттi тарата алады

63. Мемлекеттин ишки жане сырткы функциялары
Мемлекет функииясы ишки жане сырткы болып екиге болинеди.
° Ишки функцияларга елимиздин материалдык-техникалык базасын курып. дамытуга багытталган мына кызмет салалары мадени-тарбие жумыстары, ягни жеке адамнын жан-жакты кетпеуине мумкиндик тугызатын жане онын кукыктары мен бостандыктарын накты камтамасыз ету ушин алгышарт жасайтын жумыстар:
алеуметтик кызмет корсету, ягни адамдарга жан-жакты камкорлык жасаудын изгиликти саясатын жузеге асыру. Ата Занымызда атап корсетилгендей, мемлекетимиздин кызмети, баринен бурын адам жане адамнын омирине, кукыктары мен бостандыктарына, муддесине сай курылады;
кукык тартибин коргау Конституцияга суйене отырып, бакылау аркылы онын талаптарын орындауда, когамдык, мемлекеттик курылыска, азаматтардын кукыктары мен бостандыктарына, меншикке кол сугушылыктын жолын кесуде коринис табатын функциялар. Мемлекет будан баска да коптеген функцияларды, мысалы, экологияны коргау жане табигатты тиимди, утымды пайдалану, азаматтардын мемлекет пен онын органдарын тикелей оздери немесе оз екилдери аркылы баскаруга катысу функцияларын, каржылык, экономикалык, идеологиялык функцияларды жузеге асырады.
° Мемлекеттин сырткы функциялары онын Конституцияда белгиленген Казакстан Республикасы аумагынын биртутастыгын, болинбейтиндигин жане кол сугылмайтындыгын коздейтин кагиданы камтамасыз етуге багытталган кызметин камтиды. Отанымызды коргау, елимиздин корганыс кабилетин ныгайту жане мемлекеттик кауипсиздикти камтамасыз ету мемлекетимиздин аса манызды сырткы функцияларынын бири. Баска мемлекеттердин аумагында туратын азаматтардын кукыгын коргау жонинде Конституциянын 11-бабынын 2-тармагында былай делинген: "Республика озинин одан тыс жерлер-де журген азаматтарын коргауга жане оларга камкорлык жасауга кепилдик береди".

64. Казакстан Республикасы кукыктык жане алеуметтик мемлекет.
КР кукыктык жане алеуметтик мемлекет Казакстан Республикасы озiн демократиялык, зайырлы, кукыктык жане алеуметтiк мемлекет ретiнде орныктырады, онын ен кымбат казынасы - адам жане адамнын омiрi, кукыктары мен бостандыктары. Республика кызметiнiн тубегейлi принциптерi: когамдык татулык пен саяси турактылык; букiл халыктын игiлiгiн коздейтiн экономикалык даму; казакстандык патриотизм; мемлекет омiрiнiн аса манызды маселелерiн демократиялык адiстермен, онын iшiнде республикалык референдумда немесе Парламентте дауыс беру аркылы шешу. Казакстан Республикасы - президенттiк баскару нысанындагы бiртутас мемлекет. Республиканын егемендiгi онын букiл аумагын камтиды. Мемлекет оз аумагынын тутастыгын, кол сугылмауын жане болiнбеуiн камтамасыз етедi. Республиканын акимшилик-аумактык курылысы, онын елордасынын мартебеси занмен белгиленеди. Казакстаннын елордасы Астана каласы болып табылады. Мемлекеттiк билiктiн бiрден-бiр бастауы - халык. Халык билiктi тiкелей республикалык референдум жане еркiн сайлау аркылы жузеге асырады, сондай-ак оз билiгiн жузеге асыруды мемлекеттiк органдарга бередi. Казакстан Республикасында билiктi ешкiм де иемденiп кете алмайды. Билiктi иемденiп кетушiлiк зан бойынша кудаланады. Халык пен мемлекет атынан билiк жургiзуге Республика Президентiнiн, сондай-ак озiнiн конституциялык окiлеттiгi шегiнде Парламенттiн кукыгы бар. Республика Укiметi мен озге де мемлекеттiк органдар мемлекет атынан оларга берiлген окiлеттiктерi шегiнде гана билiк жургiзедi. Республикада мемлекеттiк билiк бiртутас, ол Конституция мен зандар негiзiнде зан шыгарушы, аткарушы жане сот тармактарына болiну, олардын тежемелiк арi тепе-тендiк жуйесiн пайдалану аркылы, озара iс-кимыл жасау принципiне сайкес жузеге асырылады.
65.Мемлекет формасы (баскару формасы, форма государственного устройства, саяси режим)
Мемлекет белгили бир аумакка иелик етип, сол жердеги халыктын еркин дамуына мумкиндик беретин, когам табигатынан туындайтын ортак истерди аткаруга кажетти баскарудын жогаргы дарежеде уйымдаскан жуйеси, саяси билик уйымы.
Мемлекеттин белгилери
мемлекеттин орталык жане жергиликти билик органдары жуйеси болады, оган занды, аткарушы жане сот органдары, аскер, полиция жатады;
мемлекеттин тургындары акимшилик-аумактык бирлестиктерге (облыс, аудан, ауыл, т.с.с.) болинеди (ол бирликтер ар елде турлише аталады);
мемлекеттин шекарасы анык белгиленген аумагы болады;
мемлекеттин аскерди, полицияны, сотты, баска мемлекеттик мекемелерде кызмет истейтин шенеуниктерди устау ушин салык жинайды;
мемлекет зандар жане баска нормативтик-кукыктык актилер шыгарады, солардын комегимен когамды тартип орнатады.
Мемлекет турлери
Мемлекем курылымы бойынша келеси турлерге болинеди:
Унитарлык (лат. унитас биртутас, бириккен) курылыста саяси билик бир орталыкка багынады, мемлекет ишинде оз алдына болек баска курылымга жол берилмейди. Онын территориясы, конституциясы бир болады.Мемлекеттик биликтин жогары органдар жуйеси, азаматтыгы ортак. Мысалы, Италия, Франция, Казакстан т.б. осы турге жатады.
Федерация (лат. фоедератио одак, бирлестик) белгили бир саяси тауелсиздиги бар, бирнеше мемлекеттик курылымдардын биригип одактык жана бир мемлекетти куруы.Федерация мен оган киретин субъектилердин миндеттери арасындагы айырмашылыктар жалпымемлекеттик конституциямен реттеледи. Ар субъектинин озинин жогаргы билеу (зан шыгарушы, аткарушы, сот органдары болады). Мундай мемлекеттерге АКШ, Алмания, Малайзия, т.б. жатады.
Мемлекет баскаруы бойынша
Монархия (гр.
·
·
·
·
·
·
·
· биртутас билик) абсолюттик жане конституциялык болып екиге болинеди. Абсолюттик монархия мураланган так иесинин (монархтын) ешкандай зандармен шектелусиз, оз калауынша дара билик жургизуи. Шынгыс хан жане онын урпактары билеген Кыпшак мемлекеттери, ХВЫЫЫ гасырдын сонындагы буржуазиялык революцияга дейинги Людовиктер баскарып келген Франция осы абсолюттик монархияга мысал. Атадан балага мура боп калган билик иесинин мемлекеттин сайланып койылатын баскару органдарымен бите кайнасып, демократиялык устанымдармен уйлесим тауып баскаруын конституциялык монархия дейди. Мысал ретинде казирги Англия, Жапония мемлекеттерин айтуга болады.
Республикалык баскару парламенттик жане президенттик болып екиге болинеди. Парламенттик жуйеси бар елдерде парламенттеги орындардын копшилигин сайлауда женип алган партия немесе партиялар коалициясы премьер-министр баскарады. Укимет ози жасап парламент бекиткен багдарлама бойынша жумыс истейди, парламентке есеп береди. Парламент жетекши рол аткарады, кажет десе, баскарушы укиметти кызметтен кетире алады. Парламент зандарды усынады жане олырды кабылдайды. Премьер-министр де парламенттин карауына зандар усынады. Сот билиги тек зандарга суйенип жузеге асырылады. Парламенттик республикалык баскаруга Италия, Алманияны жаткызуга болады. Президенттик жуйеде президентти жане парламентти халык сайлайды, занды билик пен аткарушы билик аракатынасы озгереди, ел президенти мемлекеттин де, укиметтин де басшылыгын оз колына алады. Президенттик баскару улгиси ретинде АКШты келтируге болады
Диктатура (лат. дицтаре нускау беру) бир колга шексиз биликтин жинакталуы, занды аякка баса отырып, куш корсету аркылы мемлекет баскаруды жузеге асыру. Диктатура мемлекеттик билик формасынын ерекше кориниси ретинде монархиялык жане республикалык режимдер жагдайында ушыраса береди.
Улттык мемлекет
Улттык мемлекет - белгили бир улттын тарихи-этникалык территориясында пайда болган, онын егемендигин корсететин мемлекет.
Кукыктык мемлекет
Кукыктык мемлекет - букаралык-саяси биликтин уйымдастырылуы мен арекет етуи жане онын кукык субъектилери ретиндеги индивидтермен озара катынасынын кукыктык формасы.
Алеуметтик мемлекет
Алеуметтик мемлекет - алеуметтик камтамасыз етудин дамыган жуйесимен сипатталатын, жалдамалы жумысшыларга минималды омир денгейин жане алеуметтик тауекелдин томендеуин кепилдейтин мемлекеттин тури.
Унитарлы мемлекет
Унитарлы мемлекет - акимшилик-территориялык бирлестиктердин саяси дербестиги болмайтын мемлекеттик курылыс тури.
Мемлекеттик курылыска келеси сипаттамалар тан:
елдин букил территориясында тен журетин биртутас конституция;
занды куши букил территорияга таралатын жогаргы мемлекеттик билик органдарынын биртутас жуйеси; биртутас кукык жуйеси;
биликтин муниципалды органдарынын жалпы мемлекеттик органдарга багынуы

Саяси режим саяси биликти жузеге асырудын тури, формасы, адистери, онын салаларын уйымдастыру кагидалары.

Саяси режимдердин турлери
Демократия
Демократия – сози (гр. демос – халык жане гр. кратос – билик) деген создеринен шыккан, ягни “халык билиги” деген магынаны билдиреди. Бул соз бирнеше магынада колданылады:
Мемлекет тури.
Тендик, сайлау, копшилик дауыспен шешим кабылдау принциптерине негизделген уйымнын уйымдастырылу тури.
Когамдык курылымнын мураты.
Авторитаризм
Авторитаризм - (гр. 'ауторитас' - билик, ыкпал ету) - саяси тартип тури. Авторитарлылык - биржакты билеу, баскарушылардын багынушыларга жургизетин устемдиги. Турлери: абсолютти монархия, диктатура, теократиялык жане посттоталитарлык тартиптер.

Тоталитаризм
Тоталитаризм (лат. тоталис – тутастай, тугелдей) – деспотизмнин бир тури. Тоталитаризм орнаган мемлекетте когам омиринин барлык саласы биликтин бакылауында болып, адам бостандыгы мен конституциялык кукыктары жойылады, оппозиция мен озге саяси ой окилдери саяси кугын-сургинге ушыратылады.
66.Бюджет кукыгы.

Бюджеттик кукык – бул бюджеттик курылымды уйымдастыру кезенинде пайда болган, сонымен катар орталандырылган жане жергиликти бюджеттерди пайдалануды калыптасуда, болу жане уйымдастыруда пайда болган катынастарды реттейтин каржылык кукыгынын ерекше болигинин болими.
Бюджеттик кукыктын адистери:
· Императивтик адис. Мемлекеттин акшалык куралдарды бир жакты мажбурлик кайтару аркылы ондирип алудагы бюджет кызметинде адис ен айкын коринеди.
· Диспозитивтик адис. Экономикалык табигаты жагынан немиелик болып келетин бюджеттик катынастардын кукыктын реттеулери ушин колданылады (мемлекеттик карыздандырулар катынастары мен бюджеттик несиелеу катынастар).
Бюджеттик кукыктын молшерлери материалдык жане уйымдастырушылык болып болинеди. Бюджеттик кукыктын жуйеси еки боликтен куралады: жалпы жане ерекше.
Бюджеттик кукык катынастарынын субъектилери:

1. Тутасымен алганда мемлекет;

2. улттык-аймактык жане акимшилик-аймактык уйымдастырулар (егер мемлекет, мемлекет федеративтик болса, онда федерация субъектилерин киргизе отырып);

3. Мемлекет укиметинин окилдик жане орындаушы (аткару) органдары;

4. Кукыктык тулгалар;

5. Жеке тулгалар.
Бюджеттик реттеу – мемлекеттин бюджет жуйесинин курамына киретин бюджеттердин тапшылыксыздыгын камтамасыз ету.

Бюджеттик реттеудин адистери:

· Бюджет жуйесине киретин жеке бюджет турлеринин арасында шыгындарды улестиру;
· Бюджет жуйесинин арбир болшегине табыстарды орнату;
· Толем бюджетти тенестиру максатымен жогаргы бюджеттерди томенги бюджеттерге берудеги табыстарды орнату;
· Бюджет аралык демеу каржы (субвенция);
· Бюджет аралык несие беру;
· Бюджеттик кайтарып алу;
· Сенвестрлеуди киргизе, бюджеттик шыгындарды кыскарту.
Егерде жиналган унеми бекитилген жане реттелген табыстармен акша куралдары жергиликти бюджеттин немесе баска шыгындарды жабу жеткиликсиз болса, онда субвенциялар беру сиякты бюджеттик реттеудин тасили иске косылады.
Субвенциялар - жогары турган бюджеттердин томенги бюджеттерге зан актилеримен немесе маслихаттардын шешимдеримен бекитилген сомалар шегинде беретин ресми трансферттери. Субвенциялар кайтарылмайтын жане акысыз негизинде бериледи. Кейбир елдерде демеу каржы жане субсидиялар колданылады.

Демеу каржынын субвенциядан негизги айырмашылыгы, субвенция миндетти сипатта, ол демеу каржы кимге берилсе, сол бюджеттин корсетилуи бойынша пайдалынады.
Субсидиялар – зан актилеримен белгиленген максаттар ушин коммерциялык уйымдарга бюджеттен болинетин тегин жане кайтарымсыз толемдер.
Бюджеттик алу – зан актисимен белгиленген сомалар шегинде облыстык бюджеттер мен Астана жане Алматы калаларынын бюджеттеринен республикалык бюджетке берилетин ресми трансферттер немесе маслихаттардын шешимдеримен белгиленген сомалар шегинде аудандар мен калалардын бюджеттеринен облыстык бюджетке берилетин ресми трансферттер.
Бюджеттик карыз – кайтару, кайтарымсыз немесе тегин негизинде бир бюджеттин баска биреуге берилетин бюджеттик куралдар. Карыз беру бюджеттик жылмен шектеледи.
Секвестр - бюджеттин аткарылуы кезинде бюджет тапшылыгынын белгиленген денгейинен артып кететин не кирис коздеринен тусетин тусимдер кыскартылатын, сонын салдарынан бюджетте козделген бюджеттик багдармаларды толык колеминде каржыландыру мумкин болмайтын жагдайларда енгизилетин каражаттын белгиленген шекте жумсалуына тиым салуын коздейтин арнаулы механизм.
67.Куктык жуйенин кайнар коздери.
Кукыктын кайнар коздери
Кукыктын кайнар коздеринин тусиниги жане турлери. Позитивтик кукыктын озине тан белгиси болып онын формальды сипаты табылады. Оны курайтын нормалар зандарда немесе мемлекетпен танылатын баска да , жалпыга миндетти болып танылуы мумкин.
Кукыктын кайнар коздери – бул кукык нормаларынын бекитилу жане коринис табуынын мемлекет шыгарган немесе ол таныган ресми - кужаттык нысандары, оларга занды , жалпыга миндетти магына беру.
Кукыктын кайнар коздерине ресми сипат тан , оларды мемлекет таниды; булар ондагы нормаларды мемлекеттин колдауын камтамасыз етеди.
Кукыктын кайнар коздерине ресми сипат еки жолмен бериледи:
Кукыкшыгармашылык жол аркылы; бул жагдайда нормативтик кужаттарды кузиретти мемлекеттик органдар кабылдайды, ягни, тикелей мемлекет шыгарады.
Санкциялау жолы аркылы ; бул жагдайда мемлекеттик органдар белгили бир турде алеуметтик нормаларды(адет-гурып,корпоративтик нормалар) колдап , оларга занды куш береди.
Кукыктын кайнар коздеринин турлери:
1) Нормативтик зан актилери – бул кузиретти мемлекеттик орган кабылдайтын , кукык нормаларынан куралган жане белгили бир когамдык катынастарды реттеуге багытталган ресми кужаттар. Оларга Конституция, зандар мен занга сайкес актилер жатады.
2) Санкцияланган адет нормалары – бул адамдардын санасынан орын алган жане коп рет колданылуынын натижесинде адетке айналган , тарихи калыптаскан журис - турыс ережелерине мемлекеттин жалпыга миндетти ман берип , оларды орындауды озинин мажбурлеу куши аркылы кепилденуи. Адет – гурып нормаларына занды магына беретин мемлекет санкциясы еки турли жолмен бериледи:
а) нормативтик актилерде адет нормаларына силтеме жасау аркылы;
б) оларды сот шешимдеринде жане баска да мемлекет органдар актилеринде ис жузинде тану аркылы.
3 ) Занды прецедент – бул уксас истерди шешуде басшылыкка алынатын жане жалпыга миндетти занды магына иеленетин накты бир занды исти шешудеги соттык немесе акимшилик шешим.
4) Нормативтик шарт – бул еки немесе одан да коп субъектилердин жалпыга миндетти зан нормаларынан куралган келисими.
5) Кукыктын жалпы кагидалары – бул кукыктык жуйенин негизги бастамалары. Мысалы , заннамалык норма , миндетти прецедент немесе адет нормасы болмаган жагдайда зангерлер адилеттилик , ар – ождан , кукыктын алеуметтик багыттылык кагидаларына негизделуи мумкин( Грециянын , Испаниянын , Ауганыстаннын Азаматтык кодекстери).
6) Дини матиндер – булар , асиресе мусылмандык кукыкка тан. Ен алдымен , бул Куран мен Суннет. Куран – бул Алланын создери , осиеттери жане акылдарынын жиынтыгы туриндеги касиетти китап . Суннет- бул Мухаммед Пайгамбардын омирин сипаттайтын жинак.
68.Багалы кагаздар жане олардын турлери
Кунды кагаздар, багалы кагаздар муликтик кукыкты куаландыратын, дивиденд жане пайыз туринде белгили бир акша сомасын алуга кукык беретин кужат. Казакстан Республикасынын Азаматтык Кодексине (15.1. 2001) сайкес кунды кагаздардарга “облигация, коносамент, акция жане зан актилеринде немесе соларда белгиленген тартиппен кунды кагаз катарына жаткызылган баска да кужаттар” жатады (130-бап). кунды кагазга отимдилик, киристилик багамынын озгерип отыратындыгы, сенимдилик, дербес айналымдылык сиякты жалпы экономикалык сипаттамалар тан.
Кунды кагаз усынбалы (муликтик кукыктар кунды кагазды тапсыру жолымен баска биреуге бериледи), ордерлик (кунды кагаз муликтик кукыктардын берилгенин куаландыратын жазба жолмен табысталады) жане атаулы (муликтик кукыктар кунды кагазда аталган адамга бериледи) болуы мумкин. Кунды кагазда занда белгиленген деректемелер болуга тиис жане кунды кагаздагы муликтик кукыктар осы кунды кагаз корсетилгенде гана иске асырылады, сондай-ак кунды кагаздын эмиссиясы жане айналысы занмен белгиленген ережелер мен нормаларга багындырылады. Кунды кагаз реттеушилик, акпараттык миндеттер аткарады, сондай-ак экономиканын турли салаларын, сонын ишинде накты экономика мен каржы саласын байланыстыру тетиги ретинде колданылады.
Казакстан Республикасынын “Багалы кагаздар рыноги туралы” занында (10.7. 2003) эмиссиялык кунды кагаздын шыгарылуы, таратылуы, айналыска жиберилуи жане отелуи барысында туындайтын когамдык катынастар реттелген, сондай-ак кунды кагаздын инвесторлары мен устаушыларынын кукыктарын,кунды кагаз рыногинин кауипсиз, ашык, тиимди жумыс истеуин камтамасыз ету жолдары белгиленген.
Багалы кагаздар -
1. Муликтик кукыкты куаландыратын белгили бир жазбалар мен баска да
белгилердин жиынтыгы.
2. Багалы кагаздарга акциялар, облигациялар жане багалы кагаздардын
Азаматтык кодекспен жане Казакстан Республикасынын озге де зан актилеримен айкындалган озге де турлери жатады.
3. Багалы кагаздар шыгарылым нысаны бойынша:
1) кужатты жане кужатсыз;
2) эмиссиялык, жане эмиссиялык емес;
3) атаулы, усынбалы жане ордерлик багалы кагаздар болып болинеди.
Акция (нидер. aktиe , нем. актие, лат. актиу - карамагына беру, руксат беру) акционерлик когамды немесе касипорынды дамытуга каржы салганын куаландыратын жане онын иесине акционерлик когам пайдасынын бир болигин дивиденд туринде алуына кукык беретин кунды кагаз. Акция айналым мерзими белгиленбей-ак шыгарылады. Онда корсетилген сома акциянын накты багасы болып табылады. Ал акция сатылатын жане сатып алынатын кунды кагаз болгандыктан онын сатылу багасы сатылу курсымен аныкталады. Мысалы: акцияда 100 тенге деп корсетилсе, бул онын накты багасы, ал толенетин дивиденд пен несие капиталы процентинин денгейине байланысты ол 110-115 тенгеден сатылуы мумкин. Акциянын бир акционерден екинши акционерге берилу тасилине карай олар атаулы жане усынбалы дейтин еки турге болинеди. Атаулы акциялардын иелери миндетти турде корпорация реестиринде тиркелуге тиисти. Усынбалы акцияларды корпорация тиркемейди. Корпорацияны баскаруга катысу кукыгына сайкес акциялар жай жане пайдалы болып болинеди. Жай акциялар акционерлик когамды баскаруга катысуга кукык береди. Пайдалы акциялар баскаруга катысу кукыгын бермейди, айтсе де олар туракты турде белгиленген дивиденд тусиреди жане пайданы болу немесе когамнын жойылуы кезинде жай акциялармен салыстырганда артыкшылыкка ие болады.
Облигация (лат. облигатио – миндеттеме) – багалы кагаз.
Иеленушисинин акшалай каражат салганын куаландырады жане шыгарылым шарттарында баска жайттер козделмесе карызгердин иеленушиге тиркелген пайызбен коса осы багалы кагаздын атаулы кунын куни бурын корсетилген мерзимде отелуин миндеттейди.
Облигация катан турде ерикти негизде таратылады жане ишки мемлекеттик жане жергиликти карыздар; касипорындардын облигациялары турлеринде шыгарылады. Атаулы усынушыга арналган пайыздык пайызсыз еркин айналымды немесе шектеули облигация болуы мумкин.
Олар болашакта накты тауар ондиру (кызметтер корсету жумыстарды орындау) кепилдигимен пайызсыз максатты облигация туринде де шыгарылады. Мундай облигация касипорындар мен халыктын арасында таратылады олардын иеси осы облигация кепилдикпен шыгарылган тауарларды сатып алуга кызметтерди пайдалануга басым кукык алады.
Облигациядан табыс катан тиркелген пайыз туринде немесе жыртылмалы купонга толем толеу жолымен де оларды ойнатып утыс толеу жолымен де, озгермели (кубылмалы) молшерлеме бойынша пайыз туринде де алынады.
Облигация бланкилеринин негизги деректемелери:
имитенттин фирмалык атауы
олардын орналаскан мекен-жайы
багалы кагаздын “облигация” деген атауы
онын рет номири
шыгарылган мерзими
тури (кепилзаттык камтамасыз етусиз айырбасталымды)
шыгарылымнын жалпы сомасы
пайыздык молшерлемеси
пайыздарды толеу,
отеу шарттары мен тартиби.
Облигация мынадай негизги турпаттарга болинеди:
Айырбасталымды облигация – иелерине белгили бир жагдайлар басталганда оларды шыгарган касипорыннын акцияларына айырбастау кукыгын береди.
Табыс облигациясы – фирмада (компанияда) табыс болганда гана ол бойынша пайыз толенеди.
Нол купонды облигация – еурооблигациялардын бир тури олар айырбасталымды акциялар жане багалы кагаздардын баска да турпаттары.
Олар иесине тек бир рет кана – эмитент-компаниянын берешегин отеу сатинде гана ягни багалы кагазды сатып алу кезинде гана табыс алуга мумкиндик береди. Адетте табыс молшери жай облигация акелетин пайдадан асып туседи.
Опционды облигация – олардын иелеринде багалы кагаздардын баска турине айырбастау мумкиндиги болады. Мундай турпаттагы облигацияны егер акция бойынша дивиденд облигация бойынша табыстан коп болса акцияга айырбастауга болады.
Дивиденд (лат. дивидендум – болиске тусемин) – акционерлерге акциясынын куны мен молшерине сайкес акционерлик когам пайдасынан жыл сайын толенетин табыс.

Коносамент - тенизбен жук тасу келисиминин жагдайлары жазылган кужат, тауарга иелик кужаты; ол бойынша кужат иесинин жук тасу исин озинше баскаруына кукыгы бар. Коносамент асиресе сырткы саудада кен тараган. Жук тасушы оны жонелтушиге жук тасуга кабылданганнан кейин береди. Экспорт жане импорт тауарларын тасуда коносамент уш миндет аткарады: жук жонелтуши мен оны тасушы арасында шарт жасалганын куаландырады; жук тасушынын оны кабылдап алганын растайды; тауар жонинде (коносаментте корсетилген жуктин сатылуы, аманатка берилуи жане т.б. мумкин) жарлыктар беруге мумкиндик беретин кужат болып табылады. Бул орайда алушынын атына атаулы коносамент толтырылады. Жукти тура жеткизу козделген коносамент бойынша жук тиисти жерине орта жолдагы портта баска кемеге ауыстырып арту аркылы жеткизуге кабылданады. Мундай жагдайда жук ушин оны тасушы жауап береди. Сактандырылган коносамент жукти контейнермен тасыган жагдайда колданылады, жуктин кабылданганын далелдеп, онын сактандырылганын куаландырады. Таза коносаментте жукти жагымсыз кырынан корсететин ескертпелер болмайды. Коносамент усыну кажеттиги келисим шарттардын уйреншикги шарты, оны орындамаган сатушы, адетте, банктен тауарга толейтин каржы ала алмайды. Коп жагдайда жук жонелтушилер кеме иелерине таза коносаменттин орнына кепилдеме хат беруди усынады.
Варрант (агыл. жане франц. warrant окилеттик, сенимхат) тауардын сактауга кабылданганы туралы тауар коймалары беретин куалик (сатушынын кепилдиги); иесине кужатта корсетилген тауарды кепилзатка салып карыз алуына кукык беретин кужат; карызгердин облигацияларын немесе акцияларын тиркелген багамен сатып алуына кукык беретин багалы кагаздар нысанындагы облигациялык карыз шарты. Бул кужат бойынша тауарды кепилдикке беруге немесе сатуга болады. Варрант еки боликтен турады. Олар койманын озинин куалиги жане кепилдик куалиги. [1] Бириншиси тауарды саткан кезде,оган меншик кукыгын беру ушин кажет. Екиншиси кепилдиктеги тауар ушин несие алуга кажет (ол несиелеушиге варрантты ауыстырып табыс ету жониндеги жазба индоссаменти бойынша беру аркылы). Онда карыз акшанын шарттары туралы белги согылады.
Фьючерс (лат. futurum - болашак) уагдаласылган сурыптагы тауарды белгили бир молшерде келисилген багамен корсетилген кезен бойына жеткизу жониндеги келисимшарт. Фьючерстик шарт бойынша миндеттемелер барлык жагдайда дерлик накты тауарды жеткизу жолымен емес, толеу немесе багадагы айырманы алу жолымен орындалады.
Чек (фр. chиque, англ. cheque/check) ценная бумага, содержащая ничем не обусловленное распоряжение чекодателя банку произвести платёж указанной в нем суммы чекодержателю. Чекодателем является лицо, имеющее денежные средства в банке, которыми он вправе распоряжаться путём выставления чеков, чекодержателем лицо, в пользу которого выдан чек, плательщиком банк, в котором находятся денежные средства чекодателя.
Вексель (от нем. Wechsel) письменное денежное обязательство, оформленное по строго установленной форме, дающее владельцу векселя (векселедержателю) право на получение от должника по векселю определённой в нём суммы в конкретном месте. Должником по векселю может выступать: при простом векселе - векселедатель, при переводном векселе (тратте) - иное указанное в векселе лицо (трассат), являющееся должником по отношению к векселедателю.
69.Камкоршылыар мен коргаушылар, патронаттар.
Корганшылык жане камкоршылык [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] пен [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] максаты ата-анасынын камкорлыгынсыз калган балаларды тарбиелеу болып табылады. Аркениетти когам мен[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] ата-анасынын камкорлыгынсыз калган жане комекке муктаж балаларды дер кезинде табуды озинин алдына басты максат етип кояды. Осы миндеттерди орындау жуктелген арнаулы мемлекеттик органдар корганшылык жане камкорлылык органдары жумыс истейди. Бул органдар мундай балаларды издеп тауып кана коймай, оларды орналастыру жане олардын турмыс жагдайларын бакылау миндеттерин жузеге асыруы тиис.
Ата-анасынын камкорлыгынсыз калган жане отбасына тарбиелеуге берилуи тиис балалар миндетти мемлекеттик есепке алынуы керек. Ол ушин [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]каулысымен ата-анасынын камкорлыгынсыз калган балалардын есебин алуды уйымдастыру ережеси бекитилген.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] балаларга камкорлык корсету, оларды мемлекеттик колдау балалар уйлери мен [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] мекемелери жуйеси аркылы жузеге асырылады. Казакстанда 1994 жылы балалар мен жас аналарды колдау ушин [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] курылды, онда жеке басты аналар балаларын камтамасыз етуге тиисти жагдайлар туганша уакытша орналастырады.
14 жаска толмаган балалар корганшылыкка алынады, ал камкоршылык 1418 жастагы камелетке толмаган балаларга жасалады. Корганшылык пен камкоршылыкты белгилеу корганшы немесе камкоршы адамды тагайындау жолымен иске асырылады. Бул адамдарды корганшылык жане камкоршылык органдары тагайындайды. Комелетке толган, ис-арекетке кабилеттери бар [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] гана корганшылар жане камкоршылар бола алады. Булардан баска, жеке басынын сапасы, жасы, денсаулык жагдайы ескериледи.
Баланын корганшысынын (камкоршысынын) кукыктары мен миндеттери: баланы тарбиелеуге, онын денсаулыгына, рухани жане изгилик адамгершилик козкарастарынын дамуына камкорлык жасауга кукыкты ари миндетти;
баланын пикирин, корганшылык жане камкоршылык органынын усьшыстарьш ескере отырып, баланы тарбиелеудин тасилдерин оз еркимен [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] белгилеуге кукыкты;
озинин камкорлыгындагы баламен бирге туруга миндетти. Камкорлыгындагы бала 16-га толганда корганшылык жане камкоршылык органынын келисимимен болек туруларына жол бериледи;
камкорлыгындагы баланын окили болып табылады жане [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] сойкес кез келген азаматтык-кукыктык мамилелер жасай алады.
Камкоршынын корганшыдан айырмашылыгы комелетке толмаган бала жасына байланысты, ози дербес жасай алмайтын [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] жасауга келисим береди (мысалы, камкорлыгындагы адамнын уйин сату, мурасынан бас тарту жане баскалары).
Корганшылар мен камкоршылар оз миндеттерин [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] талап етпей тегин орындайды жане олардын кукыктарынын белгили мерзимдик сипаты бар. Камкорлыгындагы [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] 14 жаска толганда оган камкорлык жасау токтатылады, ал корганшы миндетин аткарушы адам комелетке толмаган баланын камкоршысы болады. Оз кезегинде, камкоршылык камкорлыгындагы адам 18-ге толганда немесе ол комелет жасына жетпей некеге турса токтатылады.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]  ата-анасынын камкорлыгынсыз калган баланы [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] бойынша баска [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] отбасына тарбиелеуге беретин тарбиенин бир тури. Бул шарт баланы тарбиелеуге алуга ыкылас билдирген адам (патронат тарбиеши) мен корганшылык жане камкоршылык органы арасында жасалады. Бала патронат тарбиешиге шартта козделген мерзимге тарбиелеуге бериледи. Бул арада патронат тарбиешиге баланы багыпкуту ушин ай сайын [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] толенип турады.
70.КР Конституциялык кенеси
Конституциялык Кенес [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] саяси жуйесинде айрыкша орынга ие. Казакстан Республикасы Конституциялык Кенеси окилеттиктери алты жылга созылатын жети мушесинен куралган. Конституциялык Кенестин омир бакилык мушелигине Республиканын Экс-Президенттери кукылы болып табылады. Конституциялык Кенестин [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]тагайындайды жане дауыс тендей болинген жагдайда онын дауысы шешуши болып табылады.
Конституциялык Кенестин еки мушеси Республика [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ], екеуи [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] торагасымен, екеуи [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] торагасымен тагайындалады. Конституциялык Кенестин калган мушелери ар уш жыл сайын жанартылып турады.
Конституциялык Кенестин уйымдастырылуы мен кызмети конституциялык [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] реттеледи.
Конституциялык Кенес:
Республика Президентинин сайлауы;
Парламент [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] сайлауы;
Республикалык [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] откизудин дурыстыгы туралы маселеге катысты туган таласты шешеди.
Конституциялык Кенес:
Парламентпен кабылдаган жане Президент кол койган зандардын Конституциямен сайкестигин;
Халыкаралык келисимдердин Конституцияга сайкес бекитилуин карайды.
Конституциялык Кенес:
Конституция [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] ресми тусиник береди;
Республика Президентин кызметинен мерзиминен бурын босату туралы [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] тиисти шешим кабылданганша, Республика Президентин кызметинен босату туралы сонгы шешимге келгенге дейин белгиленген конституциялык [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] сактау туралы уйгарым жасайды.
Конституциялык Кенестин корытынды шешими кабылдаган куннен бастап кушине енеди жане шешим шагымдануга жатпайды, республиканын барлык аумагында жалпыга бирдей миндетти болып табылады. Баска да шешимдердин оз кушине ену тартиби Конституциялык Кенеспен айкындалады.
Республика Президентинин карсы пикирин енсермеген жагдайда Конституциялык Кенестин шешими кабылданбаган болып саналады жане конституциялык ондириси токтатылады.
71.Сот билиги: тусиниги, мазмуны.
Сот билиги – мемлекеттик билик тармактарынын бири. Зан шыгарушы жане аткарушы биликтен озгешелиги – жалпыга ортак журис-турыс ережесин (сот прецедентинен баска) шыгармайды, аткару-баскару кызметимен айналыспайды. Сот билиги когамда туындап отыратын накты истер мен дауларды шешеди. Ондай истер мен даулар занда бекитилген ерекше ис жургизушилик тартипте каралып, шешиледи. Кс жургизу тартиби катан сакталады, ис жургизу нысаны бузылган жагдайда истин мани бойынша дурыс шыгарылган сот шешими де бузылып, ис кайта карауга жибериледи. Сот билиги денгейи канша биик болса да сот мекемесине тиесили емес, ис карайтын сот алкасына тиесили. Сондыктан сот туралы соз болганда сот алкасы мензеледи. Алка ар елде ар турли курамда: касиби судьялардан (мысалы, азаматтык ис каралганда 3 не 5 судьядан), бир судьядан жане бирнеше алка мушелеринен немесе бирнеше судьядан жане бирнеше алка мушелеринен курылады. Кс карап, шешим шыгарарда сот зан мен кукыктык санага жугинеди. Сот кызмети кукык устемдигин камтамасыз етуге багытталган, ол реттеушилик емес, коргаушылык кызмет аткарады. Сот билиги зандылык пен кукыктык тартипти камтамасыз етуге, конституциялык курылысты, саяси жане экономикалык жуйени, азаматтардын, мемлекеттин жане когамдык уйымдардын кукыктары мен занды мудделерин коргайды. Осы миндеттерге орай сот билиги зан шыгарушы жане аткару биликтеринде жок окилеттиктермен камтамасыз етилген. Сот шешим шыгара отырып адамды бостандыгынан айыра алады, типти омирин кия алады, мулкин таркилейди, мемл. органнын шыгарган шешимин бузады, ата-аналык кукыктан айыра алады. Сот билигинин карама-кайшы еки жагы бар, бир жагынан бул куатты билик, екинши жагынан салыстырмалы турде осал билик, ойткени ол зан шыгарушы билик сиякты сайлаушылардын колдауына суйене алмайды, аткару билиги колындагыдай кара куш механизмдери жок. Сот билигинин куши заннын мултиксиз орындалуында, кукыкка деген зор курметте, когамнын жогары саяси жане кукыктык мадениетинде. Зан шыгарушы билик саясатпен тыгыз байланысты (парламентте кобине саяси фракциялар басты рол ойнайды), аткару билиги де саяси кысымга мойынсунады, ал сот билигин жузеге асыру барысында саяси жане баскадай ешбир кысым болмау керек. Сот шешим шыгарарда саяси максаттан ада болуга, зан мен кукыктык санадан баскага багынбайтын тауелсиз болуга тиис. Сот билигинин тауелсиздиги жайында Казан тонкерисине дейин казак зиялыларынын ишинде тунгыш болып Барлыбек Сыртанов маселе котерген. Ол [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] “[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]” атты енбегинде: “Сот билиги оз еркимен иске асады. Судьялар дау шешкенде хукметке, ягни адам баласына багынбай, закон їам сот ережелери негизимен хуким шыгарулары шарт. Судьяларга асер жасагандарга сот хукими кесиледи” деп жазган. Дуниежузидик тажирбиеде сот билиги арнайы кагидалар аркылы жузеге асырылады: сот пен зан алдында баринин тен болуы; сот исин жургизудеги жариялылык; сот процесинин жарыссозбен жургизилуи, тараптардын далелдерди еркин пайдалануы; кинасиздик презумциясы, ягни айыптау укими занды кушине енбейинше сезикти адам кинали болып танылмайды; айыпталушынын коргаушы алу кукыгын камтамасыз ету. Казакстанда сот билиг Конституция талаптарына сайкес иске асырылады.
72.Укиметтин конституциялык куктык статусы
Укимет  [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] жогары аткарушы органы. Укимет турли елдерде турлише аталуы мумкин: мысалы, министрлер кенеси, министрлер кабинети, мемлекеттик кенес, т.б
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] Укиметти [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ], [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] жане [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]  премьер-министр баскарады. Укимет бир партиялык немесе одактаскан Укимет болуы мумкин.
Парламенттик елдерде Укиметти мемлекет басшысынын тапсыруымен бир [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] парламентте немесе еки партиялы парламенттин томенги палатасында копшилик орын алган партиянын кошбасшысы (одактаскан укиметте партиялар кошбасшыларынын бири); президенттик республикаларда президент жасактайды, онын устине ол тагайындайтын Укимет мушелеринин аркайсысын парламент (адетте жогары палата) бекитуге тиис. Укимет мушелери (министрлер), портфельсиз министрлер, мемлекеттик министрлер, мемлекеттик хатшылар мемлекеттик баскарудын накты орталык органдарын баскарады, парламенттик елдерде олар миндетти турде парламент мушелери болуга тиис, президенттик, сондай-ак жартылай президенттик республикаларда министрлик портфель мен депутаттык мандатты коса алып журмеу кагидаты колданылады.
Парламенттик елдерде Укиметке парламенттин алдында (кос палаталы парламентте том. палатанын алдында) алкалы жауапкершилик жуктеледи. Мунын маниси: парламентте копшилик дауыстан айрылган жагдайда (мысалы, укиметтик коалиция екиге жарылган кезде) Укимет не кызметти догаруга (Укимет дагдарысы басталып, жана Укиметтин жасакталуымен жане парламентке сеним билдирилуимен аякталады), не парламентти таратып, мерзиминен бурын сайлау тагайындау деген соз. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] орт. (федералдык) Укимет жане мемлекеттик курылым федерациясынын курамына киретин Укимет болады; к. Казакстан Республикасынын Укимети.
73.Адам мен азаметтын конституциялык куктары мен бостандыгы,миндеттери.
12-бап
1. Казакстан Республикасында Конституцияга сайкес адам кукыктары мен бостандыктары танылады жане оларга кепилдик бериледи.
2. Адам кукыктары мен бостандыктары аркимге тумысынан жазылган, олар абсолютти деп танылады, олардан ешким айыра алмайды, зандар мен озге де нормативтик кукыктык актилердин мазмуны мен колданылуы осыган карай аныкталады.
3. Республиканын азаматы озинин азаматтыгына орай кукыктарга ие болып, миндеттер аткарады.
4. Конституцияда, зандарда жане халыкаралык шарттарда озгеше козделмесе, шетелдиктер мен азаматтыгы жок адамдар Республикада азаматтар ушин белгиленген кукыктар мен бостандыктарды пайдаланады, сондай-ак миндеттер аткарады.
5. Адамнын жане азаматтын оз кукыктары мен бостандыктарын жузеге асыруы баска адамдардын кукыктары мен бостандыктарын бузбауга, конституциялык курылыс пен когамдык имандылыкка нуксан келтирмеуге тиис.

Аркимнин кукык субъектиси ретинде танылуына кукыгы бар жане озинин кукыктары мен бостандыктарын, кажетти корганысты коса алганда, занга кайшы келмейтин барлык тасилдермен коргауга хакылы. Зан мен сот алдында журттын бари тен. Арким озинин жеке басынын бостандыгына кукыгы бар! Аркимнин жеке омирине кол сугылмауына, озинин жане отбасынын купиясы болуына, ар-намысы мен абыройлы атынын коргалуына кукыгы бар. Казакстан Республикасынын азаматтары занды турде алган кандай да болсын мулкин жеке меншигинде устай алады.
30-бап
1. Азаматтардын мемлекеттик оку орындарында тегин орта билим алуына кепилдик бериледи. Орта билим алу миндетти.
2. Азаматтын мемлекеттик жогары оку орнында конкурстык негизде тегин жогары билим алуга кукыгы бар.
3. Жекеменшик оку орындарында акылы билим алу занмен белгиленген негиздер мен тартип бойынша жузеге асырылады.
4. Мемлекет билим берудин жалпыга миндетти стандарттарын белгилейди. Кез келген оку орнынын кызмети осы стандарттарга сай келуи керек.
34-бап
1. Арким Казакстан Республикасынын Конституциясын жане зандарын сактауга, баска адамдардын кукыктарын, бостандыктарын, абыройы мен кадир-касиетин курметтеуге миндетти.
2. Арким Республиканын мемлекеттик рамиздерин курметтеуге миндетти.
36-бап
1. Казакстан Республикасын коргау онын арбир азаматынын касиетти парызы жане миндети.
2. Республика азаматтары занда белгиленген тартип пен турлер бойынша аскери кызмет аткарады.
37-бап
Казакстан Республикасынын азаматтары тарихи жане мадени муралардын сакталуына камкорлык жасауга, тарих пен мадениет ескерткиштерин коргауга миндетти.
38-бап
Казакстан Республикасынын азаматтары табигатты сактауга жане табигат байлыктарына укыпты карауга миндетти.
39-бап
1. Адамнын жане азаматтын кукыктары мен бостандыктары конституциялык курылысты коргау, когамдык тартипти, адамнын кукыктары мен бостандыктарын, халыктын денсаулыгы мен имандылыгын сактау максатына кажетти шамада гана жане тек занмен шектелуи мумкин.
2. Ултаралык татулыкты бузатын кез келген арекет конституциялык емес деп танылады.
3. Саяси себептер бойынша азаматтардын кукыктары мен бостандыктарын кандай да бир турде шектеуге жол берилмейди. Конституциянын 10; 11; 13-15-баптарында; 16-бабынын 1-тармагында; 17-бабында; 19-бабында; 22-бабында; 26-бабынын 2-тармагында козделген кукыктар мен бостандыктар ешбир жагдайда да шектелмеуге тиис.
74 Сайлау жуйеси турлеримен тусиниги
Сайлау жуйеси дегенимиз Казакстан Республикасындагы сайлауды откизу мен уйымдастыруга байланысты туындайтын когамдык катынастар жуйеси. Оган сайлау комиссияларын куру мен олардын кызмети, сайлау округтерин, учаскелерин куру, сайлау алдындагы угит-насихат, сайлаудын корытындыларын аныктау, т. б. жатады.
Мажоритарлык жуйе сайлаушылардын басым копшилиги дауысын берген кандидат сайланган болып саналатын сайлау жуйеси. Пропорционалды сайлау жуйеси дегенимиз сайлауда усынган партиялык тизимге сайкес саяси партия Парламентте депутаттын мандат сайын иеленетин сайлау жуйеси. Казакстан Республикасында мажоритарлык жане пропорциоиалды сайлау жуйелери колданылады. Президент, Парламент депутаттарын сайлауда мажоритарлык сайлау жуйеси колданылады.
Осыган сайкес:
дауыс беруге катыскан сайлаушылардын (тандаушылардын) 50%-дан астам дауысын алган (мундай жагдайда кайта дауыс беру откизилмейди);
кайта дауыс беру кезинде баска кандидатка караганда дауыс беруге катыскан сайлаушылардын (танцаушылардын) дауыс санынын копшилигин алган кандидат сайланган болып есептеледи.
Пропорционалды сайлау жуйеси Парламент Мажилисинин он депутатын, партиялык тизимге сайкес пропорционалды окилдиктер жуйеси бойынша жане биртутас жалпы улттык округтин аумактары бойынша сайлауда колданылады.
Елимиздеги сайлауды азирлеу мен откизуди уйымдастыратын мемлекеттик органдар, сайлау комиссиялары болып табылады. Олардын биртутас жуйесин мыналар курайды:
республикалык Орталык сайлау комиссиясы;
аумактык сайлау комиссиялары;
округтик сайлау комиссиялары;
учаскелик сайлау комиссиялары.
Сайлау комиссиясынын окилеттилик мерзими бес жыл. КР-нын Орталык сайлау комиссиясы сайлау комиссиясынын бирынгай жуйесине басшылык етеди. Орталык сайлау комиссиясынын торагасы мен мушелерин Республика Президентинин усынуы бойынша Парламент Мажилиси кызметке сайлайды жане кызметтен босатады. Орталык сайлау комиссиясы туракты жумыс истейтин жане елимиздин барлык аумагында сайлау туралы заннамалардын орындалуына басшылык етуди жузеге асыратын орган болып табылады. Саяси партиялардын усынысы негизинде жергиликти маслихаттар куратын, облыстык, аудандык, калалык, каладагы аудандык сайлау комиссиялары аумактык сайлау комиссиялары деп аталады.

75. Мемлекеттик кызметтин тусиниги мен кагидалары.
Мемлекеттик кызмет - азаматтардын мемлекеттик органдар мен онын аппараттарындагы касиптик кызмети. Мемлекеттик кызмет аркашан да мемлекет каражат корынан каржыландырылады, мемлекеттик кызметшилердин енбекакысы мен жолсапар шыгындары [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] отеледи. Адам кукыктарынын жалпыга ортак декларациясынын 21-бабында арбир адамнын оз елин баскаруга катысуга кукы танылган. КР сол декларацияга косылушы мемлекет ретинде озинин арбир азаматынын Мемлекеттик кызметке кируге деген тен кукыгын Конституцияда белгиледи. Мемлекеттик кызметке кируине кедерги болатын негиздер зандарда корсетиледи. Басты негизге азаматтын касакана кылмыс ушин сотталгандыгы жатады. Шет ел азаматтарынын КР-нын Мемлекеттик кызметине кируине кукы жок. Конституцияга сайкес, мемлекеттик кызметкердин жасы 60-тан, ерекше жагдайларда 65- тен аспауы тиис екендиги корсетилген. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]
саяси
акимшилик болып еки санатка болинген лауазымдар курайды. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] мемлекеттик саясатка ыкпалды жогары лауазымдар жатады, калган лауазымдар акимшилик санатта одан ари жиктеледи.
 Мемлекеттин кызметтин  кагидалары – мемлекеттик кызметтин  негизине  каланатын жане онын манин билдиретин негизги  идеялар, басшылыкка алынатын бастаулар ("КР мемлекеттик кызмети туралы" занынын 3 бабында бекитилген ). Оларга мыналар жатады: 1) зандылык; 2) казакстандык патриотизм; 3) мемлекеттик биликтин зан шыгарушылык, аткарушылык жане сот тармактарына болинуине карамастан, мемлекеттик кызмет жуйесинин биртутастыгы; 4) азаматтар кукыктарынын, бостандыктарынын жане занды мудделеринин  мемлекет муддеси алдында басымдылыгы; 5) жалпынын кол жетушилиги, ягни КР азаматтарынын мемлекеттик кызметке кол жеткизуге жане оз кабилеттери мен касиби даярлыгына сайкес мемлекеттик кызмет бойынша  жогарылатылуына тен кукылыгы; 6) азаматтардын мемлекеттик кызметке кируинин ериктилиги; 7) мемлекеттик кызметшилердин  касипкойлыгы мен жогаргы биликтилиги; 8) жогаргы мемлекеттик органдар мен лауазымды  тулгалардын  оз окилеттиликтери шегинде  кабылдаган шешимдеринин багынышты томенги органдардын орындаулары ушин миндеттилиги; 9) мемлекеттик кызметшилердин бакылауда  болуы жане есеп берушилиги; 10) мани бирдей жумыстарды орындаганы ушин енбек акыны тен толеу; 11) мемлекеттик купиялар немесе занмен коргалатын коргалатын озге де купия болып табылатын кызметти коспаганда, когамдык пикир мен жариялылыкты ескеру; 12) мемлекеттик кызметшинин кукыктык жане алеуметтик коргалуы; 13) кызметтик миндеттин адал, ынтал аткарганы, ерекше манызды  жане курдели тапсырмаларды  орындаганы ушин котермелеу; 14) кызметтик миндеттерин орындамаганы ушин немесе тиисинше  орындамаганы ушин жане оздеринин окилеттилигин асыра пайдаланганы ушин жеке жауаптылыгы; 15) мемлекеттик кызметшилердин биликтилигин арттыруды уздиксиз жургизу.

76. Меншик кукыгынын пайда болуы мен токтатылу негиздери
Меншик Кукыгы:
Муликти меншиктенуге катысты когамдык катынастарды реттейтин кукыктык нормалар жуйеси;
Заннамалык тургыдан жан-жакты камтамасыз етилип, меншигине бекитилген муликти меншиктенушинин оз калауы мен муддесине орай иелену, пайдалану жане оган билик ету мумкиндиги, сондай-ак оз шаруашылыгынын устемдик аясына озгелердин араласуына жол бермеу мумкиндиги.
Бул мумкиндиктер занга кайшы келмейтин жане озгелердин занды кукыктары мен мудделерин таптамайтын кез келген арекет аркылы жузеге асады. Бул тургыда меншик кукыгы уш турли боликтен турады:
Иелену хакысы – меншиктенушинин муликке деген шаруашылык устемдиги. Ягни муликтин иесине зан жузинде бекитилуи;
Пайдалану хакысы – муликти иске асырып, пайдага жарату;
Билик ету хакысы – кукыктык арекеттер жасау аркылы муликтин тагдырын белгилеу.
Мысалы, уйдин иеси оны сатса да, жалга берсе де немесе ози турса да ози биледи. Осы ушеуи Меншик кукыгынын курамдас боликтери болганмен, барлык кезде бирге журмейди. Мысалы, жалга алган патерди пайдалану хакысы болганымен, жалдаушынын ол патерге деген иелену жане билик ету хакысы жок. Корсетилген уш мумкиндиктин ишиндеги муликти меншиктендиретини, ягни ен маныздысы иелену хакысы. Калган екеуи меншик иесинде болуы да, болмауы да оны меншик кукыгынан айыра алмайды. Сондыктан муликтин барлык ауыртпалыгы, жауапкершилиги меншик иесинде.
Меншик кукыгын токталуы
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] токтатылуы оз еркимен жане мажбурли турде жузеге асырылады. Муликти оз еркимен баска тулгага беру, сату, меншик кукыгынан бас тарту, муликти жою жане т.б. Мажбурли турде [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] токтату: таркилеу, [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ], иесиз мадени немесе тарихи манызы бар муликтерди сатып алу жане т.б. негизде жургизиледи.
77.Акимшилик алдын-алу мен ескерту шаралары.
Акимшилик – ескерту шаралары   алуан турли.  Солардын ишинде анагурлым  кен тарагандары:
- тургын уйлерге    жане кызметтик  кенселерге полиция кызметкерлеринин  кируи, мысалы,   тол кужаттык тартипти  сактауларын  тексеру ушин;
-    кукык бузушылыктын алдын алу  максатында  кужаттарды тексеру, мысалы,  жургизушилерден – жургизуши куалигин, жолдама,  тауарколиктик  кужаттар; азаматтардан – жеке басын куаландыратын  кужаттар, аншылар мен балык аулаушылардан -  тиисти лицензияларын  тексеру;
-   мемлекеттик  шекара аркылы откенде  контрабанданын алдын алу максатында, сонымен катар азаматтык авиация кемелеринде ушу  кезинде тиым салынган жуктерди жане куралдарды табу максатында   заттарды, кол жуктерин карау, сондай-ак  жеке басын карау;
-   коликтер мен жаяу адамдардын  козгалысын козгалыс кауипсиздигине  тонген кауип –катерди  тонген кезде  токтату немесе шектеу;
-   желиге  техникалык бузылган коликтерди  шыгаруга тиым салу;
-  тулгалардын  денсаулык жагдайларын жане   касипорындардын  санитарлык жагдайларын  тексеруден откизу;
-  эпидемия  жане эпизотиялар кезинде  карантин  енгизу ;
-  бас  бостандыгын  айыру  орындарынан   келген  тулгаларды  акимшилик   кадагалау;
-   муликтерди реквизициялау,  ягни   муликтин  акысын  толеп  мажбурлеп алу;
Акимшилик – бултартпау шаралары  жане  ис жургизуди камтамасыз ету шаралары  мажбурли турде  кукыкка кайшы   арекеттерди   токтату жане  олардын  зиянды салдарларын  жою  кезинде  колданылады.  Бул шаралар да  кинали  тулгаларды  жауапкершиликке   тартуды камтамасыз етеди  жане  полиция органдары, мемлекеттик инспекторлар жане кейбир жагдайларда  халык бакылаушылары колданады. Акимшилик  бултартпау шараларына  мыналарды жаткызуга  болады:
-  акимшилик  устау, ягни  тулганын физикалык  бостандыгын   кыска уакыт ишинде шектеу. акимшилик кукык     бузушылыктарды  токтату,  хаттама толтыру,  акимшилик истерди  оз уакытында  карауды камтамасыз ету максатында   колданылады. Бул шараны  кобинесе  полиция кызметкерлери  колданады;
-  касипорындардын  жумыстарын токтату,
-   техникалык жагдайы  кауипсиз  жол козгалысына  кауип тондиретин жагдайда акауы бар автоколиктерди пайдалануга тиым салу;
-  егерде оларды иемденуге  руксаты болмаса, кандайда болмасын  ережелерди  бузушы тулгалардан  муликтерин  алу;
-   калпына келтиру   сипатындагы  мажбурлеу шаралары;
-   полиция кызметкерлеринин   каруды колдануы,
- когамдык  тартипти  адейи  бузушыларга  самбонын, еркин курестин, аскери курес адистерин колдану, разинке таякшаларды пайдалану, кисен салу аркылы  тикелей физикалык ыкпал ету;
-  окилетти   органдардын   когамга жат  кылыктарды  токтату  талабы.
Акимшилик  ескерту   шаралары  да, сондай  ак  акимшилик  бултартпау  шаралары да ,  ереже  бойынша,   кинали  тулгаларды  олардын  кукык  бузушылык   жасаганы ушин  жазалауга  дейин  колданылады, ягни  акимшилик  жауапкершилик шараларын колданудын алгы шарты болып табылады. Ис жургизуди камтамасыз ету шаралары, мысалы, жеке басын тинту, карау, тексеру, заттарды тинту, тексеру, карау, заттар  мен   кужаттарды  алу, акимшилик истерди  шешу   тартиби  зандылыкты  ныгайтуга  ыкпал  етеди,  заннамада  белгиленген шектерде жане тартипте  карастырылган  жагдайда  гана  колданылады.
3) Акимшилик  жазалау шаралары, мысалы,  айыппул салу,  таркилеу,  акимшилик камау -  занды  жауапкершилик  шараларын   билдиреди   жане    накты  кукык  бузушылыктарды  истегенде  колданылады. Акимшилик  мажбурлеу  шараларынын  бул  тобы  акимшилик  кукык  бузушылык  жасаган  тулганы  зандылыкты  сактау,  адамзат турмыс – тиршилигинин  ережелерин курметтеу  жане    кукык бузушылардын озерин, сондай-ак баска да  тулгалардын  жана кукык бузушылыктарды жасамауларын ескерту  рухында   тарбиелеу максатында колданылады.
78.Каржы кукыгынын адиси,тусиниги,пани.
Каржы жуйеси  - белгили каржылык-экономикалык институттардын жиынтыгы.
Каржы жуйеси мына институттарды енгизеди:
1) Бюджеттик система;
2)  Бюджеттен тыс орталыктандырылган жане орталык емес, максатты корлар;
3)  Касипорын, уйымдар, халык шаруашылык салаларын;
4) Муликти жане жеке сактандыру;
5) Несие (мемлекеттик жане банктик).
Кахакстанда мемлекеттик каржы жуйеси тутасымен алганда бирлик принципине негизделген жане каржылык орталыктандыру киынга тусуде, биракта белгили жекеленген каржылык – экономикалык институттардын эелементтери ис жузинде бар екенин айткан жон.
Орталыктандырылган мемлекеттик каржылар жалпы мемлекеттик сипаттагы кажеттиликти камтамасыз етуге шакырылган жане мемлекеттик биликтин орталык органдарынын карамагындагы акшалай куралдарынын корлары болып табылады.
Орталыктандырылмаган каржылар жеке шаруашылык субъектилердин карамагында болады.
Жалпы мемлекеттик каржылар жалпы мемлекеттик манызы бар шараларды каржыландыру ушин тагайындалган.
Жергиликти каржылар жергиликти манызды бар шараларды каржыландыру жане мемлекеттик биликтин жергиликти органдарынын карамагында болып, акимшилик-аймактын бирликиердин акшалай корларымен коринеди.
Каржы кызметинин тасилдери:
1. Мажбурлеп жане кайтарымсыз акша куралдарын олардын иелеринен алу (салыктар);
2. Мажбурлеп жане кайтарымды акша куралдарын ондирип алу (мажбурли карыз);
3. Еркин-кайтарымсыз акшалык куралдарды жумылдыру (игилик истеу кызмети);
4. Еркин-кайтарымды акшалык куралдарды жумылдыру (еркин карыз);
5. Мемлекеттик кызмет корсетулерди иске асыру негизинде акшалык куралдарды жумылдыру (мемлекеттик алымдар);
6. Мемлекеттик муликтерди пайдаланган жане откизгеннен алынган акшалык куралдарды мемлекет табысына айналдыру;
7. Эмиссия (акшалык куралдарды шыгару).
Акшалык корларды болу тасилдери:
1Каржыландыру (кайтарымсыз акшалык куралдарды беру).
Каржыландыру турлери:
Демеу каржы – меншикти куралдары жетиспейтиндерге мемлекет тарапынан корсетилетин каржылык комек.
Субвенция – жергиликти окимет орындарына немесе шараушылыктын жекелеген салаларына белгили бир максатта берилетин мемлекеттин жардем каржынын тури.
Сибсидия – максатты сипатта мемлекеттик акша корынан (бюджеттен) занды жане жеке тулгаларга акша куралдарын болу.
2 Несиелеу (акшаны карыз жане карызга ретинде беру, кайтарымды жагдайда несиелеу);
3 Мемлекеттин озинин каржылык миндеттемелерин орындау (мемлекетпен оздеринин ишки жане сырткы карыздарын отеу).
Акшалык корларды пайдалануды уйымдастыру тасилдери:
1. Акшалык корлардын миндетин белгилеу (белгили бир кордын максаты мен маселелерин белгилеу);
2.Мемлекеттик акшалык кордан алынган куралдардын пайдаланудын тартибин белгилеу;
3. Мемлекеттик касипорыннын кирисин болудин нормативтерин жане тартибин белгилеу;
4.Каржылык нормативтер мен акшалык куралдардын болу шегин белгилеу;
5. Акшалык корларды пайдалануды жоспарлау;
6. Акшалык корларды пайдалануга бакылау (кадагалау) жургизу
Каржылык кызметтин жургизилуинин кукыктык турлери.
И. Нормативтик сипаттагы зандык актилерди шыгару;
ИИ. Мемлекет нактылы каржылык катынастарынын субъектилеринин тартибин реттеуге озине тан каржылык-кукыктык актилерди басып шыгару. Бул акт нактылы тулгаларга арналган, бир жолгы колданысы бар.
ИИИ. Еки жакты каржылы-кукыкты актилерди истеу, онын ишинде каржылык шарт жасау.
ИУ. Мемлекеттин озинин кукыктык окилдигимен нактылы кукык катынастарынын субъектиси ретинде каржылык-кукыктык акти аркылы озинин кукыктыгымен жане миндеттемелеримен, иске асырады. Сонымен каржылык-кукыктын актилери-мемлекеттин оз кузырети шегинде мемлекеттин каржы кызметинин мемлекеттин органдар кабылданган зандылык актилери.
79. Мемлекеттик кызметти реттеуши кагидалар.
Мемлекеттик кызмет - азаматтардын мемлекеттик органдар мен онын аппараттарындагы касиптик кызмети. Мемлекеттик кызмет аркашан да мемлекет каражат корынан каржыландырылады, мемлекеттик кызметшилердин енбекакысы мен жолсапар шыгындары [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] отеледи жане кажет болган жагдайда арнайы баспанага, гимаратка орналастырылып, оздерине жуктелген окилеттиликти аткаруга кажетти арнаулы керек-жаракпен жабдыкталады. Сондай-ак мемлекеттик кызметкердин айрыкша мартебеси болады. Кызмет мерзими ишинде мемлекеттик кызметшилерге оз окилеттигин жузеге асыруга керекти миндеттер мен арнайы кукыктардан болек алеуметтик артыкшылыктар мен женилдиктер бериледи. Адам кукыктарынын жалпыга ортак декларациясынын 21-бабында арбир адамнын оз елин баскаруга катысуга кукы танылган. КР сол декларацияга косылушы мемлекет ретинде озинин арбир азаматынын Мемлекеттик кызметке кируге деген тен кукыгын Конституцияда белгиледи. Мемлекеттик кызметке умиткерге койылатын талаптар лауазымдык миндеттердин сипатына карай артурли болады. Соган орай азаматтын Мемлекеттик кызметке кируине кедерги болатын негиздер де зандарда корсетиледи. Басты негизге азаматтын касакана кылмыс ушин сотталгандыгы жатады. Шет ел азаматтарынын КР-нын Мемлекеттик кызметине кируине кукы жок. Конституцияга сайкес, мемлекеттик кызметкердин жасы 60-тан, ерекше жагдайларда 65- тен аспауы тиис екендиги корсетилген. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]
1.саяси
2.акимшилик болып еки санатка болинген лауазымдар курайды. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] мемлекеттик саясатка ыкпалды жогары лауазымдар жатады, калган лауазымдар акимшилик санатта одан ари жиктеледи.
80. Кукык коргау органанын жуйеси.
Кукык коргау органдары зандылыкты бузуга жол бермейди, кукыкты калпына келтиреди, [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] жагымсыз зардаптарын жояды. Кылмыстын жасалуына итермелеген себеп пен жагдай жане кылмыстылыктын жолын кесу шараларын кабылдау.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]  адилеттиликти жузеге асырушы орган. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ]  кылмыстык жане азаматтык истерди катан турде занга сайкес карау жене шешу жониндеги кукык коргау кызметинин бир тури.
[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] мынадай белгилермен сипатталады:
Сот адилдигин тек кана сот жузеге асырады.
Сот адилдиги катан турде занга сайкес кылмыстык жане азаматтык истерди карайды жане шешеди. Сот адилдигинин барлык манызды маселелерин тек кана зан аныктайды.
Сот шешими жалпыга миндеттилик кушине ие. Бул Казакстан Республикасынын аумагындагы барлык [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ], жергиликти озин-ози баскару органдары, когамдык уйымдар,[ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] мен занды жане жеке тулгалардын миндетти сот шешиминин занды кушине енгенин корсетеди. Сот шешимин орындамау мемлеттик мажбурлеу, типтен бостандыгынан айыру шарасын колдануга алып келеди. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] соттар аркылы гана жузеге асырылады. Ешкандай баска мемлекеттик немесе мемлекеттик емес органдар сот адилдигин жузеге асыра алмайды. Соттын шыгарган шешимдерин бузуга немесе озгертуге тек кана соттардын гана кукыгы бар.
Сот билигин жургизуши судья. [ Cкачайте файл, чтобы посмотреть ссылку ] сот адилдигин жузеге асыруды айыпталушынын кинасиздигин далелдеу кагидасына суйене отырып аткаруы тиис. Кинасиздигин далелдеу азаматты жазыксыз соттап жиберуден коргайды. Ар азамат зан жузинде киналилиги далелденгенше кинали емес деп есептеледи. Тек сот уким шыгарганнан кейин гана оны кылмыскер деп айта аламыз.
81.Салык толеушилер жане олардын кукыгы мен миндеттери Салык толеушинин кукыгы :  Салык толеушинин: 1. салык жонинде женилдиктерге деген кукыгын растайтын кужаттарды табыс етуге; 2. жургизилген тексерулер актлеримен танысуга; 3. салык органдарына салыктарды есепеу мен толеу жане жургизу мен тексеру актлери жониндеги тусиндирмелерди усынуга; 4. занга сайкес тартиппен салык органдарынын шешимдерине шагымдануга; 5. салык салуга катысуы деп саналатын акпаратпен кужаттарды тапсырмауга кукы бар. Салык жуйеси жане онын кызмет ету механизи белгили бир принциптерге сайкес кызмет ету керек. Сонда гана салык жуйеси оз кызметин жан жакты жане тиимди турде сике асыра алады. Дуние жузилик тажирибеде колдалынып келе жаткан бирнеше принциптер бар. Олар мыналар: карапайымдылык, адилеттилик, салыстыру принциптери бар.

Салык толеушилер оз тарапынан мынадай миндеттерди аткарулары тиис:
уакытылы салык инспекциясына тиркелип, тиркеу номирин алуга;
мемлекеттик салык комитетинин актилерине сайкес есеп кужаттамаларды жургизуге, осы есеп кужаттамаларды бес жыл бойы сактауга;
белгиленген мерзимде салык декларациясын тапсыру;
аткарылган жумыс немесе корсетилген кызмет ушин толемди жузеге асыратын салык, толеуши салык кызметинин талабы бойынша аткарушыга толенген соммалар туралы акпарат беруге;
салык зандарын, салык толеу тартибин, салык толеу мерзимин катан сактауга;
82. КР бюджеттик жуйе.
Бюджеттик жуйе - мемлекеттин барлык каржы жуйесинин манызды курамдык болиги болып табылады. Бюджеттик жуйе экономикалык категория ретинде мемлекеттин орталандырылган акша корын бюджетти калыптасу мен пайдалану бойьшша занды, жеке тулгалар мен аймактар арасындагы барлыгы каржылык катынастар, бюджеттик калыптасу мен аткарудын адис-тасилдери жане сол катынастарды баскару органдарымен танысты. Баскаша айтканда, барлык денгейдеги бюджеттер мен Казакстан Республикасынын Улттык коры жане экономикалык катынастар мен кукыктык нормаларга негизделген бюджеттик процесс пен бюджеттик катынастар косындысын бюджеттик жуйе деп тусиндириледи. 2005 жылы кантар айынын 1 жулдызында кушине енгизилген жана Бюджеттик кодекстин 6-бабына сайкес Казакстан Республикасынын бюджегтик жуйе курамына келеси бюджет турлери мен денгейлери киргизилген:
республикалык бюджети;
облыстык бюджети, республикалык манызы бар калалар мен астана бюджети;
аудан бюджети (облыстык манызы бар калалар бюджети).
Бюджеттик заннамаларга сайкес бюджеттин барлык турлери мен денгейлери дербес болып есептеледи. Бюджеттик жуйе курылымында Тотенше мемлекеттик бюджет пен Улттык кор карастырылады.

83. Экологиялык кукыктын объектиси
Экологиялык кукыгы - айналадагы табиги ортаны коргауга байланысты когамдык катынастарды реттейтин кукыктык ережелердин жиынтыгын зерттейтин оку пани немесе гылым саласы. Экологиялык кукыктын мани - бул экологиялык-кукыктык нормалардын колданылу саласында калыптасатын тарихи тургыда казирги жане болашактагы урпактар мудделери ушин коршаган ортаны сактап калу максатында табиги объектилерди сактау, жаксарту, калпына келтиру, тиимди пайдалану тургысында миндетти турде мемлекеттин катысуы жагдайында азаматтар мен уйымдар арасындагы ондиристик катынастармен байланысты болуы.
Экологиялык катынастар дегенимиз - бул объектиси табигат пен онын курамындагы элементтер болып табылатын катынастарды айтамыз.
Экологиялык кукыктын объектилери дегенимиз - айналадагы табиги ортаны курайтын, адамнын тиршилик кажеттиликтерине жумсалатын табиги ресурстар мен адамдардын экологиялык денсаулыгы мен омирин айтамыз. Экологиялык катынастар субъектилерине мыналар жатады: 1. Казакстан Республикасы, себеби биздин мемлекетимиз табигат ресурстарынын меншик иеси болып табылады. 2. Шетелдик мемлекеттер - Казакстаннын табигат ресурстарын пайдалану маселелери бойынша экологиялык катынастардын субъектилери болып табылады, республикага табиги ортага келтирген залалы ушин жауап береди (шекаралык су объектилери бойынша бирлесип су пайдалануы жане т.б.). 3. Занды тулгалар. 4. Жеке тулгалар. Экологиялык кукыктын принциптери КР-нын Экологиялык Кодексинде былай делинген: коршаган ортаны коргау мен табигатты утымды пайдалану мына принциптер негизинде жузеге асырылады: - адамнын омири мен денсаулыгын коргаудын басымдыгы, халыктын омири, енбеги мен демалысы ушин колайлы коршаган ортаны сактау жане калпына келтиру; - КР-нын нарыктык катынастар жагдайында туракты дамуга кошуи, адамдардын казирги жане болашак урпактарынын салауатты жане колайлы коршаган ортага деген кажеттиктерин канагаттандыру максатында коршаган ортанын алеуметтик-экономикалык миндеттери мен проблемаларын тендестире отырып шешу; - экологиялык жагдайы колайсыз аймактардагы экологиялык кауипсиздикти камтамасыз ету жане бузылган табиги экологиялык жуйелерди калпына келтиру; - табигат ресурстарын утымды пайдалану жане молыктыру; - биологиялык алуан турлиликти жане экологиялык, гылыми жане мадени жагынан ерекше манызы бар коршаган орта объектилерин сактауды камтамасыз ету; - коршаган ортаны коргау туралы зандарды мемлекеттик реттеу мен мемлекеттик бакылау, оларды бузганы ушин жауапкершиликтин ымырасыздыгы; - коршаган ортага нускан келтируге жол бермеу, коршаган ортага ыкпал ету мумкиндигин багалау; 84.Авторлык жане аралас кукыктын объектиси
Авторлык кукык объектиси. Жалпы ережелер 1. Авторлык кукык максатына, мазмуны мен манызына, сондай-ак берилу адиси мен нысанына карамастан, шыгармашылык енбектин натижеси болып табылатын гылым, адебиет жане онер туындыларына колданылады. 2. Авторлык кукык белгили бир объективти турге ие болган:
) жазбаша (колжазба, машинкага басылган, нотага жазылган жане сол сиякты);
) ауызша (копшилик алдында айтушылык, копшилик алдында орындаушылык жане сол сиякты);
) унжазба немесе бейнежазба (механикалык, сандык, магниттик, оптикалык жане сол сиякты);
) бейнелеу (сурет, нобай, коркемсурет, жоспар, сызба, кино, телебейне немесе фотокадрлар жане сол сиякты);
) колемди-кенистикти (мусин, улги, макет, гимарат жане сол сиякты) туриндеги жарияланган туындыларга да, жарияланбаган туындыларга да колданылады.
Аралас кукык  материалдык емес нысанга катысты, уш турге болинеди: орындаушы кукыгы, фонограмманы жасаушы кукыгы, уйымнын эфирге жане кабель аркылы хабар тарату кукыгы

1. «Авторлык кукык жане сабактас кукыктар туралы» Казакстан Республикасы Занынын 7 бабына сайкес авторлык кукык объектилерине мыналар жатады:
1) адеби туындылар;
2) драмалык жане музыкалык-драмалык туындылар;
3) сценарий туындылары;
4) хореография жане пантомима туындылары;
5) матiнi бар немесе матiнi жок музыкалык туындылар;
6) дыбыс-бейнежазу туындылары;
7) кескiндеме, мусиндеме, графика жане бейнелеу онерiнiн баска да туындылары;
8) колданбалы онер туындылары;
9) саулет, кала курылысы жане бау-саябак онерi туындылары;
10) суретке тусiру туындылары жане суретке тусiруге орайлас адiстермен жасалган туындылар;
11) карталар, жоспарлар, нобайлар, безендiрулер жане географияга, топография мен баска гылымдарга катысты уш олшемдi туындылар;
12) ЭЕМ-ге арналган багдарламалар;
13) озге де туындылар.
85.Кукыктык жуйенин субъектиси.
Кукыктык жуйе субъектилери кукык субъектиликке ие тулгалар, ягни кукыктар мен миндеттерди иелене алатын, кукыктык катынастарга катыса алатын азаматтар, уйымдар мен когамдык курылымдар.
Кукыктык жуйенин турине карай арекет етуши субъектилери болинеди. Мемлекетишилик кукыктык жуйенин субъектилери: мемлекет, мемлекеттик органдар жане лауазымды тулгалар, федерация субъектилери, жергиликти баскару органдары, жеке жане занды тулгалар, т.б.
Халыкаралык кукык жуйесинин субъектилери халыкаралык кукыктык нормалардын адресаттары гана емес, сондай ак олардын курушылары да болып табылады. Негизги субъектиси мемлекет. Сондай ак халыкаралык уйымдар, институттар, улт азаттык коз,алыстар, т.б. халыкаралык кукык жуйесинин субъектилери болып табылады. Жеке жане занды тулгалар, когамдык уйымдар жане озге де мемлекетишилик кукык жуйесинин субъектилери халыкаралык кукык субъектиси бола алмайды, себеби олар белгили бир мемлекеттин билигине багынышты. Халыкаралык кукык жуйесинин субъектилерин бир бирине тауелсиздик, занды турде арекет ережелерин бекитетин биликке багынбаушылык сипаттайды. Солай бола тура, халыкаралык кукыктык реттеудин адиси озара тауелсиз субъектилердин арасындагы ортак келисимге келуге негизделген.
86.Коммерциялык жане коммерциялык емес занды тулгалар
Занды тулга угымы. Меншiк, шаруашылык жургiзу немесе жедел баскару кукыгындагы окшау мулкi бар жане сол мулiкпен оз мiндеттемелерi бойынша жауап беретiн, оз атынан мулiктiк жане мулiктiк емес жеке кукыктар мен мiндеттерге ие болып, оларды жузеге асыра алатын, сотта талапкер жане жауапкер бола алатын уйым занды тулга деп танылады. Занды тулганын дербес балансы немесе сметасы болуга тиiс. Занды тулганын оз атауы жазылган морi болады.
Оз кызметiнiн негiзгi максаты ретiнде табысын келтiрудi коздейтiн (коммерциялык) не мундай максат ретiнде пайда келтiре алмайтын жане алынган таза табысын катысушыларына улестiрмейтiн (коммерциялык емес ) занды тулга бола алады.
Коммерциялык занды тулга болып табылатын занды тулга мемлекеттiк касiпорын, шаруашылык серiктестiк, акционерлiк когам, ондiрiстiк кооператив нысандарында гана курылуы мумкiн.
Коммерциялык емес занды тулга болып табылатын занды тулга мекеме, когамдык бiрлестiк, акционерлiк когамдар тутыну кооперативi, когамдык кор, дiни бiрлестiк нысанында жане зан кужаттарында козделген озге де нысанда курылуы мумкiн. Коммерциялык емес уйым касiпкерлiк кызметпен озiнiн жаргылык максаттарына сай келуiне карай гана айналыса алады.
Коммерциялык емес уйым болып табылатын жане мемлекеттiк бюджеттiн есебiнен гана усталатын занды тулга тек кана мемлекеттiк мекеме нысанында курылуы мумкiн.
Занды тулгалар бiрлестiк кура алады (Казакстан Республикасынын Азаматтык Кодекси 110-бабы). Занды тулга занды тулгалар нысандарынын аркайсысы туралы Заннын, озге де зан кужаттары мен курылтай кужаттарынын негiзiнде жумыс iстейдi.
87.КР акша реформасы (1924,1947,1961,1993 гг)
1922 - 1924 жж. Акша реформалары
Акша реформасын откизудин кажеттиги. Революцияга дейинги Казакстанда жургизилген 1895-1897 жж. акша реформалары натижесинде алтын монета айналысы бар алтын монометаллизм жуйеси енгизилди. Айналыста алтын, кумис жане мыс монеталар журди. Негизги акша белгилерине 9291 алтынмен камтамасыз етилген Мемлекеттик банктин несиелик билеттери жатты. Акша массасынын басты болигин алтын монеталарга ауыстырылатын айналыс куралдары курады, сондыктан да оларга деген халыктын сеними болды.
Акша реформасын откизудин экономикалык алгышарттарына ЖЭС жургизудин натижесиндеги шаруашылык жагдайдын биршама жаксаруы: ар турли онеркасип саларындагы онимдер колеминин осуи, енбек онимдилигинин артуы, ауыл шарушылыгынын басты онимдеринин осуи (бидай, макта), тауар айналымынын артуы жатады.
Акша айналысын калыпка келтирудин басты бир кадамына 1922 ж. мемлекеттик акша белгилерин шыгару жатты. Мундагы 1 рубль бурын шыгарылган 10 мын рубльге тенести. Акшаларды кайта есептеу олардын торт нолин сызып тастады (деноминациялау адиси) аркылы жургизилди.
Кенестик акша бирликтеринин кунсыздану каркыны орташа жане усак купюрадагы акшалардын жетиспеушилигине экелип сокты. Сойтип, усак акшалар ретинде ар турли акшалар, асиресе туракты валюталарда бейнеленген сурогатгарды шыгарды.
Кенестик акша бирликтеринин кунсыздануы шаруаларга улкен зиян акелди. Червонецтер каланын валютасы болды, ис жузинде олар ауылдарга жетпеди. Ауыл шаруашылыгы оним-деринин тауарлыгы томендей бастады. Муньщ бари акша реформасын тезирек аяктауды талап етти
Алтын корынын уш роли болды:
1) халыкаралык есеп айырысуларда резервтик кор ретинде;
2) ишки нарыкта червонец багамын реттеуши (Мембанк алтынды шетел валютасымен бирге ишки нарыктан сатып алып отырды);
3) козге коринбейтин жагдайларга арналган сактандыру резерви.
Червонец тарихка "алтын" деген атпен кирди, бул жерде онын мазмуны патшалык он рубльдин алтын мазмунына сайкес келуинин катысы болгандыктан емес.
1922-1924 жж. акша реформасында коптеген адамдар кунсыз кагаз акшалардын орнына мыс монеталардын келуи тангажайып нарсе деп бага берди.
Акша айналысын реттеуди, акша белгилерин эмиссиялауды катан орталыктандырып Улы Отан согысына туракты акша жуйесимен кадам басуга мумкиндик жасады.
1947 жылгы акша реформасы
Улы Отан согысы елге - 679 млрд рубльге шыгын акелди, онын ишинде аскери шыгындар 551,1 млрд рубльди курады (согыска дейинги багамен есептегенде).
Ондирис пен халык тутынатын тауарлардын сатылу колеминин аяк асты кыскаруы мемлекеттик бюджеттин та-быстарын азайтты. Осы уакыт ишинде аскери шыгыстар осе бастады. Оларды жабу максатында халыктан алынатын табыс салыгына коса аскери салык, баласыз адамдарга салык шагын жануялыларга салык жане жалгыз басты азаматтарга салынатын салыктар енгизилди.
Согыстын зардаптарын жою ушин экономика облысында рубльдин турактылыгын жане онын сатып алу кабилеттигин котеру кажет болды. Онеркасипте жане ауыл шаруашылыгында ондирис колеминин улгаюы, тауар айналысынын, мемлекеттик киристердин кобеюи акша реформасын жургизуге (КСРО Кенес министрлигимен БКП(б) ОК каулысына сайкес 1947ж. 14 желтоксанда "Акша реформасын жургизу туралы жане азык-тулик пен онеркасип тауарларына карточкаларды алып тастау туралы") мумкиндик берди. Айналыска жана акша бирликтери 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100 номиналдык купюрлар шыгарылды. Колма-кол акшалар ески акшаларга 1:10 катынаста айырбасталынды. Бундай жолмен айналыста акша массасы 10 есеге азайды. Мемлекет жасанды акшалардан кутылды. Халыктын жинак кассаларындагы 3000 рубльге дейинги акшалары кайта багалауга ушыраган жок, 3000-нан 10 000 рубльге дейин 3:2 женилдик аракатысымен, 10000 жогары 2:1 аракатынаспен кайта багаланды. Мемлекеттик касипорындар мен уйымдардагы акша каражаты кайта аланбады. Колхоздардын, кооперативтик касипорындардын не несиелик мекемелердин шоттарындагы акша каражаты женилдик катьынаспен 5:4 есебинде айырбасталды. Акшанын басталуы кыска мерзимде 15-20 желтоксан аралыгында пунк асырылды. Ол арнайы уйымдастырылган айырбас пункттерде журди.
1947 ж. акша реформасынан кейин алгашкы жылдары экономиканын дамуындагы кол жеткизген жетистиктер жане карточка жуйесинин алынып тасталуы онимнин озиндик кунынын томендеуине, дукендерде азык-туликтердин кобеюине жол берди. Жыл сайын болшек сауда багаларынын томендеуи басталды.
Укимет рубльдин багамын шетел валюталарына катысты котеру жане оны алтын базасына откизу кажеттигин мойындады. Оган дейин рубльдин шетел валюталарына катысты багамы алтын базасында емес, кандай да бир алтындык курамы бар жане алтынга айырбасталатын шетел валютасынын базасында белгиленип келди.
Шетел валюталарынын алтындык курамы немесе олардын камдарынын кейинги озгеристери болган жагдайларды КСРО Мембанки озинин тузетуин енгизуге тиис болды. Шетел валютасына катысты рубль багамынын жогарлауынын зор манызы бар. Рубльдин катан белгиленген алтындык курамы, оны халыкаралык есеп айырысуларды пайдалануын кенейтти.
1961 жылга деноминация
Рубль багамын алтын базасына откизгеннен кейинги он жылдын ишинде (1950-1960жж.) елдин акша айналымы, мемлекеттик бюджеттин молшери, сондай-ак ондирис, улттык табыс колеми жане т.б. шамадан тыс ости. Экономикалык кызметтердин коптеген корсеткиштери жуздеген миллиардтармен жане триллиондармен бейнеленди. Осындай улкен сомалардагы шоттармен жумыс жасау ис жузинде каржы-банктик жане шаруашылык органдардын жумысын киындатып жиберди. Бага масштабы оте усак болып калды. Сондыктан да укимет бага масштабын 10 есеге ирилендиру, рубльдин алтындык курамын котеру жане айналыстагы акшаларды жанага айырбастау туралы шешим кабылдады.
1961 ж. кантарынан бастап, айналыска жана улгидеги мынадай акша бирликтери шыгарылды: 1, 3, 5 казыналык билеттер мен 10, 25, 50 жане 100 рубльдеги мемлекеттик банк (банкнот) билеттери, сондай-ак 1, 2, 3, 5, 10. 15, 20 жане 50 тиындык монеталар. Ески улгидеги акша билеттери жане монеталар жана улгиге 1:10 аракатынасымен ауыстырылды. 1, 2, 3, 5 тиындык монеталар айырбастауга жатпагандыктан, айналыста номинал бойынша кала берди.
Айырбас 3 ай ишинде 1961ж. 1 кантарынан бастап 1 сауир аралыгында ешкандайда шектеусиз жургизилди. Сондыктан да 1961ж. I токсаныныда айналыста ески жане жана акшалар катар журди. Барлык акшалай операциялар 1:10 аракатынасымен жургизилди. Сонымен бирге осындай аракатынаста тауарлар мен кызметтер багасы, жалакы тарифтери, зейнетакы молшери, степендия, барлык толемдик миндеттемелер, келисим-шарттар , жане т.б. жургизилди.
Бага масштабын ирилендиру акша есебин жане олардын техникалык кызмет корсетуин женилдетти. Акша билеттеринин ишиндери шагын болып келуи, оларды айналыста колайлы етти.
Рубльдин жана алтын курамы рубльде бейнеленген алтыннын ресми дуниежузилик багасын тауарлар багасымен тенестирип, мемлекеттик бюджетпен сырткы сауда арасындагы курдели кайта есептеулерде калыпка келтирилди.
КР 1993 ЖЫЛГЫ АКША РЕФОРМАСЫ
1993ж. 12 карашада Казакстан Республикасынын Президенти Н.А.Назарбаев "Казакстан Республикасына Улттык валютаны енгизу туралы" Жаргыга кол койды. Осы жаргымен 1993 жылы 15 карашада сагат 8-ден бастап улттык валюта - тенге енгизилди.
КСРО Мембанкинин жане 1992-1993 жж. Ресей улгисиндеги казыналык жане банктик билеттерди айырбастау 20 карашада сагат 18-де аякталды.
Колма-кол акшалардын, рубльдик шоттардын, салымдар мен миндеттемелердин тенгеге айырбасы 1 тенге ушин 500 рубль айырбас багамы бойынша жургизилди.
Казакстан Республикасынын 16 жастан аскан барлык азаматтары 100 мын рубль шегинде акша айырбастай алды. Айырбас бир рет кана жургизилип, ол туралы толкужатка белги согылды. 100 мыннан асатын рубльдер арнайы жеке бет шотына аударылып, оны 6 ай мерзим ишинде пайдалануга кукысыз болды. Лимиттен аскан каражаттардын шыгу тегиннин зандылыгын арнайы курылган комиссия тексерди. Комиссиянын шешими бойынша бул каражаттар мерзимнен бурын босатылды.
Казакстан Республикасы Улттык банки тенгенин валюталык багамын: 1 доллар = 4 тенге 70 тиын шамасында бел-гиледи. Келеси жылдары ол бирден осип кетти. Соган сайкес бага мен жалакы да ости.
Инфляциянын осуи биршама ири акша купюраларын кажет етти. 1994 ж. бастап 200, 500, 1000 жане 2000 купюрдагы акшалар айналыска шыгарылды. 1995 ж. усак тиындар бир-тиндеп айналыстан шыгып калды, олардын орнына мыс-никельден жасалган 1, 3, 5, 10, 20 тенгедеги монеталар шыга бастады. Сонымен катар, Абай Кунанбайулынын жуз жылдык мерейтойынын курметине 100 тенгелик кумис монеталар шыгарылды.
Сонымен Казакстан тенгеси сонгы жылдары туракты толем куралы болып кана коймай, еркин алмастырылатын валюталарга шексиз айырбасталады жане биршама туракты валюталар катарына киреди.
88.Конституциянын жалпы кагидалары.
Бириншиси, конституциянын устемдиги – онын жогаргы зандык куши. Ол дегенимиз: Конституциянын нормалары баска кукык салалары ушин дерек кози; нормативтик актилерди тек Конституцияда корсетилген органдар гана кабылдай алады; нормативтик актилердин барлыгы Конституция нормаларына сайкес болуы кажет; мемлекеттик органдар, жергиликти мемлекеттик баскару жане озин-ози баскару органдары, лауазымды адамдар, азаматтар, бирлестиктер Конституция нормалары мен баптарын бузбай сактауга миндетти. Конституциянын устемдиги сол Конституциянын озимен бекитиледи.
Екиншиси, Конституциянын курылтайлык сипаты. Конституция мемлекеттик курылыс пен мемлекеттик биликтин иске асырылуынын негизин курайды, бекитеди.
Ушиншиден, Конституциянын тура жане тике арекети. Конституциянын нормалары зан шыгару, аткару жане сот билиги ушин миндетти болып есептеледи.Конституциянын нормалары сотта кукык субъектилери оз кукыктарын коргау ушин пайдаланылады.
Тортиншиден, Конституцияны кабылдау не оган толыктылулар мен озгертулер енгизу, тек Конституцияда бекитилген ерекше жолмен, ягни конституциянын дарежесиндей зандык куши бар актинин комегимен жане ол актини кабылдауга кузирети мен кукы бар органнын еркимен жузеге асырылады.
Бесиншиден, Конституция ерекше кукыктык коргауа жатады. Конституцияны кукыктык коргау дегенимиз конституциялык зандылыктын сакталу тартибин камтамасыз ететин занды куралдардын жиынтыгы.
89.Миндеттемени камтамасыз ету адистери.
Миндеттемени камтамасыз ету оны орындатуга багытталатын, жалпыга бирдей емес, арнайы шаралар болып табылады. Адистери:
Айып толеу - касипкерлик салада пайда болган миндеттемени орындауды камтамасыз ету адистеринин ен кен тараган тури. Жеткизу, сатып алу, тасымалдау, мердигерлик жане т.б. шарттарды орындамау айып толеу аркылы камтамасыз етиледи. Азаматтардын катысуымен болатын катынастарда ол акша миндеттемелеринде (карыз шарты, тургын уйди жалдау жане т.б.) колданылады.
Айып толеудин есептеу адисине орай уш тури болады: айып толеу, айыппул жане осим.
Кепилмен камтамасыз етилген миндеттемеге сайкес несие беруши (кепил устаушы) кепилдин кушине суйене отырып, борышкор кепилмен камтамасыз етилген миндеттемени орындамаган ретте кепилге салынган мулик кунынан зан актилеринде белгиленген алымды шыгарып алып, осы мулик тиесили адамнын (кепил берушинин) баска несие берушилер алдында артыкшылыкпен канагаттандырылу кукыгына ие болады (АК-тин 299-бабы).
Кепилдин еки тури болады:
а) ипотека;
а) кепилзат.
Ипотека кепилге салынган мулик кепил салушынын немесе ушинши бир жактын иелигинде жане пайдалануында калатын кепил тури.
Кепил болушылык. Кепил болушылык бойынша кепил болушы баска жактын (борышкордын) несие берушиси алдында осы жактын миндеттемесинин орындалуына толык немесе ишинара косалкы жауап беруге миндеттенеди (АК-тин 330-бабы). Кепил болушылык кезинде борышкордын несие берушиси мен кепил болушысы арасында шарт жасалады
Устап калу. Егер несие берушиде борышкорга берилуи керек мулки бар болатын болса, ол (кредитор) борышкор осы муликке толенетин акы миндеттемесин мерзиминде орындамаган жагдайда, миндеттеме толыгымен орындалганга дейин муликти устап калуга кукылы. Устап калу адиси сонымен катар муликке толенетин акыга немесе баска да шыгындардын орнын толтыруга байланысы жок миндеттемелерди орындауларды камтамасыз ете алады, бул жагдайда тараптар касипкерлер ретинде арекет етеди.
Кепилдик. Кепилдик бойынша кепилдик беруши, зан актилеринде козделген жагдайларда коспаганца, баска жактын (борышкордын) несие берушиси алдында осы жактын миндеттемесинин орындалуына толык немесе борышкормен ортактасып ишинара жауап беруге миндеттенеди. Кепилдик шарты болашакта туындайтын миндеттемени камтамасыз ету ушин де жасалуы мумкин. Кепилдик дегенимиз негизги миндеттеме бойынша борышкор болып табылмайтын тулга мен миндеттемени камтамасыз ететин несие беруши арасындагы тагайындалган кукыктык катынас болып табылады. Негизги миндеттемеге катысты кепил беруши аркашан ушинши жак болады (АК-тин 270-бабы)
Кепилпул. Уагдаласушы тараптардын биреуинин шарт бойынша озинен алынатын толеминин есебинен екинши тарапка жане шарт жасау мен орындауды камтамасыз етуге берилген акшалай сома кепилпул деп аталады. Кепил пул туралы келисим онын негизги миндеттемесинин сомасы мен турине карамастан жарамсыз болудан сактану максатында жазбаша жасалады.
Банктик гарантия. Несие мекемеси (гарант) баска тулганын (принципиал) отиниши бойынша несие беруши принципиалга (бенефициар) акшалай соманы миндеттеменин шарттарына сайкес толеуге беретин жазбаша миндеттеме.
90.Нормативти-куктык актилердин иерархиясы.
1. Ен жогаргы занды куши бар жане «халыкаралык кукыктын жалпыга бирдей кагидалары мен нормаларын курметтейтин» Казакстан Республикасынын Конституциясы
2. Конституцияга озгертулер мен толыктырулар енгизетин зандар
3. Конституциялык Кенестин нормативтик каулылары
4. Конституциялык зандары мен конституциялык зан куши бар Казакстан Республикасы Президентинин жарлыктары
5. Ратификацияланган халыкаралык шарттар (зандык куши жагынан конституциялык актилерден томен, бирак зандар мен баска да нормативтик кукыктык актилерден зандык куши жогары
6. Казакстан Республикасынын Кодекстери
7. Казакстан Республикасынын зандары, сонымен катар Казакстан Республикасынын Президентинин зан куши бар жарлыктары;
8. Жогаргы Соттын нормативтик каулылары
9. Ратификациялауга жатпаган халыкаралык шарттар (занга сайкес актилердин тизимин бастайды
10. Казакстан Республикасынын Парламентинин жане онын палаталарынын нормативтик каулылары
11. Казакстан Республикасынын Президентинин нормативтик жарлыктары
12. Казакстан Республикасынын Укиметинин нормативтик каулылары.















Rђ Заголовок 215

Приложенные файлы

  • doc 19136207
    Размер файла: 1 016 kB Загрузок: 1

Добавить комментарий